Calyx nicaeensis is a Mediterranean species of sponge
Underwater photos at Akrotiri 19/11/2016 by Kostas Aristeidou
Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Υποβρύχιες φωτογραφίες: Kostas Aristeidou – Ακρωτήρι, 19/11/2016. Η αρχική ανάρτηση καταγράφει ρητά την τοποθεσία, την ημερομηνία και τον φωτογράφο.
Η Calyx nicaeensis είναι ένας εντυπωσιακός θαλάσσιος σπόγγος της οικογένειας Phloeodictyidae, με χαρακτηριστικό σχήμα μεγάλου κυπέλλου ή χωνιού. Πρόκειται για ενδημικό είδος της Μεσογείου, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κύπρο, καθώς η παρουσία του στο νησί έχει επιβεβαιωθεί επιστημονικά και θεωρείται σημαντική λόγω της υποχώρησης του είδους από τμήματα της δυτικής Μεσογείου.
Η σημερινά αποδεκτή ονομασία στο World Register of Marine Species είναι Calyx nicaeensis (Risso, 1827). Το αρχικό όνομα ήταν Spongia nicaeensis, ενώ έχουν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν και διάφοροι άλλοι συνδυασμοί.
Περιγραφή
Η Calyx nicaeensis αποκτά συνήθως χαρακτηριστική κυπελλοειδή ή αγγειόμορφη μορφή, με παχιά τοιχώματα και σχετικά κοντό μίσχο που τη στερεώνει στο υπόστρωμα. Το άνοιγμα του «κυπέλλου» είναι στραμμένο προς τα επάνω.
Το χρώμα της κυμαίνεται συνήθως από καστανό έως ελαιοκαστανό. Η υφή της είναι σταθερή, τραχιά και ινώδης, ενώ στην εξωτερική επιφάνεια διακρίνεται ένα πυκνό δίκτυο ισχυρών ινών. Μπορεί να φθάσει περίπου τα 30 εκ. σε ύψος, ενώ το άνοιγμα του κυπέλλου μπορεί να έχει διάμετρο έως περίπου 20 εκ.
Οι μικροσκοπικοί εισπνευστικοί πόροι βρίσκονται στην επιφάνειά της, ενώ τα μικρά εκπνευστικά ανοίγματα – τα οσκούλα – βρίσκονται κυρίως προς το εσωτερικό της κοιλότητας. Όπως συμβαίνει και σε άλλους σπόγγους, το νερό κυκλοφορεί μέσα από ένα πολύπλοκο σύστημα πόρων και καναλιών, επιτρέποντας στο ζώο να φιλτράρει μικροσκοπικά σωματίδια τροφής.
Ένας ζωντανός οργανισμός και όχι φυτό
Παρότι η ακίνητη μορφή της μπορεί εύκολα να θυμίσει φυτό, η Calyx nicaeensis ανήκει στο ζωικό βασίλειο. Οι σπόγγοι είναι από τις αρχαιότερες εξελικτικά ομάδες πολυκύτταρων ζώων και ζουν μόνιμα προσκολλημένοι στο υπόστρωμα.
Τρέφονται με διήθηση του θαλασσινού νερού. Μικροσκοπικοί οργανισμοί και οργανικά σωματίδια συγκρατούνται καθώς το νερό περνά μέσα από το σώμα τους. Παράλληλα, η ίδια ροή νερού εξυπηρετεί την αναπνοή και την απομάκρυνση μεταβολικών προϊόντων.
Βιότοπος και βάθος
Η Calyx nicaeensis είναι βενθικό είδος που απαντά σε διάφορους μεσογειακούς παράκτιους οικοτόπους. Έχει καταγραφεί σε βραχώδεις πυθμένες, κοραλλιογενείς σχηματισμούς και λιβάδια Posidonia oceanica, καθώς και σε ορισμένα αμμώδη υποστρώματα.
