Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Gilt-head bream - Sparus aurata Linnaeus, 1758 - Τσιπούρα - Σπάρος ο χρυσόχρους

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Marine life of Cyprus - θαλάσσια ζωή της Κύπρου

Underwater photos at Akrotiri 19/11/2016 by Kostas Aristeidou

Below in English

Κείμενο George Konstantinou.
Υποβρύχιες φωτογραφίες: Kostas Aristeidou – Ακρωτήρι, 19/11/2016.

Η τσιπούρα (Sparus aurata Linnaeus, 1758) είναι ένα από τα γνωστότερα ψάρια της Μεσογείου και ανήκει στην οικογένεια Sparidae. Είναι αυτόχθονο μεσογειακό είδος, ιδιαίτερα αναγνωρίσιμο από τη χαρακτηριστική χρυσοκίτρινη ταινία ανάμεσα στα μάτια, γνώρισμα από το οποίο προέρχεται και το επιστημονικό επίθετο aurata. Η επιστημονική ονομασία Sparus aurata είναι αποδεκτή, ενώ το είδος αποτελεί τον μοναδικό εκπρόσωπο του γένους Sparus.

Οι υποβρύχιες φωτογραφίες της αρχικής ανάρτησης του Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou τραβήχτηκαν από τον Kostas Aristeidou στο Ακρωτήρι στις 19 Νοεμβρίου 2016.

Περιγραφή

Η τσιπούρα έχει ισχυρό, σχετικά ψηλό και πλευρικά συμπιεσμένο σώμα. Το κεφάλι είναι μεγάλο και το προφίλ του κυρτό, ενώ τα σαγόνια είναι δυνατά και εφοδιασμένα με δόντια κατάλληλα για τη σύλληψη και σύνθλιψη σκληρής λείας.

Το σώμα έχει ασημόγκριζο χρωματισμό. Το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι η χρυσαφένια περιοχή στο μέτωπο, ανάμεσα στα μάτια. Υπάρχει επίσης χαρακτηριστική σκούρα περιοχή κοντά στο επάνω μέρος του βραγχιακού καλύμματος.

Συνήθως φθάνει περίπου τα 35 εκ., αλλά μεγάλα άτομα μπορούν να φθάσουν περίπου τα 70 εκ. Το FishBase αναφέρει μέγιστο καταγεγραμμένο βάρος περίπου 17,2 κιλά.

Βιότοπος και βάθος

Η Sparus aurata είναι θαλάσσιο και υφάλμυρο, βενθοπελαγικό ψάρι. Ζει σε παράκτιες περιοχές με αμμώδη και βραχώδη υποστρώματα, καθώς και σε λιβάδια θαλάσσιων φανερόγαμων, ιδιαίτερα της Posidonia oceanica. Τα νεαρά άτομα χρησιμοποιούν επίσης παράκτιες λιμνοθάλασσες και εκβολικά περιβάλλοντα.

Το FishBase δίνει εύρος βάθους περίπου 1–150 μ., με το είδος να συναντάται συνήθως στα πρώτα 30 μ. της υδάτινης στήλης.

Η ικανότητά της να ανέχεται σημαντικές μεταβολές στην αλατότητα και τη θερμοκρασία επιτρέπει στην τσιπούρα να χρησιμοποιεί διαφορετικούς παράκτιους οικοτόπους κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής της.

Διατροφή

Η τσιπούρα είναι κυρίως σαρκοφάγο και βενθοφάγο ψάρι. Τα ισχυρά δόντια και σαγόνια της είναι κατάλληλα για να συνθλίβουν οργανισμούς με σκληρό κέλυφος.

Στη διατροφή της περιλαμβάνονται μαλάκια, καρκινοειδή και άλλοι βενθικοί οργανισμοί, ενώ μπορεί να καταναλώνει και φυτικό υλικό. Η μορφολογία των δοντιών της αποτελεί χαρακτηριστική προσαρμογή σε αυτή τη διατροφή. Η παλιά ανάρτηση επίσης αναφέρει ως κύρια τροφή οργανισμούς με κέλυφος.

