Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αμμόχωστος, 20/11/2016.
Η Εκκλησία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου είναι ένας από τους μεγαλύτερους και καλύτερα διατηρημένους μεσαιωνικούς γοτθικούς ναούς της εντός των ενετικών τειχών κατεχόμενης Αμμοχώστου. Βρίσκεται στην καρδιά της παλιάς πόλης, δυτικά του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Νικολάου και νότια του Βασιλικού Παλατιού. Το μνημείο είναι σήμερα γνωστό και ως Τέμενος Σινάν Πασά – Sinan Pasha Mosque, καθώς μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος μετά την οθωμανική κατάκτηση της Αμμοχώστου το 1571.
Η ανέγερση του ναού
Το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας αναφέρει ότι ο μεγάλος ναός των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου κτίστηκε κατά τη βασιλεία του Πέτρου Α΄ της Κύπρου (1358–1369).
Η παραδοσιακή ιστορική ταύτιση, την οποία κατέγραψε ο Γάλλος μελετητής Camille Enlart βασιζόμενος σε παλαιότερο χρονικό, συνδέει την οικοδόμηση του ναού με τον πλούσιο έμπορο της Αμμοχώστου Simon Nostrano. Σύμφωνα με την αφήγηση, τα χρήματα που δαπανήθηκαν για την ανέγερσή του αντιστοιχούσαν μόλις στο ένα τρίτο των κερδών που είχε αποκομίσει ο έμπορος από ένα μόνο εμπορικό ταξίδι στη Συρία.
Η παράδοση αυτή αποτυπώνει τον τεράστιο πλούτο που είχε συγκεντρωθεί στην Αμμόχωστο τον 14ο αιώνα, όταν το λιμάνι της αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά κέντρα της ανατολικής Μεσογείου.
Η ταύτιση του μνημείου
Παρόλο που η ονομασία Εκκλησία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου έχει επικρατήσει, η ακριβής μεσαιωνική ταυτότητα του κτιρίου έχει αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.
Ο ιστορικός της αρχιτεκτονικής Panos Leventis επισημαίνει ότι στο παρελθόν το μνημείο έχει προταθεί ως ορθόδοξο ίδρυμα, ως λατινικός ναός διαφορετικής χρονολόγησης και ακόμη ως κύριος ναός της μονής των Δομινικανών. Ωστόσο, θεωρεί πιθανότερη την παραδοσιακή σύνδεσή του με τον Simon Nostrano και την εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου.
Η επιστημονική αυτή επιφύλαξη είναι σημαντική, επειδή δείχνει πόσο σύνθετη παραμένει η έρευνα για τις πολλές μεσαιωνικές εκκλησίες της Αμμοχώστου.
Αρχιτεκτονική
Ο ναός είναι ένα επιβλητικό οικοδόμημα γοτθικής αρχιτεκτονικής. Σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, αποτελείται από ένα κεντρικό και δύο πλευρικά κλίτη.
Η διάταξη και οι αναλογίες του τον κατατάσσουν ανάμεσα στις μεγαλύτερες εκκλησίες της μεσαιωνικής Αμμοχώστου. Η κατασκευή του χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα ογκώδη τοιχοποιία και ισχυρές αντηρίδες. Η στιβαρότητα αυτή συνέβαλε σημαντικά στη διατήρηση του μνημείου μέσα στους αιώνες.
Στο εσωτερικό κυριαρχούν τα μεγάλα γοτθικά τόξα και τα σταυροθόλια με νευρώσεις. Σε σύγκριση με τον Καθεδρικό του Αγίου Νικολάου, το κτίριο παρουσιάζει αυστηρότερη εξωτερική εμφάνιση, χωρίς τον ίδιο πλούτο γλυπτικής διακόσμησης, αλλά με ιδιαίτερα εντυπωσιακές αναλογίες και μνημειακό χαρακτήρα.
Οι ισχυρές αντηρίδες
Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά στοιχεία του ναού είναι οι τεράστιες εξωτερικές αντηρίδες του.
Μελέτες του κτιρίου έχουν επισημάνει ότι οι τοίχοι παρουσίασαν στατικές παραμορφώσεις και ότι στη νότια πλευρά προστέθηκε μεταγενέστερα μια επιπλέον σειρά ισχυρών αντηρίδων. Η ιδιαίτερα βαριά αυτή εξωτερική υποστήριξη προσδίδει σήμερα στον ναό τη χαρακτηριστική, σχεδόν φρουριακή εμφάνισή του.
Η εντυπωσιακή ανθεκτικότητα του οικοδομήματος εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί, σε αντίθεση με πολλές άλλες μεσαιωνικές εκκλησίες της Αμμοχώστου που σώζονται ως ερείπια, οι Άγιοι Πέτρος και Παύλος διατήρησαν σχεδόν ολόκληρο τον βασικό τους όγκο.
