Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Clypeaster sp. – Fossil sea urchin from Mitsero, Nicosia – Απολίθωμα αχινού Clypeaster sp. από το Μιτσερό, Λευκωσία

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

.Photos by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Μιτσερό, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.

Το απολίθωμα που παρουσιάζεται εδώ βρέθηκε από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη Φανή Κωνσταντίνου στην περιοχή του Μιτσερού, στην επαρχία Λευκωσίας. Πρόκειται για απολιθωμένο αχινό του γένους Clypeaster Lamarck, 1801, της οικογένειας Clypeasteridae. Το γένος είναι πλούσιο τόσο σε σύγχρονα όσο και σε απολιθωμένα είδη και διαθέτει εκτεταμένο απολιθωματολογικό αρχείο που φθάνει τουλάχιστον μέχρι το Μέσο Ηώκαινο.

Περιγραφή

Τα Clypeaster είναι ακανόνιστα εχινοειδή, συγγενικά με τις ομάδες που στα αγγλικά είναι γνωστές ως sea biscuits και sand dollars. Το σώμα προστατεύεται από ένα συμπαγές ασβεστιτικό κέλυφος, το οποίο στα Clypeaster είναι συνήθως ωοειδές έως υποκυκλικό και περισσότερο ή λιγότερο πεπλατυσμένο ή θολωτό, ανάλογα με το είδος.

Στην άνω επιφάνεια διακρίνονται οι χαρακτηριστικές πέντε πεταλοειδείς ασθενοφόρες περιοχές, οι οποίες σχηματίζουν ένα σχέδιο που θυμίζει άνθος ή αστέρι. Το κέλυφος ενισχύεται εσωτερικά από πολύπλοκα στηρίγματα και κολώνες, μια κατασκευή που προσφέρει μεγάλη μηχανική αντοχή χωρίς να γίνεται υπερβολικά βαρύ.

Αυτή η σχετικά ισχυρή κατασκευή είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα Clypeaster διατηρούνται συχνά καλά ως απολιθώματα.

Τρόπος ζωής και διατροφή

Τα σύγχρονα Clypeaster είναι κυρίως ζώα ρηχών τροπικών και υποτροπικών θαλασσών. Ζουν πάνω ή εν μέρει μέσα σε μαλακά υποστρώματα, ιδιαίτερα άμμο και άλλα χαλαρά θαλάσσια ιζήματα. Αν και ορισμένα είδη φθάνουν σε σημαντικό βάθος, τα περισσότερα συνδέονται με τη ρηχή υφαλοκρηπίδα.

Σε αντίθεση με πολλές άλλες ομάδες ακανόνιστων αχινών, τα Clypeasteroida διατηρούν μια ιδιαίτερα ανεπτυγμένη μασητική συσκευή, το λύχνο του Αριστοτέλη. Η τροφή τους αποτελείται κυρίως από οργανικό υλικό και μικρούς οργανισμούς που συλλέγονται από ή μέσα στο ίζημα.

Η μορφή του σώματος, τα εσωτερικά στηρίγματα και η διάταξη των ποδίσκων αποτελούν προσαρμογές στη ζωή πάνω και μέσα σε κινητά θαλάσσια ιζήματα.

Μακρά απολιθωματολογική ιστορία

Το Clypeaster είναι ένα από τα σημαντικότερα γένη ακανόνιστων αχινών στο απολιθωματολογικό αρχείο. Επιστημονική αναθεώρηση αναφέρει περίπου 350 ονομασμένα απολιθωμένα είδη, εκτός από τις περίπου 50 σύγχρονες μορφές που αναγνωρίζονταν κατά τον χρόνο της μελέτης. Το αρχείο του γένους εκτείνεται πίσω μέχρι το Μέσο Ηώκαινο.

Το γένος γνώρισε μεγάλη εξάπλωση και διαφοροποίηση κατά το Καινοζωικό και τα απολιθώματά του είναι ιδιαίτερα γνωστά από μειοκαινικές θαλάσσιες αποθέσεις της Μεσογείου.

Clypeaster στην Κύπρο

Τα Clypeaster αποτελούν τεκμηριωμένο τμήμα της απολιθωμένης πανίδας της Κύπρου. Ιστορικές γεωλογικές έρευνες κατέγραψαν πολυάριθμα Clypeaster σε μειοκαινικούς ασβεστόλιθους του νησιού. Στο ακρωτήριο Πύλα, για παράδειγμα, περιγράφηκαν ασβεστόλιθοι πλούσιοι σε θαλάσσια κοχύλια, κοράλλια και πολυάριθμους αχινούς που τότε προσδιορίστηκαν ως Clypeaster portentosus.

Οι παλαιότερες αυτές ονομασίες χρειάζονται προσοχή όταν συγκρίνονται με τη σύγχρονη συστηματική. Η ταξινομία του Clypeaster είναι πολύπλοκη, καθώς το γένος παρουσιάζει μεγάλη μεταβλητότητα στο σχήμα του κελύφους και πολλά ονόματα έχουν χρησιμοποιηθεί ιστορικά για διαφορετικές μορφές.

Αυτός είναι ένας επιπλέον λόγος για τον οποίο το δείγμα από το Μιτσερό καταγράφεται συντηρητικά ως Clypeaster sp., χωρίς αυθαίρετη απόδοση σε συγκεκριμένο είδος.

Το απολίθωμα από το Μιτσερό

Το συγκεκριμένο Clypeaster βρέθηκε στο Μιτσερό από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη Φανή Κωνσταντίνου.