Μια εντυπωσιακή αναπαραγωγική στρατηγική

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της βιολογίας της τσιπούρας είναι ότι πρόκειται για πρωτανδρικό ερμαφρόδιτο είδος.

Τα νεαρά άτομα ωριμάζουν αρχικά ως αρσενικά, συνήθως κατά το πρώτο ή δεύτερο έτος της ζωής τους. Αργότερα, ένα μέρος τους αλλάζει φύλο και λειτουργεί ως θηλυκό, συνήθως μετά το δεύτερο ή τρίτο έτος.

Η γονιμοποίηση είναι εξωτερική και δεν υπάρχει γονική φροντίδα των αυγών. Το FishBase αναφέρει γενικά περίοδο ωοτοκίας από Οκτώβριο έως Δεκέμβριο, αλλά οι ακριβείς χρόνοι μπορούν να επηρεάζονται από τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες.

Η αλλαγή φύλου αποτελεί σημαντικό μέρος της αναπαραγωγικής στρατηγικής του είδους και είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα πρωτανδρίας στα μεσογειακά ψάρια.

Μετακινήσεις των νεαρών ψαριών

Η τσιπούρα χρησιμοποιεί διαφορετικά περιβάλλοντα στα διάφορα στάδια της ζωής της.

Σύμφωνα με τον FAO, η αναπαραγωγή πραγματοποιείται στη θάλασσα. Τα νεαρά ψάρια μετακινούνται την άνοιξη προς προστατευμένες παράκτιες περιοχές, όπως λιμνοθάλασσες και εκβολικά συστήματα, όπου βρίσκουν άφθονη τροφή και ευνοϊκότερες θερμοκρασίες. Αργότερα επιστρέφουν προς τη θάλασσα.

Αυτή η σύνδεση μεταξύ ανοικτής θάλασσας και ρηχών παράκτιων οικοσυστημάτων δείχνει την οικολογική σημασία των παράκτιων ενδιαιτημάτων για τον κύκλο ζωής του είδους.

Εξάπλωση

Η φυσική εξάπλωση της Sparus aurata περιλαμβάνει ολόκληρη τη Μεσόγειο και τον ανατολικό Ατλαντικό. Στον Ατλαντικό απαντά από τις Βρετανικές Νήσους προς τα νότια μέχρι το Πράσινο Ακρωτήριο και τις Κανάριες Νήσους, ενώ υπάρχουν επίσης αναφορές από τη Μαύρη Θάλασσα.

Στην Κύπρο είναι φυσικό στοιχείο της παράκτιας ιχθυοπανίδας και απαντά σε κατάλληλους παράκτιους θαλάσσιους οικοτόπους.

Η τσιπούρα και ο άνθρωπος

Η τσιπούρα έχει πολύ μεγάλη οικονομική σημασία. Αποτελεί σημαντικό εμπορικό αλίευμα αλλά ταυτόχρονα ένα από τα κυριότερα είδη της μεσογειακής ιχθυοκαλλιέργειας. Το FishBase τη χαρακτηρίζει είδος εμπορικής αλιείας και εμπορικής υδατοκαλλιέργειας.

Η εκτροφή της έχει μακρά ιστορία σε παράκτιες λιμνοθάλασσες και αλμυρές δεξαμενές, ενώ η ανάπτυξη εντατικών συστημάτων υδατοκαλλιέργειας την κατέστησε ένα από τα σημαντικότερα εκτρεφόμενα θαλάσσια ψάρια της Μεσογείου.

Η τσιπούρα στην Κύπρο

Η Sparus aurata αποτελεί γνωστό ψάρι των κυπριακών θαλασσών και έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο για την επαγγελματική όσο και για την ερασιτεχνική αλιεία.

Η φωτογραφική καταγραφή της συγκεκριμένης ανάρτησης προέρχεται από το Ακρωτήρι, όπου ο Kostas Aristeidou φωτογράφισε το είδος υποβρυχίως στις 19 Νοεμβρίου 2016.

