Η Αμμοχώστος εντός των ενετικών τειχών - Cyprus
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αμμόχωστος, 20/11/2016.
Η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου των Λατίνων είναι ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα γοτθικά μνημεία της εντός των ενετικών τειχών κατεχόμενης Αμμοχώστου. Βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα της παλιάς πόλης και χρονολογείται στα τέλη του 13ου αιώνα. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας τη χαρακτηρίζει εντυπωσιακό δείγμα γοτθικής αρχιτεκτονικής, με εξαιρετική λιθοδομή, συμπαγείς αναλογίες και πλούσιο γλυπτό διάκοσμο.
Ο ναός είναι επίσης καταγεγραμμένος ως Αρχαίο Μνημείο της Αμμοχώστου στον επίσημο κατάλογο αρχαίων μνημείων της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ο Άγιος Γεώργιος των Λατίνων
Στη μεσαιωνική Αμμόχωστο υπήρχαν δύο σημαντικές εκκλησίες αφιερωμένες στον Άγιο Γεώργιο: ο Άγιος Γεώργιος των Λατίνων, που εξυπηρετούσε τη λατινική καθολική κοινότητα, και ο μεταγενέστερος Άγιος Γεώργιος των Ελλήνων, που ανήκε στην ελληνορθόδοξη κοινότητα. Οι προσδιορισμοί «των Λατίνων» και «των Ελλήνων» χρησιμοποιήθηκαν για τη διάκριση των δύο ναών.
Η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου των Λατίνων θεωρείται από τα παλαιότερα γοτθικά οικοδομήματα της μεσαιωνικής Αμμοχώστου. Μελέτες την τοποθετούν στο τελευταίο τέταρτο του 13ου ή στις αρχές του 14ου αιώνα, ενώ το Τμήμα Αρχαιοτήτων και η ψηφιακή συλλογή Αψίδα τη χρονολογούν στα τέλη του 13ου αιώνα.
Η πρώιμη αυτή χρονολόγηση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο ναός ανήκει στην πρώτη μεγάλη περίοδο ανάπτυξης της γοτθικής αρχιτεκτονικής στην Αμμόχωστο, πριν η πόλη φτάσει στο απόγειο της οικονομικής και οικοδομικής της ακμής κατά τον 14ο αιώνα.
Αρχιτεκτονική
Ο Άγιος Γεώργιος των Λατίνων ήταν μονόκλιτος γοτθικός ναός, με τέσσερις θολοσκεπείς ενότητες. Τα σταυροθόλια στηρίζονταν σε ομάδες από τρεις λεπτούς κίονες τοποθετημένους κατά μήκος των βόρειων και νότιων τοίχων.
Η ανατολική απόληξη του ναού σχηματιζόταν από αψίδα, ενώ μελέτες της αρχιτεκτονικής του περιγράφουν απλή κάτοψη με τέσσερις ενότητες και τρίπλευρη αψίδα. Υπήρχαν πιθανότατα τρεις είσοδοι: μία στη δυτική πρόσοψη και δύο στη βόρεια πλευρά.
Παρά τις σχετικά μικρές διαστάσεις του σε σύγκριση με τον μεγάλο Καθεδρικό του Αγίου Νικολάου, η ποιότητα της κατασκευής ήταν εξαιρετικά υψηλή. Η προσεγμένη λιθοδομή, οι λεπτοί κίονες, τα οξυκόρυφα τόξα, οι νευρώσεις των θόλων και ο γλυπτός διάκοσμος δείχνουν ότι επρόκειτο για σημαντικό λατινικό εκκλησιαστικό οικοδόμημα.
Γλυπτός διάκοσμος και gargoyles
Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του μνημείου είναι τα εντυπωσιακά gargoyles – υδρορρόες με γλυπτές μορφές, που απεικονίζουν ανθρώπινες μορφές και φτερωτούς δράκους.
Τα γλυπτά αυτά στοιχεία δεν είχαν μόνο διακοσμητικό χαρακτήρα. Τα gargoyles χρησιμοποιούνταν στη γοτθική αρχιτεκτονική για την απομάκρυνση των νερών της βροχής από τις εξωτερικές επιφάνειες του κτιρίου, προστατεύοντας τη λιθοδομή.