Τοιχογραφίες και ίχνη της μεσαιωνικής ζωής
Στο εσωτερικό του μνημείου έχουν αποκαλυφθεί κατάλοιπα μεσαιωνικών τοιχογραφιών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μεγάλη παράσταση των Σαράντα Μαρτύρων της Σεβάστειας, η οποία έχει αποτελέσει αντικείμενο ειδικής επιστημονικής έρευνας.
Στον δυτικό τοίχο έχει επίσης καταγραφεί graffito που απεικονίζει ιστιοφόρο πλοίο. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή ο ναός βρισκόταν στην εμπορική καρδιά της μεσαιωνικής πόλης και συνδέεται ιστορικά με τους εμπόρους της Αμμοχώστου.
Έτσι, πέρα από τη μνημειακή αρχιτεκτονική του, το κτίριο διατηρεί μικρές αλλά πολύτιμες μαρτυρίες της καθημερινής ζωής και του εμπορικού χαρακτήρα της μεσαιωνικής Αμμοχώστου.
Μετατροπή σε τέμενος
Μετά την κατάληψη της Αμμοχώστου από τους Οθωμανούς το 1571, η εκκλησία μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος και έγινε γνωστή ως Τέμενος Σινάν Πασά. Προστέθηκε μιναρές στη νοτιοδυτική πλευρά του κτιρίου, από τον οποίο σήμερα σώζεται μόνο χαμηλότερο τμήμα.
Η μετατροπή αυτή συνέβαλε πιθανότατα και στη διατήρηση του οικοδομήματος, καθώς ο ναός εξακολούθησε να χρησιμοποιείται αντί να εγκαταλειφθεί πλήρως.
Αποθήκη σιτηρών – Buğday Camii
Κατά τη βρετανική περίοδο το μνημείο έχασε τη θρησκευτική του χρήση και χρησιμοποιήθηκε, μεταξύ άλλων, ως αποθήκη σιτηρών και άλλων προϊόντων. Από τη χρήση αυτή προήλθε η ονομασία Buğday Camii, δηλαδή «Τέμενος του Σιταριού».
Παλαιά περιγραφή του 1908 αναφέρει ότι το εσωτερικό χρησιμοποιούνταν για αποθήκευση κριθαριού και σιταριού και ότι είχε κατασκευαστεί ακόμη και διαχωριστικός τοίχος για τα αποθηκευμένα προϊόντα.
Αργότερα το κτίριο απέκτησε και άλλες χρήσεις, μεταξύ των οποίων δημοτικές και πολιτιστικές λειτουργίες.
Συντήρηση του μνημείου
Η μακρά ιστορία, οι διαφορετικές χρήσεις και τα στατικά προβλήματα του κτιρίου δημιούργησαν σοβαρές ανάγκες προστασίας. Το μνημείο αποτέλεσε αντικείμενο ειδικών επιστημονικών μελετών και εργασιών επείγουσας συντήρησης με τη συμμετοχή διεθνών οργανισμών.
Η περίπτωση των Αγίων Πέτρου και Παύλου έχει χρησιμοποιηθεί μάλιστα στη διεθνή βιβλιογραφία ως παράδειγμα των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η προστασία και επανάχρηση ιστορικών θρησκευτικών μνημείων σε περιοχές που έχουν επηρεαστεί από σύγκρουση.
Ιστορική σημασία
Η Εκκλησία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της μεσαιωνικής Αμμοχώστου. Η μνημειακή γοτθική αρχιτεκτονική της, η σύνδεσή της με τον πλούτο των εμπόρων της πόλης, οι μεσαιωνικές τοιχογραφίες και οι διαδοχικές χρήσεις της αποτυπώνουν περισσότερους από έξι αιώνες ιστορίας.
Αποτελεί επίσης χαρακτηριστική μαρτυρία της εποχής κατά την οποία η Αμμόχωστος ήταν ένα από τα πλουσιότερα και σημαντικότερα εμπορικά λιμάνια της ανατολικής Μεσογείου.
Συντεταγμένες
Η χαρτογραφική καταγραφή του μνημείου δίνει:
35.124000, 33.940467.
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.124000%2C33.940467
Πηγές
Τμήμα Αρχαιοτήτων Κυπριακής Δημοκρατίας – Εκκλησία Αποστόλων Πέτρου και Παύλου
Panos Leventis – Dressing the Port, Redressing the Square: Famagusta, Cyprus, 1291–1571
Michael J. K. Walsh – Saint Peter and Paul Church, Famagusta: a forgotten Gothic monument
Text and photos: George Konstantinou – Famagusta, 20 November 2016.