Οι φυσικές τσιπούρες που συναντώνται στις κυπριακές ακτές αποτελούν μέρος της αυτόχθονης μεσογειακής ιχθυοπανίδας και δεν πρέπει να συγχέεται η φυσική παρουσία του είδους με την ευρύτατη χρήση του στην υδατοκαλλιέργεια.

Κατάσταση διατήρησης

Η Sparus aurata έχει αξιολογηθεί παγκοσμίως ως Least Concern (LC – Μειωμένου Ενδιαφέροντος). Το FishBase παραθέτει την παγκόσμια αξιολόγηση με ημερομηνία 19 Αυγούστου 2009.

Παρότι πρόκειται για έντονα αλιευόμενο είδος, η παγκόσμια κατηγορία LC δεν σημαίνει ότι κάθε τοπικός πληθυσμός ή απόθεμα βρίσκεται στην ίδια κατάσταση. Η κατάσταση των αλιευτικών αποθεμάτων πρέπει να εξετάζεται χωριστά σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Κλάση: Actinopterygii
Οικογένεια: Sparidae
Γένος: Sparus Linnaeus, 1758
Είδος: Sparus aurata Linnaeus, 1758
Αγγλική κοινή ονομασία: Gilthead seabream / Gilt-head bream
Ελληνική κοινή ονομασία: Τσιπούρα
Ελληνική επιστημονική απόδοση: Σπάρος ο χρυσόχρους
Παρουσία στην Κύπρο: Αυτόχθονο μεσογειακό είδος
Περιβάλλον: Θαλάσσιο και υφάλμυρο
Βάθος: 1–150 μ., συνήθως 1–30 μ.
Αναπαραγωγή: Πρωτανδρικός ερμαφροδιτισμός· αρχικά αρσενικό και αργότερα δυνατότητα αλλαγής σε θηλυκό
Φωτογράφος: Kostas Aristeidou
Τοποθεσία φωτογραφιών: Ακρωτήρι, Κύπρος
Ημερομηνία φωτογραφιών: 19/11/2016
Απειλές / Πιέσεις: Η αλιευτική εκμετάλλευση αποτελεί σημαντική ανθρώπινη χρήση του είδους· δεν αποδίδεται εδώ ειδική κατάσταση πίεσης στον κυπριακό άγριο πληθυσμό χωρίς συγκεκριμένη αξιολόγηση.
Καθεστώς κινδύνου: LC – Μειωμένου Ενδιαφέροντος, παγκοσμίως.
Καθεστώς προστασίας: Δεν εντοπίστηκε ειδικό διεθνές καθεστώς προστασίας για το είδος στις πηγές που ελέγχθηκαν.
IUCN: LC – Least Concern (Μειωμένου Ενδιαφέροντος).

Πηγές

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Gilt-head bream – Sparus aurata – Cyprus

FishBase – Sparus aurata

FAO – Cultured Aquatic Species Information Programme: Sparus aurata

Text by George Konstantinou.
Underwater photos: Kostas Aristeidou – Akrotiri, 19 November 2016.

The Gilthead seabream (Sparus aurata Linnaeus, 1758) is one of the best-known fishes of the Mediterranean and belongs to the family Sparidae. It is a native Mediterranean species, readily recognised by the characteristic golden band between the eyes, the feature reflected in the specific name aurata. Sparus aurata is the accepted scientific name and the species is the sole representative of the genus Sparus.

The underwater photographs in the original Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou post were taken by Kostas Aristeidou at Akrotiri on 19 November 2016.

Description

The Gilthead seabream has a robust, relatively deep and laterally compressed body. The head is large with a curved profile, while the jaws are powerful and equipped with teeth adapted for crushing hard prey.

The body is predominantly silvery-grey. Its most distinctive feature is the golden band on the forehead between the eyes, together with a dark marking near the upper part of the gill cover.

It commonly reaches around 35 cm, although large specimens can reach approximately 70 cm. FishBase reports a maximum published weight of about 17.2 kg.