Στην αψίδα του ναού υπάρχει επίσης μικρή κόγχη με πλούσια διακοσμημένα αετώματα, η οποία πιθανότατα προοριζόταν για την τοποθέτηση γλυπτού.
Ένα από τα σημαντικότερα πρώιμα γοτθικά μνημεία της Αμμοχώστου
Ο ιστορικός της αρχιτεκτονικής Camille Enlart, ο οποίος μελέτησε εκτενώς τα μεσαιωνικά μνημεία της Κύπρου, θεωρούσε τον Άγιο Γεώργιο των Λατίνων ιδιαίτερα αξιόλογο και τον κατέτασσε στα παλαιότερα γοτθικά μνημεία της Αμμοχώστου. Σύγχρονες αρχιτεκτονικές μελέτες εξακολουθούν να επισημαίνουν την εξαιρετική ποιότητα του οικοδομήματος.
Η σημασία του επιβεβαιώνεται και από επίσημη έκδοση για τους Λατίνους της Κύπρου, όπου ο Άγιος Γεώργιος των Λατίνων περιλαμβάνεται μεταξύ των σημαντικών μνημείων της λατινικής πολιτιστικής κληρονομιάς στην κατεχόμενη Αμμόχωστο.
Καταστροφή και σημερινή κατάσταση
Σήμερα ο ναός βρίσκεται σε ερειπιώδη κατάσταση. Διατηρείται κυρίως το βόρειο μισό του οικοδομήματος, το χαμηλότερο τμήμα της αψίδας και μέρος της νότιας πλευράς. Παρά τη μεγάλη καταστροφή, τα σωζόμενα τμήματα είναι αρκετά ώστε να αποκαλύπτουν την αρχική ποιότητα και τον γοτθικό χαρακτήρα του μνημείου.
Η σημερινή κατάσταση του κτιρίου έχει αποτελέσει αντικείμενο ειδικών στατικών μελετών, μεταξύ άλλων για τη συμπεριφορά του υπό το ίδιο βάρος του και σε σεισμική φόρτιση.
Εργασίες συντήρησης
Ο Άγιος Γεώργιος των Λατίνων έχει ενταχθεί σε πρόγραμμα συντήρησης μέσω της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά και του UNDP Cyprus, με διεθνή χρηματοδοτική υποστήριξη. Το έργο αντιμετωπίζει προβλήματα όπως δομικές ρωγμές και διαφορετικές μορφές φθοράς της πέτρας, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας υλικού, της βιολογικής ανάπτυξης και της αποκόλλησης.
Η ALIPH χαρακτηρίζει τον Άγιο Γεώργιο των Λατίνων ως το παλαιότερο μνημείο γοτθικής αρχιτεκτονικής μέσα στην περιτειχισμένη Αμμόχωστο.
Ιστορική σημασία
Ο Άγιος Γεώργιος των Λατίνων αποτελεί σημαντική μαρτυρία της πρώτης περιόδου μεγάλης ανάπτυξης της μεσαιωνικής Αμμοχώστου και της παρουσίας της λατινικής καθολικής κοινότητας στην πόλη.
Μαζί με τον Καθεδρικό του Αγίου Νικολάου, τον Άγιο Γεώργιο των Ελλήνων, τους Αγίους Πέτρο και Παύλο, την Αγία Άννα και τις άλλες σωζόμενες μεσαιωνικές εκκλησίες, αποτελεί μέρος ενός εξαιρετικά πλούσιου αρχιτεκτονικού συνόλου που αποτυπώνει τη θρησκευτική και πολιτιστική πολυμορφία της Αμμοχώστου κατά τον Μεσαίωνα.
Συντεταγμένες
Η ψηφιακή συλλογή Αψίδα του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου καταγράφει για τον Άγιο Γεώργιο των Λατίνων τις συντεταγμένες:
35.12489, 33.94135
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.12489%2C33.94135
Πηγές
Τμήμα Αρχαιοτήτων Κυπριακής Δημοκρατίας – The Looting of Cultural Heritage in Occupied Cyprus
Κυπριακή Δημοκρατία – Επίσημος κατάλογος Αρχαίων Μνημείων επαρχίας Αμμοχώστου
ALIPH – Restoration of St George of the Latins Church in Famagusta
Text and photos: George Konstantinou – Famagusta, 20 November 2016.