The Church of the Apostles Peter and Paul is one of the largest and best-preserved medieval Gothic churches within the Venetian walls of occupied Famagusta. It stands in the heart of the old city, west of the Cathedral of St Nicholas and south of the Royal Palace. The monument is also known today as the Sinan Pasha Mosque, having been converted into a mosque following the Ottoman conquest of Famagusta in 1571.
Construction of the church
The Department of Antiquities of the Republic of Cyprus states that the great Church of the Apostles Peter and Paul was built during the reign of Peter I of Cyprus (1358–1369).
The traditional historical identification, recorded by the French scholar Camille Enlart from an earlier chronicle, associates the construction of the church with the wealthy Famagusta merchant Simon Nostrano. According to the account, the entire cost of its construction represented only one third of the profits the merchant had made from a single trading voyage to Syria.
This tradition vividly reflects the extraordinary wealth accumulated in 14th-century Famagusta, when its harbour was one of the major commercial centres of the eastern Mediterranean.
Identification of the monument
Although the name Church of Saints Peter and Paul has become firmly established, the precise medieval identity of the building has been the subject of scholarly discussion.
Architectural historian Panos Leventis notes that the monument has variously been proposed as an Orthodox foundation, a Latin church of a different date and even the principal church of the Dominican monastery of Famagusta. Nevertheless, he considers the traditional association with Simon Nostrano and the Church of Saints Peter and Paul the most probable interpretation.
This scholarly caution is important, illustrating the complexity that still surrounds the identification of several medieval churches of Famagusta.
Architecture
The church is an imposing example of Gothic architecture. According to the Department of Antiquities, it consists of a central nave and two side aisles.
Its scale and proportions place it among the largest churches of medieval Famagusta. The structure is characterised by exceptionally massive masonry and powerful external buttresses. This robust construction contributed significantly to the survival of the monument through the centuries.
Inside, the building is dominated by large Gothic arches and ribbed vaulting. Compared with the Cathedral of St Nicholas, its exterior is more austere and lacks the same abundance of sculptural decoration, but its proportions and monumental character remain extremely impressive.
The massive buttresses
One of the most distinctive architectural features of the church is its enormous external buttresses.
Studies of the structure have noted deformation of the walls and the later addition of a further series of substantial buttresses along the southern side. These massive external supports give the church its distinctive, almost fortress-like appearance.
The remarkable strength of the building helps explain why, unlike many of Famagusta's medieval churches that survive principally as ruins, Saints Peter and Paul has retained almost its entire main structural volume.
Medieval wall paintings and traces of city life
Remains of medieval wall paintings have been discovered inside the building. Of particular importance is a large representation of the Forty Martyrs of Sebaste, which has been the subject of specialist scholarly research.
A graffito depicting a sailing ship has also been recorded high on the western wall. This is especially evocative because the church stood in the commercial heart of medieval Famagusta and is historically associated with the city's merchant community.
The monument therefore preserves not only impressive architecture but also small and valuable traces of the everyday and commercial life of medieval Famagusta.
Conversion into a mosque
Following the Ottoman capture of Famagusta in 1571, the church was converted into a mosque and became known as the Sinan Pasha Mosque. A minaret was added at the south-western corner of the building, although only its lower section survives today.
This conversion probably also contributed to the survival of the structure, since the building continued to be used rather than being completely abandoned.
Grain store – Buğday Camii
During British administration, the monument lost its religious function and was used, among other purposes, as a store for grain and other produce. This use gave rise to the name Buğday Camii, meaning the “Wheat Mosque”.
A description published in 1908 records that barley and wheat were stored inside the building and that a dividing wall had even been constructed to separate the stored grain.
The building subsequently acquired other functions, including municipal and cultural uses.
Conservation
The long history of the building, its successive uses and structural problems created significant conservation needs. The monument has been the subject of specialist scientific studies and emergency conservation work involving international organisations.
The Church of Saints Peter and Paul has also been discussed in international conservation literature as an important example of the challenges involved in protecting and reusing historic religious buildings in areas affected by conflict.
Historical significance
The Church of the Apostles Peter and Paul is one of the most important monuments of medieval Famagusta. Its monumental Gothic architecture, association with the wealth of the city's merchants, surviving medieval paintings and succession of later uses encapsulate more than six centuries of history.
It is also an important witness to the period when Famagusta ranked among the richest and most important commercial ports of the eastern Mediterranean.
Coordinates
The mapped location of the monument is:
35.124000, 33.940467.
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.124000%2C33.940467
Sources
Department of Antiquities, Republic of Cyprus – Church of the Apostles Peter and Paul
Panos Leventis – Dressing the Port, Redressing the Square: Famagusta, Cyprus, 1291–1571
Michael J. K. Walsh – Saint Peter and Paul Church, Famagusta: a forgotten Gothic monument
ICCROM – Protecting Cultural Heritage in Times of Conflict
No comments:
Post a Comment