Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Pteragogus trispilus Randall, 2013 – Sideburn wrasse – Alien Lessepsian fish – Λεσσεψιανό ξενικό ψάρι της οικογένειας Labridae

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

lessepsian migrant to Mediterranean

Underwater photos 22/01/17 at Akrotiri by Kostas Aristeidou

Below in English

Κείμενο George Konstantinou.
Υποβρύχιες φωτογραφίες: Κώστας Αριστείδου – Ακρωτήρι, Κύπρος, 22/1/2017.

Η παλαιότερη καταγραφή είχε δημοσιευθεί ως Pteragogus pelycus Randall, 1981, όμως η σημερινή ταξινομική γνώση δείχνει ότι τα μεσογειακά ψάρια που αναφέρονταν με αυτό το όνομα ανήκουν στο Pteragogus trispilus Randall, 2013. Το πραγματικό P. pelycus έχει διαφορετική εξάπλωση στον δυτικό Ινδικό Ωκεανό και σήμερα δεν θεωρείται είδος της Ερυθράς Θάλασσας ούτε λεσσεψιανός μετανάστης στη Μεσόγειο. Αντίθετα, το P. trispilus είναι είδος της Ερυθράς Θάλασσας που εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Επομένως, για την κυπριακή καταγραφή χρησιμοποιείται εδώ η διορθωμένη ονομασία Pteragogus trispilus Randall, 2013.

Περιγραφή

Το Pteragogus trispilus είναι μικρό λαβριδές ψάρι με σχετικά βαθύ και πλευρικά πεπλατυσμένο σώμα. Η ουραία πτέρυγα είναι στρογγυλεμένη, το ραχιαίο πτερύγιο συνεχές και το στόμα τελικό, με εμφανή χείλη και ισχυρά κυνοδοντόμορφα δόντια στο πρόσθιο τμήμα των γνάθων.

Το μέγιστο καταγεγραμμένο μήκος είναι περίπου 7,9 cm standard length, ενώ στη Μεσόγειο συναντώνται συχνά άτομα μήκους περίπου 5–8 cm.

Ο χρωματισμός ποικίλλει από καστανοκόκκινο και ελαιοπράσινο μέχρι πρασινοκίτρινο. Πολύ χαρακτηριστική είναι μια λοξή μαύρη κηλίδα στο βραγχιακό κάλυμμα, με κίτρινο περίγραμμα, καθώς και τα μικρά μαύρα σημάδια στην περιοχή πίσω από το μάτι και στον αυχένα. Η ίριδα παρουσιάζει πορτοκαλί απόχρωση γύρω από την κόρη και χαρακτηριστικές σκούρες ακτινωτές γραμμές.

Ιδιαίτερα σημαντικό διαγνωστικό γνώρισμα, από το οποίο προέρχεται και το όνομα trispilus, είναι η παρουσία μαύρων κηλίδων στα πρώτα μεσοακάνθια διαστήματα του ραχιαίου πτερυγίου, χαρακτηριστικό ιδιαίτερα εμφανές στα αρσενικά.

Η σύγχυση με το Pteragogus pelycus

Για πολλά χρόνια οι πληθυσμοί της Ερυθράς Θάλασσας και της Μεσογείου προσδιορίζονταν ως Pteragogus pelycus. Έτσι δημοσιεύθηκε και η πρώτη επιστημονική καταγραφή από την Κύπρο το 2000, όταν οι Kaya, Bilecenoğlu και Golani ανέφεραν P. pelycus από τις βόρειες ακτές του νησιού ως έναν από τους πρώτους μεσογειακούς εντοπισμούς του είδους.

Η ταξινομική αναθεώρηση του Randall το 2013 διαχώρισε τα δύο είδη και περιέγραψε το Pteragogus trispilus ως ξεχωριστό είδος. Μεταγενέστερες εργασίες επανεξέτασαν τις μεσογειακές καταγραφές και επιβεβαίωσαν ότι οι αναφορές ως P. pelycus αφορούσαν στην πραγματικότητα P. trispilus.