Οι περισσότερες καταγραφές προέρχονται από βάθη περίπου 5–55 μέτρων, αν και το είδος έχει αναφερθεί σε πολύ μεγαλύτερα βάθη, μέχρι περίπου 400 μέτρα. Σε ρηχές περιοχές συναντάται συχνά σε σκιερές ή ημισκοτεινές θέσεις, όπως περιβάλλοντα κοντά σε σπηλιές και κοιλότητες βράχων.
Συσσώρευση ιζημάτων
Η ιδιαίτερη μορφή του σπόγγου δημιουργεί μια βαθιά κοιλότητα μέσα στην οποία μπορούν να συγκεντρώνονται άμμος, μικρά κελύφη και άλλα χονδρόκοκκα ιζήματα.
Αυτό δεν φαίνεται να προκαλεί απαραίτητα βλάβη στον οργανισμό. Η συσσώρευση ιζημάτων στο εσωτερικό της κυπελλοειδούς κοιλότητας έχει καταγραφεί ως χαρακτηριστική πτυχή της φυσικής ιστορίας του είδους.
Αναπαραγωγή
Οι σπόγγοι μπορούν να αναπαράγονται τόσο σεξουαλικά όσο και αγενώς. Στην Calyx nicaeensis έχει παρατηρηθεί ιδιαίτερα αγενής αναπαραγωγή μέσω βασικών εκβλαστήσεων, κατά την οποία νέες αναπτύξεις δημιουργούνται κοντά στη βάση του μητρικού οργανισμού.
Η δυνατότητα αγενούς αναπαραγωγής μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση τοπικών συστάδων, ιδιαίτερα σε κατάλληλους σταθερούς βενθικούς οικοτόπους.
Εξάπλωση
Η Calyx nicaeensis θεωρείται ενδημικό είδος της Μεσογείου. Έχει καταγραφεί σε διάφορα σημεία της λεκάνης, μεταξύ άλλων στο Αιγαίο, στην Αδριατική, στις ακτές της Ιταλίας, της Ελλάδας και της Τυνησίας, στην Κορσική και στη γαλλική Μεσόγειο.
Νεότερες μελέτες εξακολουθούν να τη χαρακτηρίζουν ως μεσογειακό ενδημικό με κατακερματισμένη παρουσία. Παρότι θεωρείται σπάνια ή υποχωρούσα σε ορισμένες περιοχές της δυτικής Μεσογείου, σε τμήματα της ανατολικής Μεσογείου εξακολουθούν να υπάρχουν αξιόλογες παρουσίες.
Η Calyx nicaeensis στην Κύπρο
Η παρουσία του είδους στην Κύπρο είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη. Ανασκόπηση της θαλάσσιας και παράκτιας βιοποικιλότητας της Κύπρου, βασισμένη μεταξύ άλλων στην εργασία για τους ρηχόβιους σπόγγους του νησιού, καταγράφει την Calyx nicaeensis στον κατάλογο των κυπριακών σπόγγων και τη χαρακτηρίζει μεσογειακό ενδημικό είδος.
Η ίδια πηγή επισημαίνει ότι η παρουσία της σε τουλάχιστον μία δειγματοληπτική θέση στην Κύπρο είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη, επειδή το είδος, αν και παλαιότερα ήταν ευρύτερα διαδεδομένο στη Μεσόγειο, έχει εξαφανιστεί ή υποχωρήσει από μεγάλες περιοχές της δυτικής λεκάνης.
Οι φωτογραφίες της συγκεκριμένης ανάρτησης προέρχονται από το Ακρωτήρι και τραβήχτηκαν υποβρυχίως από τον Kostas Aristeidou στις 19 Νοεμβρίου 2016.
Απειλές και πιέσεις
Η κατανομή της Calyx nicaeensis χαρακτηρίζεται σε επιστημονικές εργασίες ως αρκετά κατακερματισμένη. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις ατόμων που υπέστησαν ζημιές από χαμένες ή εγκαταλελειμμένες πετονιές και αλιευτικά εργαλεία, καθώς το όρθιο κυπελλοειδές σώμα του σπόγγου μπορεί να εμπλέκεται εύκολα σε αυτά.