The Church of Saint George of the Latins is one of the most important surviving Gothic monuments within the Venetian walls of occupied Famagusta. Situated in the north-eastern part of the old city, it dates to the late 13th century. The Department of Antiquities of the Republic of Cyprus describes it as an impressive example of Gothic architecture, distinguished by excellent masonry, compact proportions and rich stone-carved decoration.
The church is also officially registered as an Ancient Monument of Famagusta by the Republic of Cyprus.
Saint George of the Latins
Medieval Famagusta contained two important churches dedicated to Saint George: Saint George of the Latins, serving the Latin Catholic population, and the later Saint George of the Greeks, belonging to the Greek Orthodox community. The designations “of the Latins” and “of the Greeks” distinguished the two churches.
Saint George of the Latins is considered one of the earliest Gothic buildings of medieval Famagusta. Studies date it to the last quarter of the 13th or the opening years of the 14th century, while the Department of Antiquities and the Apsida digital collection date it to the late 13th century.
Its early date makes the church especially significant, as it belongs to the first major phase of Gothic architectural development in Famagusta, before the city reached the height of its commercial and architectural prosperity during the 14th century.
Architecture
Saint George of the Latins was a single-nave Gothic church divided into four vaulted bays. Its groin vaults were supported by groups of three slender columns positioned along the north and south walls.
The eastern end terminated in an apse, and architectural studies describe a simple plan of four bays with a three-sided apse. There were probably three doorways: one in the western façade and two on the northern side.
Although relatively small compared with the great Cathedral of St Nicholas, the quality of its construction was exceptionally high. Its carefully executed masonry, slender columns, pointed arches, vault ribs and carved decoration demonstrate the importance of the building within the Latin ecclesiastical architecture of Famagusta.
Sculptural decoration and gargoyles
Among the most distinctive surviving features are the remarkable gargoyles, carved in the form of human figures and winged dragons.
These sculptures were not merely decorative. In Gothic architecture, gargoyles also functioned as waterspouts, directing rainwater away from the walls and helping protect the masonry.
A small conch or niche in the apse is decorated with richly carved pediments and was probably intended to contain a sculpture.
An important early Gothic monument
The architectural historian Camille Enlart, who extensively studied the medieval monuments of Cyprus, regarded Saint George of the Latins as an especially fine church and placed it among the earliest Gothic monuments of Famagusta. Modern architectural scholarship continues to emphasise the exceptional quality of the building.
Its importance is also recognised in an official publication on the Latins of Cyprus, which includes Saint George of the Latins among the important monuments of Latin cultural heritage in occupied Famagusta.
Destruction and present condition
Today the church survives in a ruinous state. Its northern half, the lower section of the apse and part of the southern side remain standing. Despite the extensive loss of the original structure, the surviving fabric clearly demonstrates the architectural quality and Gothic character of the monument.
The condition of the building has been the subject of specialist structural studies, including analysis of its stability under self-weight and seismic loading.
Conservation
Saint George of the Latins has been included in a conservation programme involving the Technical Committee on Cultural Heritage and UNDP Cyprus, with international financial support. The project addresses structural cracks and several forms of stone deterioration, including material loss, biological colonisation and detachment.
ALIPH describes Saint George of the Latins as the oldest Gothic architectural monument within the walled city of Famagusta.
Historical significance
Saint George of the Latins is an important witness to the first great period of development of medieval Famagusta and to the presence of its Latin Catholic community.
Together with the Cathedral of St Nicholas, Saint George of the Greeks, Saints Peter and Paul, Saint Anne and the other surviving medieval churches, it forms part of an exceptionally rich architectural ensemble reflecting the religious and cultural diversity of medieval Famagusta.
Coordinates
The Apsida digital collection of the Cyprus University of Technology records the coordinates of Saint George of the Latins as:
35.12489, 33.94135.
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.12489%2C33.94135
Sources
Apsida – Cyprus University of Technology: Ruined Church of Saint George of the Latins in Famagusta
Department of Antiquities, Republic of Cyprus – Cultural Heritage in Occupied Cyprus
Republic of Cyprus – Official List of Ancient Monuments, Famagusta District
ALIPH – Restoration of St George of the Latins Church in Famagusta
No comments:
Post a Comment