Το FishBase σήμερα αναφέρει ρητά ότι το πραγματικό P. pelycus περιορίζεται στον δυτικό Ινδικό Ωκεανό, από την Τανζανία μέχρι το Durban, τις Σεϋχέλλες και τις Κομόρες, και ότι απουσιάζει από την Ερυθρά Θάλασσα και δεν αποτελεί μετανάστη στη Μεσόγειο. Οι παλαιότερες μεσογειακές αναφορές του αποδίδονται στο P. trispilus.

Λεσσεψιανή μετανάστευση

Το Pteragogus trispilus κατάγεται από την Ερυθρά Θάλασσα, όπου είναι γνωστό από τον Κόλπο της Άκαμπα και τον Κόλπο του Σουέζ. Μετά τη διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ, το είδος πέρασε στη Μεσόγειο στο πλαίσιο της λεγόμενης λεσσεψιανής μετανάστευσης.

Η πρώτη μεσογειακή καταγραφή έγινε στον Κόλπο της Χάιφα στο Ισραήλ, αρχικά ως P. pelycus. Ακολούθησαν καταγραφές από την Κύπρο, τη Ρόδο, την Τουρκία και άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου. Αργότερα η εξάπλωσή του επεκτάθηκε δυτικότερα, με καταγραφές μέχρι την Τυνησία και τη Λιβύη.

Ενδιαίτημα

Το είδος είναι θαλάσσιο και συνδέεται κυρίως με τον πυθμένα. Στην Ερυθρά Θάλασσα και στη Μεσόγειο απαντά σε παράκτιες περιοχές με βράχια, φύκη, θαλάσσια λιβάδια και μικτά βραχώδη-αμμώδη υποστρώματα. Το FishBase αναφέρει τυπικό εύρος βάθους 9–35 μέτρα, αν και μεσογειακές παρατηρήσεις έχουν γίνει και σε πολύ ρηχότερα νερά.

Η κάλυψη από βλάστηση και φύκη προσφέρει τόσο καταφύγιο όσο και κατάλληλο χώρο αναζήτησης τροφής. Το μικρό μέγεθος και ο χρωματισμός του ψαριού το βοηθούν να παραμένει σχετικά δυσδιάκριτο μέσα στη βλάστηση και στα σύνθετα παράκτια ενδιαιτήματα.

Διατροφή

Όπως πολλά μικρά είδη της οικογένειας Labridae, το Pteragogus trispilus αναζητεί την τροφή του κοντά στον πυθμένα και μέσα στη βλάστηση. Οι διαθέσιμες πηγές δεν παρέχουν επαρκώς λεπτομερή, ειδική ανάλυση της δίαιτας του είδους ώστε να αποδοθούν συγκεκριμένα ποσοστά ή συγκεκριμένες ομάδες λείας χωρίς επιφύλαξη. Για τον λόγο αυτό δεν του αποδίδεται εδώ εξειδικευμένη δίαιτα που δεν έχει τεκμηριωθεί.

Εξάπλωση στη Μεσόγειο

Από τις πρώτες καταγραφές στην ανατολική Μεσόγειο, το P. trispilus έχει εξαπλωθεί σημαντικά. Η CIESM το περιλαμβάνει πλέον στον Atlas of Exotic Fishes in the Mediterranean Sea, αναφέροντας ρητά το Pteragogus pelycus ως προηγούμενο λανθασμένο προσδιορισμό.

Η παρουσία του στην Κύπρο έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς η επιστημονική εργασία των Kaya, Bilecenoğlu και Golani το 2000 αποτέλεσε μία από τις πρώτες δημοσιευμένες καταγραφές αυτού του ψαριού στη Μεσόγειο, αν και τότε είχε προσδιοριστεί ως P. pelycus.