Η επιστημονική βιβλιογραφία εξετάζει επίσης γενικότερα τη θέρμανση της Μεσογείου και επεισόδια μαζικής θνησιμότητας βενθικών οργανισμών ως σημαντικές πιέσεις στα μεσογειακά οικοσυστήματα. Ωστόσο, αυτά δεν πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως τεκμηριωμένη ειδική απειλή για τον πληθυσμό της C. nicaeensis στην Κύπρο χωρίς ειδική τοπική μελέτη.
Κοινή ονομασία
Η τεκμηριωμένη αγγλική κοινή ονομασία Goblet sponge χρησιμοποιείται για το είδος.
Δεν εντοπίστηκε αξιόπιστα τεκμηριωμένη καθιερωμένη ελληνική ή κυπριακή κοινή ονομασία για την Calyx nicaeensis. Για τον λόγο αυτό δεν δημιουργείται τεχνητή ελληνική μετάφραση.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Porifera
Κλάση: Demospongiae
Υποκλάση: Heteroscleromorpha
Τάξη: Haplosclerida
Οικογένεια: Phloeodictyidae
Γένος: Calyx Vosmaer, 1885
Είδος: Calyx nicaeensis (Risso, 1827)
Αρχικός συνδυασμός: Spongia nicaeensis Risso, 1827
Αγγλική κοινή ονομασία: Goblet sponge
Ελληνική κοινή ονομασία: Δεν εντοπίστηκε τεκμηριωμένη καθιερωμένη ονομασία
Βιογεωγραφικό καθεστώς: Ενδημικό της Μεσογείου
Παρουσία στην Κύπρο: Τεκμηριωμένη
Φωτογράφος: Kostas Aristeidou
Τοποθεσία φωτογραφιών: Ακρωτήρι, Κύπρος
Ημερομηνία φωτογραφιών: 19/11/2016
Απειλές / Πιέσεις: Κατακερματισμένη εξάπλωση σε τμήματα της Μεσογείου· έχουν παρατηρηθεί ζημιές από χαμένες αλιευτικές πετονιές. Δεν υπάρχει ειδική αξιολόγηση αυτών των πιέσεων για τον κυπριακό πληθυσμό.
Καθεστώς κινδύνου: Δεν εντοπίστηκε επίσημη παγκόσμια κατηγορία απειλής για το είδος.
Καθεστώς προστασίας: Δεν αποδίδεται ειδικό νομικό καθεστώς χωρίς σαφή επίσημη τεκμηρίωση.
IUCN: Δεν εντοπίστηκε αξιολόγηση του είδους στην IUCN Red List.
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Calyx nicaeensis – Cyprus
World Register of Marine Species – Calyx nicaeensis
SPA/RAC – Cyprus Marine and Coastal Biodiversity: Conservation for 2030 and Beyond
Text by George Konstantinou.
Underwater photos: Kostas Aristeidou – Akrotiri, 19 November 2016. The original post explicitly records the locality, date and photographer.
Calyx nicaeensis is a distinctive marine sponge of the family Phloeodictyidae, characterised by its large cup- or funnel-shaped body. It is a Mediterranean endemic species and is of particular interest in Cyprus, where its presence has been scientifically confirmed. Its occurrence on the island is noteworthy because the species has declined or disappeared from parts of the western Mediterranean.
The currently accepted name in the World Register of Marine Species is Calyx nicaeensis (Risso, 1827). It was originally described as Spongia nicaeensis, and several other combinations have been used historically.
Description
Calyx nicaeensis typically develops a conspicuous cup-, goblet- or vase-shaped body, with thick walls and a relatively short stalk attaching it to the substrate. The large central opening faces upwards.
Its colour generally ranges from brown to olive-brown. The sponge is firm, rough and fibrous in texture, and a dense network of strong fibres is visible over its surface. It may reach approximately 30 cm in height, while the opening of the cup can attain about 20 cm in diameter.
Numerous microscopic inhalant pores allow seawater to enter the body, while small exhalant openings, or oscula, occur mainly within the inner cavity. Water passing through the sponge's canal system supplies food and oxygen and carries away metabolic waste.
