Η Αμμοχώστος εντός των ενετικών τειχών - Cyprus
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αμμόχωστος, 20/11/2016.
Η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Εξορινού βρίσκεται στο δυτικό τμήμα της εντός των ενετικών τειχών κατεχόμενης Αμμοχώστου. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον μεσαιωνικό μνημείο, το οποίο συνδέεται με τη νεστοριανή – Ανατολική Συριακή χριστιανική κοινότητα που είχε εγκατασταθεί στην ακμάζουσα Αμμόχωστο κατά την περίοδο των Λουζινιανών. Η ταύτισή του με τη μεσαιωνική νεστοριανή εκκλησία θεωρείται ευρέως αποδεκτή στη βιβλιογραφία, αν και έχουν διατυπωθεί επιφυλάξεις σχετικά με την ακριβή χρονολόγηση και ταύτιση του κτιρίου.
Η νεστοριανή εκκλησία της Αμμοχώστου
Η παράδοση που διασώζουν οι Κύπριοι χρονικογράφοι συνδέει την ανέγερση του ναού με τους αδελφούς Λαχά, γνωστούς και με παραλλαγές του ονόματός τους στις ιστορικές πηγές, οι οποίοι ήταν εξαιρετικά εύποροι Ανατολικοσύριοι ή Νεστοριανοί έμποροι της Αμμοχώστου. Ο Λεόντιος Μαχαιράς αναφέρει ότι ένας από αυτούς έκτισε τη νεστοριανή εκκλησία της πόλης. Η ανέγερσή της τοποθετείται συνήθως γύρω στο 1360.
Οι Νεστοριανοί αποτελούσαν μέρος της μεγάλης ποικιλίας ανατολικών χριστιανικών κοινοτήτων που είχαν παρουσία στη μεσαιωνική Αμμόχωστο. Η περιοχή όπου βρίσκεται ο ναός συνδεόταν με τη συριακή κοινότητα της πόλης και βρίσκεται νοτιοανατολικά της Αγίας Άννας.
Ορισμένοι μελετητές έχουν επισημάνει ότι αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του μνημείου θυμίζουν σταυροφορική αρχιτεκτονική της Παλαιστίνης και της Συρίας του 12ου–13ου αιώνα και έχουν προτείνει ότι η καθιερωμένη χρονολόγηση και ταύτιση χρειάζεται περαιτέρω εξέταση. Για τον λόγο αυτό είναι προτιμότερο να παρουσιάζεται η σύνδεση με τη νεστοριανή εκκλησία ως ισχυρή ιστορική ταύτιση και όχι ως γεγονός χωρίς καμία επιστημονική επιφύλαξη.
Αρχιτεκτονική
Στην αρχική του μορφή ο ναός ήταν μονόκλιτος και κατέληγε ανατολικά σε προεξέχουσα ημικυκλική αψίδα. Ο κεντρικός χώρος καλυπτόταν με σταυροθόλια, ενώ η αψίδα με τεταρτοσφαίριο. Η αρχιτεκτονική και ο διάκοσμος χαρακτηρίζονταν από σχετική λιτότητα, δημιουργώντας ένα οικοδόμημα με αρμονικές και απλές αναλογίες.
Σε μεταγενέστερη οικοδομική φάση η εκκλησία επεκτάθηκε σημαντικά. Προστέθηκαν δύο πλευρικά κλίτη και δύο μικρότερες αψίδες, με αποτέλεσμα ο ναός να αποκτήσει τρία κλίτη και τρεις αψίδες. Για την επικοινωνία των χώρων ανοίχθηκαν οξυκόρυφα τόξα στους παλαιότερους τοίχους.
Τα τρία κλίτη διαθέτουν εισόδους στη δυτική πλευρά. Η παλαιότερη πρόσοψη είναι απλούστερη, με κυκλικό παράθυρο και λιτή πύλη, ενώ η μεταγενέστερη νότια είσοδος παρουσιάζει πλουσιότερο αρχιτεκτονικό διάκοσμο.