Παρουσία στην Κύπρο

Το Pteragogus trispilus είναι πλέον εγκατεστημένο μη αυτόχθονο λεσσεψιανό είδος της κυπριακής ιχθυοπανίδας. Το FishBase καταγράφει την παρουσία του στην Κύπρο ως εισαγόμενη και επισημαίνει ότι οι παλαιότερες κυπριακές αναφορές είχαν δημοσιευθεί με το όνομα Pteragogus pelycus.

Το Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou διαθέτει επίσης φωτογραφική καταγραφή Pteragogus trispilus από τη Ξυλοφάγου, σε βάθος 6 μέτρων, στις 6/1/2016, με φωτογραφίες του Costas Constantinou.

Η καταγραφή της παρούσας ανάρτησης έγινε στο Ακρωτήρι στις 22/1/2017, με υποβρύχιες φωτογραφίες του Κώστα Αριστείδου. Η ανάρτηση είχε τότε δημοσιευθεί ως Pteragogus pelycus, σύμφωνα με την ταξινομική αντίληψη που χρησιμοποιούνταν ευρέως για τους μεσογειακούς πληθυσμούς.

Κατάσταση διατήρησης

Για το Pteragogus trispilus η σημασία του στη Μεσόγειο αφορά κυρίως την παρακολούθηση της εξάπλωσης των μη αυτόχθονων ειδών και των μεταβολών της θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται η αξιολόγηση IUCN του πραγματικού P. pelycus για τους μεσογειακούς πληθυσμούς, αφού πρόκειται για διαφορετικό είδος.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Κλάση: Actinopterygii
Οικογένεια: Labridae
Υποοικογένεια: Cirrhilabrinae
Γένος: Pteragogus Peters, 1855
Είδος: Pteragogus trispilus Randall, 2013
Αγγλική κοινή ονομασία: Sideburn wrasse
Κατάσταση στη Μεσόγειο: Μη αυτόχθονο, λεσσεψιανό είδος
Προέλευση: Ερυθρά Θάλασσα
Καταγραφή φωτογραφιών: Ακρωτήρι, Κύπρος – 22/1/2017
Φωτογράφος: Κώστας Αριστείδου

Πηγές

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Sideburn wrasse - Pteragogus pelycus Randall, 1981 - Cyprus

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Pteragogus trispilus (Randall, 2013) - Cyprus

FishBase – Pteragogus trispilus Randall, 2013

FishBase – Cyprus record of Pteragogus trispilus

FishBase – Pteragogus pelycus Randall, 1981

CIESM Atlas of Exotic Fishes in the Mediterranean Sea – Pteragogus trispilus

Kaya, Bilecenoğlu & Golani – New record of a Lessepsian migrant for northern Cyprus

Ergüden et al. – Confirmation of Pteragogus trispilus in the eastern Mediterranean

Text by George Konstantinou.
Underwater photos: Kostas Aristeidou – Akrotiri, Cyprus, 22 January 2017.

The earlier Cyprus record was published as Pteragogus pelycus Randall, 1981, but current taxonomic knowledge shows that the Mediterranean fish formerly identified under this name belongs to Pteragogus trispilus Randall, 2013. True P. pelycus has a different distribution in the western Indian Ocean and is currently considered absent from the Red Sea and not a Lessepsian migrant into the Mediterranean. P. trispilus, in contrast, is a Red Sea species that entered the Mediterranean through the Suez Canal.

The corrected identification Pteragogus trispilus Randall, 2013 is therefore used for the Cyprus record presented here.

Description

Pteragogus trispilus is a small wrasse with a moderately deep, laterally compressed body. The caudal fin is rounded, the dorsal fin is continuous, and the terminal mouth has distinct lips and strong recurved canine teeth at the front of the jaws.

Maximum recorded size is approximately 7.9 cm standard length, while Mediterranean individuals are commonly around 5–8 cm.

Colour varies from brownish-red and olive to greenish-yellow. A particularly conspicuous feature is the oblique black blotch on the operculum, broadly edged with yellow. Small black markings may occur behind the eye and on the nape. The pupil is surrounded by orange, while the rest of the iris bears characteristic dark radiating lines.