An animal, not a plant
Although its permanently attached form may resemble a plant, Calyx nicaeensis belongs to the animal kingdom. Sponges represent one of the most ancient evolutionary lineages of multicellular animals and live permanently attached to the seabed.
They are filter feeders, extracting microorganisms and suspended organic particles from the seawater pumped through their bodies. The same flow of water also enables gas exchange and waste removal.
Habitat and depth
Calyx nicaeensis is a benthic species occurring in several Mediterranean coastal habitats. It is known from rocky bottoms, coralligenous formations and Posidonia oceanica meadows, as well as some sandy substrates.
Most observations are from approximately 5–55 m depth, although records extend to about 400 m. In shallow waters it is often associated with shaded environments and areas close to caves or rocky overhangs.
Sediment accumulation
The sponge's characteristic cup shape creates a deep cavity in which sand, shell fragments and other coarse sediments may accumulate.
This accumulation does not necessarily harm the sponge and has been documented as an interesting aspect of the natural history of C. nicaeensis.
Reproduction
Sponges can reproduce both sexually and asexually. In Calyx nicaeensis, asexual reproduction through basal budding has been documented, with new growths developing near the base of the parent sponge.
This mechanism may help maintain local aggregations in suitable and relatively stable benthic habitats.
Distribution
Calyx nicaeensis is considered endemic to the Mediterranean Sea. Records are known from various parts of the basin, including the Aegean and Adriatic seas and the coasts of Italy, Greece, Tunisia, Corsica and Mediterranean France.
Recent research continues to regard it as a Mediterranean endemic with a fragmented distribution. Although rare or declining in parts of the western Mediterranean, substantial populations can still occur in some areas of the eastern Mediterranean.
Calyx nicaeensis in Cyprus
The occurrence of Calyx nicaeensis in Cyprus is scientifically documented. A review of Cyprus marine and coastal biodiversity, drawing on research into the island's shallow-water sponge fauna, includes the species in the Cyprus sponge checklist and identifies it as a Mediterranean endemic.
The same source considers its occurrence at at least one sampling locality in Cyprus noteworthy because the species, formerly more widespread across the Mediterranean, is disappearing from extensive areas of the western basin.
The photographs accompanying this post were taken underwater by Kostas Aristeidou at Akrotiri on 19 November 2016.
Threats and pressures
The distribution of Calyx nicaeensis has been described as fragmented. Individual sponges have been observed damaged by lost fishing lines and other discarded fishing gear, which can become entangled around their upright cup-shaped bodies.
Scientific literature also discusses Mediterranean warming and mass-mortality events affecting benthic communities more generally. These broader pressures, however, should not automatically be attributed specifically to the Cyprus population of C. nicaeensis without dedicated local evidence.
Common name
Goblet sponge is a documented English common name for Calyx nicaeensis.
No reliably documented established Greek or Cyprus vernacular name was located, so an artificial Greek translation is not introduced.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Porifera
Class: Demospongiae
Subclass: Heteroscleromorpha
Order: Haplosclerida
Family: Phloeodictyidae
Genus: Calyx Vosmaer, 1885
Species: Calyx nicaeensis (Risso, 1827)
Original combination: Spongia nicaeensis Risso, 1827
English common name: Goblet sponge
Greek common name: No documented established name located
Biogeographical status: Endemic to the Mediterranean
Occurrence in Cyprus: Documented
Photographer: Kostas Aristeidou
Photo locality: Akrotiri, Cyprus
Photo date: 19 November 2016
Threats / Pressures: Fragmented Mediterranean distribution; damage from lost fishing lines has been observed. No Cyprus-specific assessment of these pressures was located.
Threat status: No official global threat category located.
Protection status: No specific legal protection status is assigned here without clear official documentation.
IUCN: No IUCN Red List assessment located.
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Calyx nicaeensis – Cyprus
World Register of Marine Species – Calyx nicaeensis
SPA/RAC – Cyprus Marine and Coastal Biodiversity: Conservation for 2030 and Beyond
