Η Αμμοχώστος εντός των ενετικών τειχών - Cyprus
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αμμόχωστος, 20/11/2016.
Η Εκκλησία του Αγίου Συμεών είναι ένας μικρός μεσαιωνικός ορθόδοξος ναός που βρίσκεται στο νοτιοανατολικό τμήμα της εντός των ενετικών τειχών κατεχόμενης Αμμοχώστου, στην κατεχόμενη περιοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είναι προσαρτημένος στη νότια πλευρά της μεγάλης Εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κατάλοιπα της πρώιμης ορθόδοξης εκκλησιαστικής ιστορίας της πόλης. Η παλαιότερη καταγραφή του Biodiversity of Cyprus αναφέρει ότι πιθανότατα υπήρξε ο ορθόδοξος καθεδρικός ναός της Αμμοχώστου πριν από την οικοδόμηση του πολύ μεγαλύτερου Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων.
Ιστορία και χρονολόγηση
Η αρχική οικοδομική φάση του Αγίου Συμεών τοποθετείται πιθανότατα στα τέλη του 12ου αιώνα, δηλαδή σε μια περίοδο κατά την οποία η βυζαντινή αρχιτεκτονική παράδοση εξακολουθούσε να καθορίζει τη μορφή των ορθόδοξων ναών της Κύπρου.
Άλλη σύγχρονη καταγραφή συνδέει τον Άγιο Συμεών με τη μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά, αναφέροντας ότι στις αρχές του 14ου αιώνα περιγραφόταν ως μετόχι σιναϊτικού μοναστηριού. Η ίδια πηγή σημειώνει ότι ο πάπας Ιωάννης ΚΒ΄ παραχώρησε προνόμια στο ίδρυμα το 1334.
Αυτό δείχνει ότι ο ναός είχε μακρά ιστορία και πιθανόν διαφορετικές φάσεις χρήσης πριν και κατά τη Λουζινιανή περίοδο.
Ο πρώιμος ορθόδοξος καθεδρικός της Αμμοχώστου
Ο Άγιος Συμεών θεωρείται ότι μπορεί να υπήρξε ο παλαιός ορθόδοξος καθεδρικός ναός της Αμμοχώστου. Η παράδοση αυτή συνδέεται με τη μεταφορά της ορθόδοξης εκκλησιαστικής ζωής από τη γειτονική Σαλαμίνα προς την αναπτυσσόμενη μεσαιωνική Αμμόχωστο.
Αργότερα, όταν η ορθόδοξη κοινότητα της πόλης απέκτησε μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική δύναμη, ανεγέρθηκε ακριβώς δίπλα ο πολύ μεγαλύτερος Άγιος Γεώργιος των Ελλήνων, ο οποίος ανέλαβε τον ρόλο του κύριου ορθόδοξου ναού της πόλης. Η στενή φυσική σχέση των δύο κτιρίων αποτελεί χαρακτηριστική μαρτυρία αυτής της εξέλιξης.
Αρχιτεκτονική
Ο Άγιος Συμεών ανήκε στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού με τρούλο, έναν από τους χαρακτηριστικότερους τύπους της βυζαντινής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής. Ο αρχικός ναός διέθετε ημικυκλική αψίδα στην ανατολική πλευρά και ένα είδος ημικυκλικού σύνθρονου, δηλαδή βαθμιδωτής διάταξης καθισμάτων για τον κλήρο μέσα στην αψίδα. Πιθανότατα διέθετε επίσης νάρθηκα στη δυτική πλευρά.
Η αρχιτεκτονική του διαφέρει ουσιαστικά από τα μεγάλα γοτθικά μνημεία της Αμμοχώστου. Ο Άγιος Συμεών διατηρεί τη βυζαντινή αντίληψη της κεντρικής κάτοψης και του τρούλου, γεγονός που τον καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό για τη μελέτη της συνέχειας της ορθόδοξης αρχιτεκτονικής στην πόλη.
Σύγχρονες περιγραφές του μνημείου αναφέρουν σταυροειδή διάταξη, τρούλο και ημικυκλικές αψίδες, ενώ σήμερα το κτίριο σώζεται σε ερειπιώδη κατάσταση.
Η σχέση με τον Άγιο Γεώργιο των Ελλήνων
Ο Άγιος Συμεών βρίσκεται αμέσως νότια του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων. Η ακριβής γειτνίαση δεν είναι τυχαία. Ο παλαιότερος μικρός ναός φαίνεται ότι παρέμεινε στο ίδιο εκκλησιαστικό συγκρότημα όταν ανεγέρθηκε ο νέος και πολύ μεγαλύτερος καθεδρικός ναός της ορθόδοξης κοινότητας.
Η διαφορά στην κλίμακα των δύο οικοδομημάτων είναι εντυπωσιακή. Ο Άγιος Συμεών αντιπροσωπεύει μια παλαιότερη, περισσότερο βυζαντινή φάση της ορθόδοξης Αμμοχώστου, ενώ ο Άγιος Γεώργιος των Ελλήνων αντανακλά την οικονομική άνθηση και την αρχιτεκτονική ώσμωση βυζαντινών και γοτθικών μορφών που χαρακτήρισε την πόλη κατά τον 14ο αιώνα.