An important diagnostic character, which gave rise to the name trispilus, is the presence of black spots on the first membranes of the spinous dorsal fin, particularly evident in males.

Confusion with Pteragogus pelycus

For many years, Red Sea and Mediterranean populations were identified as Pteragogus pelycus. This was also the name used for the first scientific record from Cyprus published in 2000 by Kaya, Bilecenoğlu and Golani, who regarded the Cyprus specimen as one of the earliest Mediterranean records of P. pelycus.

Randall's 2013 taxonomic revision separated the two species and described Pteragogus trispilus. Subsequent studies reassessed Mediterranean records and confirmed that fish previously identified as P. pelycus were actually P. trispilus.

FishBase now explicitly states that true P. pelycus occurs in the western Indian Ocean from Tanzania to Durban, Seychelles and the Comoros and is absent from the Red Sea and not a migrant to the Mediterranean. Earlier Mediterranean records are treated as misidentifications of P. trispilus.

Lessepsian migration

Pteragogus trispilus originates in the Red Sea, including the Gulf of Aqaba and Gulf of Suez. Following the opening of the Suez Canal, it entered the Mediterranean as part of the major movement of Red Sea organisms known as Lessepsian migration.

The first Mediterranean record was made in Haifa Bay, Israel, initially under the name P. pelycus. Records subsequently followed from Cyprus, Rhodes, Turkey and other parts of the eastern Mediterranean. Its Mediterranean range later extended farther west, with records from Tunisia and Libya.

Habitat

The species is marine and primarily associated with the bottom. In the Red Sea and Mediterranean it occurs in coastal areas with rocks, algae, seagrass and mixed rocky-sandy substrates. FishBase gives a typical depth range of 9–35 m, although Mediterranean observations have also been made in much shallower water.

Vegetation and algal cover provide shelter and feeding habitat. Its small size and coloration make the fish relatively inconspicuous among vegetation and structurally complex coastal habitats.

Diet

Like many small wrasses, Pteragogus trispilus searches for food close to the bottom and among vegetation. Available sources do not provide sufficiently detailed species-specific dietary information to justify assigning precise prey groups or proportions. An undocumented specialised diet is therefore not attributed to the species here.

Distribution in the Mediterranean

Since its first eastern Mediterranean records, P. trispilus has expanded considerably. CIESM now includes it in its Atlas of Exotic Fishes in the Mediterranean Sea, explicitly listing Pteragogus pelycus as a former misidentification.

Its occurrence in Cyprus is historically important because the 2000 paper by Kaya, Bilecenoğlu and Golani represented one of the earliest published Mediterranean records of this fish, although it was then identified as P. pelycus.

Presence in Cyprus

Pteragogus trispilus is now a non-native Lessepsian component of the fish fauna of Cyprus. FishBase records it as introduced in Cyprus and specifically notes that it was formerly reported under the name Pteragogus pelycus.

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou also documents Pteragogus trispilus from Xylofagou at a depth of 6 metres on 6 January 2016, photographed by Costas Constantinou.

The record presented here was photographed at Akrotiri on 22 January 2017 by Kostas Aristeidou. The original post used the name Pteragogus pelycus, reflecting the identification widely applied to Mediterranean records before the taxonomic distinction became established.

Conservation status

In the Mediterranean, the main relevance of Pteragogus trispilus is its status as a non-native Lessepsian species and the monitoring of its spread as part of continuing changes in Mediterranean marine biodiversity. The IUCN assessment of true P. pelycus should not be applied to Mediterranean populations because they represent a different species.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Actinopterygii
Family: Labridae
Subfamily: Cirrhilabrinae
Genus: Pteragogus Peters, 1855
Species: Pteragogus trispilus Randall, 2013
English common name: Sideburn wrasse
Mediterranean status: Non-native, Lessepsian migrant
Origin: Red Sea
Photographic record: Akrotiri, Cyprus – 22 January 2017
Photographer: Kostas Aristeidou