Οι μεσαιωνικές τοιχογραφίες
Ιδιαίτερη ιστορική αξία είχαν οι τοιχογραφίες που κάλυπταν τμήματα του εσωτερικού. Οι περισσότερες έχουν καταστραφεί, όμως παλαιότερες καταγραφές και τα σωζόμενα κατάλοιπα επιβεβαιώνουν την ύπαρξη σημαντικού ζωγραφικού διακόσμου.
Στην αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus καταγράφεται ότι ανάμεσα στις σωζόμενες παραστάσεις υπήρχαν όρθιοι άγιοι συνοδευόμενοι από συριακές επιγραφές. Οι επιγραφές αυτές αποτελούν σημαντικό στοιχείο για τη σύνδεση του ναού με τη συριακή χριστιανική κοινότητα της μεσαιωνικής Αμμοχώστου.
Μετά την οθωμανική κατάκτηση
Μετά την κατάληψη της Αμμοχώστου από τους Οθωμανούς το 1571, η εκκλησία έπαψε να εξυπηρετεί τη νεστοριανή κοινότητα. Ιστορικές καταγραφές αναφέρουν ότι χρησιμοποιήθηκε ως στάβλος για καμήλες, γεγονός που συνέβαλε στη φθορά του εσωτερικού και των τοιχογραφιών. Κατά την οθωμανική περίοδο φαίνεται ότι επιτρεπόταν χριστιανική λατρεία στον χώρο μόνο μία ημέρα τον χρόνο, κατά την εορτή του Αγίου Γεωργίου Εξορινού.
Η ονομασία Άγιος Γεώργιος Εξορινός
Στις αρχές του 20ού αιώνα το μνημείο πέρασε στη χρήση της ελληνορθόδοξης κοινότητας. Το 1905 η βρετανική διοίκηση το παραχώρησε στους Ελληνοκύπριους και έκτοτε χρησιμοποιήθηκε ως ορθόδοξη ενοριακή εκκλησία με την ονομασία Άγιος Γεώργιος Εξορινός.
Η νεότερη αυτή χρήση αποτελεί διαφορετικό κεφάλαιο από την αρχική μεσαιωνική ιστορία του μνημείου: το κτίριο που είχε ανεγερθεί για ανατολική χριστιανική κοινότητα εντάχθηκε πολλούς αιώνες αργότερα στην ελληνορθόδοξη εκκλησιαστική ζωή της Αμμοχώστου.
Η λειτουργία του 2014
Ο Άγιος Γεώργιος Εξορινός απέκτησε ιδιαίτερο συμβολισμό στη σύγχρονη ιστορία της Αμμοχώστου όταν, το 2014, πραγματοποιήθηκε στον ναό ορθόδοξη θρησκευτική λειτουργία, έπειτα από δεκαετίες κατά τις οποίες η ελληνοκυπριακή κοινότητα δεν είχε κανονική πρόσβαση στον χώρο. Η λειτουργία του 2014 αναφέρεται στις σύγχρονες ιστορικές καταγραφές του μνημείου ως η πρώτη μετά από πολλές δεκαετίες.
Σήμερα ο Άγιος Γεώργιος Εξορινός αποτελεί σημαντικό μνημείο όχι μόνο για την αρχιτεκτονική του αλλά και για τη διαδοχική παρουσία διαφορετικών χριστιανικών παραδόσεων στην Αμμόχωστο. Η νεστοριανή καταγωγή του, οι συριακές επιγραφές, η μεταγενέστερη ορθόδοξη χρήση και η μακρά ιστορία του αποτυπώνουν με χαρακτηριστικό τρόπο τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της μεσαιωνικής πόλης.
Συντεταγμένες
Για τον Άγιο Γεώργιο Εξορινό εντοπίζεται συγκεκριμένη χαρτογραφική καταγραφή:
35.125676, 33.937830
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.125676%2C33.937830
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Εκκλησία Αγίου Γεωργίου Εξορινού
Text and photos: George Konstantinou – Famagusta, 20 November 2016.