Η παρουσία του αποτελεί σαφή ένδειξη ότι τα πετρώματα από τα οποία προήλθε σχηματίστηκαν σε θαλάσσιο περιβάλλον. Τα Clypeaster συνδέονται γενικά με σχετικά ρηχά θαλάσσια περιβάλλοντα και κινητά υποστρώματα, αλλά η ακριβής παλαιοοικολογική ερμηνεία του συγκεκριμένου ευρήματος χρειάζεται να βασιστεί και στο πέτρωμα και στα υπόλοιπα απολιθώματα της ίδιας θέσης.

Η Κύπρος διαθέτει πλούσιες μειοκαινικές θαλάσσιες αποθέσεις, μεταξύ των οποίων η Πάχνα, με ανθρακικά ιζήματα που σχηματίστηκαν σε περιβάλλοντα από ρηχά έως βαθιά. Το Clypeaster είναι επίσης γνωστό από μεσογειακές μειοκαινικές αποθέσεις και συγκεκριμένες μορφές έχουν συνδεθεί με το Τορτόνιο.

Ωστόσο, χωρίς επιβεβαίωση του ακριβούς στρωματογραφικού ορίζοντα του ευρήματος στο Μιτσερό, δεν αποδίδεται εδώ συγκεκριμένη γεωλογική ηλικία ή σχηματισμός στο συγκεκριμένο απολίθωμα.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Echinodermata
Υποφύλο: Echinozoa
Κλάση: Echinoidea
Υποκλάση: Euechinoidea
Ομάδα: Irregularia
Υπερτάξη: Neognathostomata
Τάξη: Clypeasteroida
Υποτάξη: Clypeasterina
Οικογένεια: Clypeasteridae
Γένος: Clypeaster Lamarck, 1801
Ταυτοποίηση: Clypeaster sp.
Τοποθεσία: Μιτσερό, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος
Συλλέκτες: Γιώργος Κωνσταντίνου και Φανή Κωνσταντίνου

Πηγές

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Clypeaster sp. fossil – Cyprus

World Register of Marine Species – Clypeaster

Mihaljević, Jerjen & Smith – The test architecture of Clypeaster (Echinoidea, Clypeasteroida) and its phylogenetic significance.

Smith & Gale – The pre-Messinian deep-sea Neogene echinoid fauna of the Mediterranean.

The Geology of Cyprus – historical records of fossil Clypeaster from Cyprus.

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – MITSERO, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.

The fossil presented here was found by George Konstantinou and Fani Konstantinou in the Mitsero area, Nicosia District, Cyprus. It is a fossil sea urchin belonging to the genus Clypeaster Lamarck, 1801, family Clypeasteridae. The genus is rich in both living and fossil species and has an extensive fossil record extending back at least to the Middle Eocene.

Description

Clypeaster belongs to the irregular echinoids, related to the groups commonly known as sea biscuits and sand dollars. Its body is enclosed within a robust calcitic test, generally oval to subcircular and varying from relatively flattened to strongly domed depending on the species.

The upper surface displays five characteristic petaloid ambulacral areas, producing a flower- or star-like pattern. Internally, the test is strengthened by an elaborate system of pillars and buttresses, providing considerable mechanical strength without excessive weight.

This robust construction is one reason why Clypeaster tests are frequently well represented in the fossil record.

Lifestyle and feeding

Living Clypeaster species are primarily inhabitants of shallow tropical and subtropical seas. They live on or partly within soft substrates, especially sand and other unconsolidated marine sediments. Although some species occur at considerable depths, most are associated with the shallow continental shelf.

Unlike many other irregular echinoids, clypeasteroids retain a highly developed feeding apparatus known as Aristotle's lantern. They feed largely on organic material and small organisms collected from or within the sediment.

Their body shape, internal supports and tube-foot arrangement represent adaptations to life on and within mobile marine sediments.

A long fossil history

Clypeaster is one of the important irregular echinoid genera in the fossil record. A major scientific review reported approximately 350 named fossil species, in addition to around 50 living forms recognised at the time of that study. Its fossil record extends back to the Middle Eocene.

The genus became widespread and diverse during the Cenozoic and is particularly well represented in Miocene marine deposits of the Mediterranean region.

Clypeaster in Cyprus

Clypeaster is a documented component of the fossil fauna of Cyprus. Historical geological investigations recorded abundant Clypeaster in Miocene limestones of the island. At Cape Pyla, for example, limestone rich in marine shells and corals contained numerous echinoids historically identified as Clypeaster portentosus.

These historical species names need to be treated carefully in comparison with modern taxonomy. Clypeaster has a complex systematic history because its test morphology is highly variable and numerous names have historically been applied to different forms.

For this reason, the Mitsero specimen is conservatively retained as Clypeaster sp., without an unsupported species-level identification.

The fossil from Mitsero

This Clypeaster was found at Mitsero by George Konstantinou and Fani Konstantinou.

Its presence demonstrates that the deposits from which it originated represent a marine environment. Clypeaster is generally associated with relatively shallow marine settings and mobile substrates, although interpretation of the precise environment of this specimen also requires information from its surrounding sediment and associated fossils.

Cyprus contains extensive Miocene marine deposits, including the Pakhna Formation, whose carbonate sediments formed across environments ranging from shallow to deep marine settings. Clypeaster is also well documented in Mediterranean Miocene deposits, with particular forms associated with the Tortonian.

However, without confirmation of the precise stratigraphic horizon at Mitsero, no specific geological age or formation is assigned to this particular fossil.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Echinodermata
Subphylum: Echinozoa
Class: Echinoidea
Subclass: Euechinoidea
Group: Irregularia
Superorder: Neognathostomata
Order: Clypeasteroida
Suborder: Clypeasterina
Family: Clypeasteridae
Genus: Clypeaster Lamarck, 1801
Identification: Clypeaster sp.
Locality: Mitsero, Nicosia District, Cyprus
Collectors: George Konstantinou and Fani Konstantinou

Sources