Habitat and depth

Sparus aurata is a marine and brackish-water fish associated with coastal habitats. It occurs over sandy and rocky bottoms and around seagrass meadows, particularly Posidonia oceanica. Juveniles also use coastal lagoons and estuarine environments.

FishBase gives a depth range of approximately 1–150 m, although the species is usually encountered within the first 30 m.

Its tolerance of variations in salinity and temperature enables the species to exploit several different coastal environments during its life cycle.

Diet

The Gilthead seabream is primarily a carnivorous benthic feeder. Its powerful jaws and specialised teeth enable it to crush hard-shelled prey.

Its diet includes molluscs, crustaceans and other benthic organisms, although plant material may also be consumed. The original Biodiversity of Cyprus post likewise notes shellfish as an important part of its diet.

A remarkable reproductive strategy

One of the most interesting aspects of the biology of Sparus aurata is its protandrous hermaphroditism.

Young fish generally mature first as males during their first or second year. Later, some individuals change sex and function as females, generally after their second or third year.

Fertilisation is external and there is no parental care. FishBase gives a general spawning period from October to December, although precise timing may vary according to local environmental conditions.

Sex change is therefore a fundamental component of the reproductive biology of this species and makes the Gilthead seabream one of the familiar Mediterranean examples of protandry.

Juvenile movements

The species uses different environments during different stages of its life cycle.

According to the FAO, reproduction takes place at sea. Juveniles migrate during spring towards sheltered coastal waters, including lagoons and estuarine areas, where abundant food resources and favourable temperatures are available. They later return towards the open sea.

This movement between marine and shallow coastal environments demonstrates the ecological importance of coastal habitats during the species' development.

Distribution

The natural distribution of Sparus aurata includes the Mediterranean Sea and eastern Atlantic. In the Atlantic it occurs from the British Isles southwards to Cape Verde and around the Canary Islands, with records also reported from the Black Sea.

In Cyprus it is a native component of the coastal marine fish fauna.

Importance to people

The Gilthead seabream is of major economic importance. It supports commercial fisheries and is also one of the principal species of Mediterranean marine aquaculture. FishBase lists both commercial fisheries and aquaculture among its major human uses.

Its culture has a long history in coastal lagoons and saltwater ponds, while the development of intensive farming techniques made it one of the most important farmed marine fishes of the Mediterranean.

Gilthead seabream in Cyprus

Sparus aurata is a familiar fish of Cyprus waters and is important to both commercial and recreational fisheries.

The photographic record presented in this post comes from Akrotiri, where Kostas Aristeidou photographed the species underwater on 19 November 2016.

Wild Gilthead seabream occurring along the Cyprus coast are part of the native Mediterranean fish fauna, and the natural occurrence of the species should not be confused with its extensive use in aquaculture.

Conservation status

Sparus aurata is globally assessed as Least Concern (LC). FishBase lists the global assessment date as 19 August 2009.

Although the species is heavily exploited by fisheries, a global LC classification does not mean that every regional or local stock is necessarily in the same condition. Fisheries stock status must be considered separately at regional and local scales.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Actinopterygii
Family: Sparidae
Genus: Sparus Linnaeus, 1758
Species: Sparus aurata Linnaeus, 1758
English common name: Gilthead seabream / Gilt-head bream
Greek common name: Τσιπούρα
Greek scientific rendering: Σπάρος ο χρυσόχρους
Occurrence in Cyprus: Native Mediterranean species
Environment: Marine and brackish
Depth: 1–150 m, usually 1–30 m
Reproduction: Protandrous hermaphrodite; individuals mature first as males and some later change to females.
Photographer: Kostas Aristeidou
Photo locality: Akrotiri, Cyprus
Photo date: 19 November 2016
Threats / Pressures: Fisheries exploitation is an important human use; no specific pressure status is assigned here to the wild Cyprus population without a dedicated assessment.
Threat status: LC – Least Concern, globally.
Protection status: No specific international species-protection status was located in the sources examined.
IUCN: LC – Least Concern.

Sources