The Church of Agios Georgios Exorinos – St George the Exiler stands in the western part of occupied Famagusta within the Venetian walls. It is a particularly important medieval monument associated with the Nestorian or East Syriac Christian community that lived in prosperous Famagusta during the Lusignan period. Its identification with the medieval Nestorian church is widely accepted in the literature, although scholarly reservations have been expressed concerning the precise dating and identification of the building.
The Nestorian church of Famagusta
Cypriot chroniclers associate the construction of the church with the wealthy Lakhas brothers, whose name occurs in different forms in historical sources. They were extremely prosperous East Syriac or Nestorian merchants of medieval Famagusta. Leontios Machairas records that one of the brothers constructed the Nestorian church in the city. Its foundation is conventionally dated to around 1360.
The Nestorians formed part of the remarkable diversity of Eastern Christian communities represented in medieval Famagusta. The church stands in the area associated with the city's Syriac population, southeast of the Church of St Anne.
Some scholars have observed that architectural elements of the building resemble 12th–13th-century Crusader architecture in Palestine and Syria and have suggested that its conventional identification and dating deserve reconsideration. It is therefore preferable to describe its identification as the Nestorian church as strongly supported historically rather than entirely beyond scholarly debate.
Architecture
The original church consisted of a single nave terminating in a projecting semicircular apse. The main space was covered by cross vaults, while the apse was roofed by a semi-dome. Its architectural decoration was relatively restrained, producing a building characterised by simplicity and harmonious proportions.
During a later building phase, the church was substantially enlarged. Two lateral aisles and two smaller apses were added, producing the present three-aisled, three-apse arrangement. Pointed arches were opened through the earlier walls to connect the new spaces with the original nave.
All three aisles have entrances on their western side. The older façade is comparatively plain, with a circular window and simple portal, while the later southern entrance has more elaborate architectural decoration.
Medieval wall paintings
The church once contained important medieval wall paintings. Most have subsequently disappeared or been badly damaged, but early records and surviving fragments demonstrate that the interior once possessed substantial painted decoration.
The original Biodiversity of Cyprus post records surviving representations of standing saints accompanied by Syriac inscriptions. These inscriptions provide important evidence linking the monument with the Syriac Christian community of medieval Famagusta.
After the Ottoman conquest
Following the Ottoman capture of Famagusta in 1571, the church ceased to serve its original Nestorian community. Historical accounts record that it was subsequently used as a stable for camels, contributing to the deterioration of its interior and wall paintings. During Ottoman rule, Christian worship is reported to have been permitted there on only one day each year, the feast of St George the Exiler.
Agios Georgios Exorinos
In the early 20th century the monument came into the use of the Greek Orthodox community. In 1905 the British administration handed the building to the Greek Cypriots, after which it served as an Orthodox parish church dedicated to Agios Georgios Exorinos – St George the Exiler.
This later use represents a different chapter in the history of the monument: a medieval church originally associated with an Eastern Christian community became, centuries later, part of the Greek Orthodox ecclesiastical life of Famagusta.
The service of 2014
Agios Georgios Exorinos acquired particular symbolic importance in the modern history of Famagusta when an Orthodox religious service was held there in 2014, following decades during which the Greek Cypriot community had not enjoyed normal access to the church. Modern historical accounts of the monument record the 2014 service as the first held there after many decades.
Today Agios Georgios Exorinos is important not only for its architecture but also as evidence of the succession of different Christian traditions in Famagusta. Its Nestorian origins, Syriac inscriptions, later Orthodox use and long history vividly illustrate the multicultural character of the medieval city.
Coordinates
The documented mapped position of Agios Georgios Exorinos is:
35.125676, 33.937830
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.125676%2C33.937830
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Church of Agios Georgios Exorinos
No comments:
Post a Comment