Η παράδοση του Αγίου Επιφανίου
Με τον χώρο συνδέεται επίσης παράδοση σύμφωνα με την οποία εκεί φυλάχθηκαν κάποτε τα λείψανα του Αγίου Επιφανίου, Επισκόπου Σαλαμίνας. Η παράδοση αναφέρει ότι τα λείψανα μεταφέρθηκαν αργότερα στην Κωνσταντινούπολη κατά τον 9ο αιώνα.
Η πληροφορία αυτή πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ιστορική παράδοση και όχι ως αρχαιολογικά τεκμηριωμένο γεγονός. Παρ’ όλα αυτά, δείχνει τη σημασία που απέκτησε ο χώρος στη συλλογική μνήμη της ορθόδοξης κοινότητας.
Σημερινή κατάσταση και σημασία
Σήμερα ο Άγιος Συμεών σώζεται ως ερειπωμένο μνημείο, αλλά η θέση και τα σωζόμενα αρχιτεκτονικά του στοιχεία εξακολουθούν να επιτρέπουν την κατανόηση της αρχικής μορφής του.
Παρά τις μικρές του διαστάσεις, αποτελεί μνημείο μεγάλης ιστορικής αξίας. Είναι ένας από τους ελάχιστους ναούς της Αμμοχώστου που διατηρούν τόσο καθαρά τη βυζαντινή αρχιτεκτονική παράδοση και προσφέρει σημαντικά στοιχεία για την ορθόδοξη κοινότητα της πόλης πριν από τη μεγάλη γοτθική οικοδομική άνθηση του 14ου αιώνα.
Η παρουσία του ακριβώς δίπλα στον Άγιο Γεώργιο των Ελλήνων δημιουργεί ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό σύνολο, όπου μπορούν να παρατηρηθούν διαδοχικά στάδια της ορθόδοξης εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής της μεσαιωνικής Αμμοχώστου.
Πηγές
Text and photos: George Konstantinou – Famagusta, 20 November 2016.
The Church of Agios Simeon is a small medieval Orthodox church in the south-eastern part of occupied Famagusta within the Venetian walls, in the occupied area of the Republic of Cyprus. It is attached to the southern side of the much larger Church of Saint George of the Greeks and represents one of the most important surviving monuments of the early Orthodox ecclesiastical history of the city. The earlier Biodiversity of Cyprus record notes that it may once have served as the Orthodox cathedral of Famagusta before the construction of the much larger Saint George of the Greeks.
History and dating
The earliest phase of Agios Simeon probably dates from the late 12th century, a period when Byzantine architectural traditions still strongly determined the form of Orthodox churches in Cyprus.
Another modern account associates Saint Simeon with the Monastery of Saint Catherine at Sinai, stating that in the early 14th century it was described as a dependency of a Sinai monastery. The same source records that Pope John XXII granted privileges to the establishment in 1334.
This suggests that the church had a long history and may have passed through different phases of use before and during Lusignan rule.
The early Orthodox cathedral of Famagusta
Agios Simeon is believed to have possibly served as the earlier Orthodox cathedral of Famagusta. This tradition is associated with the transfer of Orthodox ecclesiastical life from nearby Salamis to the developing medieval city of Famagusta.
Later, as the Orthodox community of Famagusta became more prosperous and influential, the much larger Church of Saint George of the Greeks was constructed immediately beside it and became the principal Orthodox church of the city. The physical relationship between the two buildings is an important witness to this development.
Architecture
Agios Simeon belonged to the type of the cross-in-square domed church, one of the characteristic forms of Byzantine ecclesiastical architecture. The original church had a semicircular eastern apse and a form of semicircular synthronon, a stepped seating arrangement for the clergy within the apse. It probably also had a narthex at its western end.
Its architecture differs fundamentally from the great Gothic monuments of Famagusta. Agios Simeon preserves the Byzantine concept of a centrally organised plan beneath a dome, making it particularly important for understanding the continuity of Orthodox architectural traditions in the city.
Modern descriptions also identify a cruciform arrangement, a dome and semicircular apses, while the building today survives in a ruined condition.
Relationship with Saint George of the Greeks
Agios Simeon stands immediately south of Saint George of the Greeks. This close relationship is significant. The earlier, smaller church appears to have remained within the same ecclesiastical complex after the construction of the much larger cathedral of Famagusta's Orthodox community.
The contrast in scale between the two buildings is striking. Agios Simeon represents an earlier and more distinctly Byzantine phase of Orthodox Famagusta, whereas Saint George of the Greeks reflects the prosperity of the 14th century and the blending of Byzantine and Gothic architectural traditions that developed in the city.
The tradition of Saint Epiphanius
A tradition associated with the site states that the relics of Saint Epiphanius, Bishop of Salamis, were once kept there. According to the same tradition, they were later transferred to Constantinople during the 9th century.
This should be understood as a historical tradition rather than an archaeologically demonstrated fact. Nevertheless, it reflects the religious importance attributed to the site by the Orthodox community.
Present condition and significance
Agios Simeon today survives as a ruined monument, although its position and surviving architectural fabric still allow important elements of its original form to be understood.
Despite its modest dimensions, it is a monument of considerable historical importance. It is one of the few churches in Famagusta that clearly preserves the Byzantine architectural tradition and provides valuable evidence for the Orthodox Christian community of the city before the great Gothic building boom of the 14th century.
Its survival immediately beside Saint George of the Greeks creates a remarkable architectural ensemble in which successive phases of Orthodox ecclesiastical architecture in medieval Famagusta can still be observed.
Sources
Fabricae – Famagusta, Saint Simeon
No comments:
Post a Comment