Chlamys sp. – Fossils from Latsia, Nicosia – Απολιθώματα Chlamys sp. από τα Λατσιά, Λευκωσία – Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Λατσιά, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.

Τα απολιθώματα Chlamys sp. που παρουσιάζονται εδώ βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη σύζυγό του Φανή Κωνσταντίνου στην περιοχή των Λατσιών, επαρχία Λευκωσίας. Η αρχική ανάρτηση του ιστολογίου παρουσιάζει τα συγκεκριμένα απολιθώματα και αναφέρει ότι οι φωτογραφίες είναι του Γιώργου Κωνσταντίνου.

Το Chlamys είναι γένος θαλάσσιων δίθυρων μαλακίων της οικογένειας Pectinidae, της ίδιας οικογένειας στην οποία ανήκουν τα γνωστά χτένια. Το γένος Chlamys Röding, 1798 αναγνωρίζεται στην ταξινομική βάση WoRMS, ενώ η οικογένεια Pectinidae περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό σύγχρονων και απολιθωμένων γενών.

Για τα συγκεκριμένα απολιθώματα διατηρούμε την ταυτοποίηση σε επίπεδο γένους, Chlamys sp., καθώς δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για ασφαλή προσδιορισμό σε συγκεκριμένο είδος.

Περιγραφή

Τα Chlamys είναι δίθυρα με χαρακτηριστικό, συνήθως περίπου κυκλικό έως ωοειδές κέλυφος. Κοντά στην κορυφή των θυρίδων υπάρχουν οι χαρακτηριστικές προεκτάσεις που ονομάζονται ωτία, ενώ η εξωτερική επιφάνεια παρουσιάζει συνήθως ακτινωτές πλευρές ή νευρώσεις.

Η μορφολογία και η γλυπτική των πλευρών αποτελούν σημαντικά χαρακτηριστικά για τη διάκριση μεταξύ διαφορετικών ειδών και συγγενικών γενών των Pectinidae. Στα απολιθώματα, όμως, η ακριβής ταυτοποίηση μπορεί να δυσκολεύεται από τη φθορά, την ελλιπή διατήρηση ή την απουσία λεπτών μορφολογικών χαρακτηριστικών. Παλαιοντολογικές μελέτες επισημαίνουν ότι ιδιαίτερα η μικρογλυπτική μπορεί να είναι σημαντική για τη διάκριση του Chlamys από συγγενικά γένη.

Για τον λόγο αυτό, η διατήρηση της ονομασίας Chlamys sp. είναι η ασφαλέστερη επιλογή για τα συγκεκριμένα δείγματα από τα Λατσιά.

Τρόπος ζωής

Τα Pectinidae είναι αποκλειστικά θαλάσσια δίθυρα. Τα ζωντανά είδη της οικογένειας είναι διηθηματοφάγα και προσλαμβάνουν την τροφή τους φιλτράροντας από το θαλασσινό νερό μικροσκοπικούς οργανισμούς και οργανικά σωματίδια.

Πολλά χτένια διαθέτουν επίσης την ασυνήθιστη για δίθυρα ικανότητα να μετακινούνται ενεργά. Με γρήγορο άνοιγμα και κλείσιμο των θυρίδων μπορούν να εκτοξεύουν νερό και να πραγματοποιούν μικρές κολυμβητικές κινήσεις, ιδιαίτερα ως αντίδραση σε κίνδυνο.

Chlamys στο απολιθωματολογικό αρχείο της Κύπρου

Η παρουσία του γένους Chlamys στα απολιθώματα της περιοχής της Λευκωσίας είναι ιδιαίτερα καλά τεκμηριωμένη από το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Σύμφωνα με το Τμήμα, τα πλειοκαινικά ιζήματα του Σχηματισμού Λευκωσίας είναι πολύ πλούσια σε μακροαπολιθώματα. Στα ανώτερα στρωματογραφικά επίπεδα της ευρύτερης περιοχής της πόλης της Λευκωσίας απαντούν εντυπωσιακά απολιθωματοφόρα στρώματα που αποτελούνται κυρίως από δίθυρα, καθώς και γαστερόποδα, σκαφόποδα, βαλανίδες, εχινοειδή και κοράλλια.

Ιδιαίτερα σημαντικό για τα ευρήματα των Λατσιών είναι ότι το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει ρητά το Chlamys μεταξύ των χαρακτηριστικών δίθυρων αυτών των πλειοκαινικών αποθέσεων, μαζί με το Ostrea edulis και το Pecten.

Τα απολιθώματα από τα Λατσιά

Τα συγκεκριμένα Chlamys sp. βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη Φανή Κωνσταντίνου στα Λατσιά.

Η παρουσία τους στην περιοχή είναι συνεπής με το γνωστό πλούσιο θαλάσσιο απολιθωματολογικό αρχείο της ευρύτερης Λευκωσίας. Τα απολιθώματα αποτελούν κατάλοιπα θαλάσσιων οργανισμών που έζησαν όταν περιοχές της σημερινής κεντρικής Κύπρου αποτελούσαν ακόμη τμήμα θαλάσσιων λεκανών.

Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης ερμηνεύει ορισμένα από τα εξαιρετικά πλούσια απολιθωματοφόρα στρώματα του Σχηματισμού Λευκωσίας ως θανατοκοινωνίες. Πρόκειται για συγκεντρώσεις οργανισμών μετά τον θάνατό τους, οι οποίες συνδέονται με περιβαλλοντικές μεταβολές, μεταξύ άλλων αλλαγές στην αλατότητα των παράκτιων νερών καθώς η Κύπρος ανυψωνόταν και με εισροές μεγάλων ποσοτήτων γλυκού νερού στις θαλάσσιες λεκάνες.

Παρόλο που το Chlamys αναφέρεται συγκεκριμένα από τα πλειοκαινικά στρώματα του Σχηματισμού Λευκωσίας, στα συγκεκριμένα δείγματα των Λατσιών δεν αποδίδεται ακριβέστερη ηλικία χωρίς επιβεβαιωμένα στοιχεία για το στρωματογραφικό επίπεδο από το οποίο συλλέχθηκαν.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Bivalvia
Υποκλάση: Autobranchia
Τάξη: Pectinida
Υπεροικογένεια: Pectinoidea
Οικογένεια: Pectinidae
Γένος: Chlamys Röding, 1798
Ταυτοποίηση: Chlamys sp.
Υλικό: Απολιθώματα
Τοποθεσία: Λατσιά, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος
Συλλέκτες: Γιώργος Κωνσταντίνου και Φανή Κωνσταντίνου

Πηγές

• Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Chlamys sp. fossils from Nicosia – Cyprus
• Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κυπριακής Δημοκρατίας – Fossils of Cyprus
• World Register of Marine Species (WoRMS) – Pectinidae and Chlamys
• Palaeontological study of Chlamys and related Pectinidae – Bulletin de l'Institut royal des Sciences naturelles de Belgique

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – LATSIA, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.

The Chlamys sp. fossils presented here were found by George Konstantinou and his wife Fani Konstantinou at Latsia, Nicosia District, Cyprus. The original Biodiversity of Cyprus post presents these specimens and credits the photographs to George Konstantinou.

Chlamys is a genus of marine bivalve molluscs belonging to the family Pectinidae, the family that includes the scallops. The genus Chlamys Röding, 1798 is recognised within current molluscan taxonomy, while Pectinidae contains numerous living and fossil genera.

The specimens presented here are retained at genus level as Chlamys sp., as the available evidence is insufficient for a reliable identification to species level.

Description

Members of Chlamys have characteristic shells that are generally approximately rounded to ovate. Near the hinge are the distinctive projections known as auricles, while the external shell surface typically bears prominent radial ribs.

The form and sculpture of these ribs provide important characters for distinguishing species and related genera within Pectinidae. In fossil material, however, precise identification can be complicated by wear, incomplete preservation and the loss of fine morphological features. Palaeontological studies have shown that microsculpture can be particularly important in distinguishing Chlamys from related genera.

For this reason, Chlamys sp. is the appropriate conservative identification for the Latsia specimens.

Biology

Pectinidae are exclusively marine bivalves. Living members of the family are filter feeders, obtaining microscopic organisms and suspended organic material by filtering seawater.

Many scallops also possess the unusual ability, among bivalves, to move actively. By rapidly opening and closing their valves they can expel water and make short swimming movements, particularly when escaping potential predators.

Chlamys in the fossil record of Cyprus

The presence of Chlamys in the fossil record of the Nicosia area is specifically documented by the Geological Survey Department of the Republic of Cyprus.

According to the Department, the Pliocene sediments of the Nicosia Formation are particularly rich in macrofossils. Upper stratigraphic horizons in the wider Nicosia area contain impressive fossiliferous beds composed predominantly of bivalves, together with gastropods, scaphopods, barnacles, echinoids and corals.

Of particular relevance to the Latsia specimens, the Geological Survey Department explicitly records Chlamys among the characteristic bivalves of these Pliocene deposits, together with Ostrea edulis and Pecten.

Fossils from Latsia

The specimens presented here were found by George Konstantinou and Fani Konstantinou at Latsia.

Their occurrence is consistent with the rich marine fossil record known from the wider Nicosia area. They represent the remains of marine organisms that lived when areas of present-day central Cyprus formed part of marine basins.

The Geological Survey Department interprets some of the exceptionally fossil-rich horizons of the Nicosia Formation as thanatocoenoses—accumulations of organisms following death. Their formation has been associated with environmental changes, including changes in seawater salinity as Cyprus progressively uplifted and substantial freshwater influxes into the marine basins.

Although Chlamys is specifically recorded from Pliocene horizons of the Nicosia Formation, a more precise geological age is not assigned to the particular Latsia specimens without confirmed information about their original stratigraphic horizon.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Bivalvia
Subclass: Autobranchia
Order: Pectinida
Superfamily: Pectinoidea
Family: Pectinidae
Genus: Chlamys Röding, 1798
Identification: Chlamys sp.
Material: Fossils
Locality: Latsia, Nicosia District, Cyprus
Collectors: George Konstantinou and Fani Konstantinou

Sources

• Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Chlamys sp. fossils from Nicosia – Cyprus
• Geological Survey Department, Republic of Cyprus – Fossils of Cyprus
• World Register of Marine Species (WoRMS) – Pectinidae and Chlamys
• Palaeontological study of Chlamys and related Pectinidae – Bulletin de l'Institut royal des Sciences naturelles de Belgique