Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αρεδιού, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.
Patella sp. – απολιθωμένες πεταλίδες από το Αρεδιού
Τα απολιθώματα της παρούσας ανάρτησης ανήκουν στο γένος Patella, μια ομάδα θαλάσσιων γαστεροπόδων που είναι γνωστά ως πεταλίδες.
Τα συγκεκριμένα δύο απολιθώματα τα βρήκα στο ίδιο σημείο στο χωριό Αρεδιού, στην επαρχία Λευκωσίας.
Η καταγραφή τους έχει ιδιαίτερο προσωπικό ενδιαφέρον για μένα, καθώς σε περίπου 45 χρόνια ερευνών και αναζητήσεων απολιθωμάτων στην Κύπρο έχω βρει μόνο αυτά τα δύο δείγματα αυτού του είδους Patella, και μάλιστα στην ίδια ακριβώς θέση.
Η παρατήρηση αυτή αφορά αποκλειστικά τη δική μου πολυετή επιτόπια εμπειρία και δεν σημαίνει ότι το γένος Patella είναι γενικά σπάνιο στο απολιθωματικό αρχείο ολόκληρης της Κύπρου.
Τι είναι η Patella
Το γένος Patella περιλαμβάνει θαλάσσια γαστερόποδα της οικογένειας Patellidae.
Οι πεταλίδες έχουν πολύ χαρακτηριστικό κέλυφος. Σε αντίθεση με το ελικοειδώς περιελιγμένο κέλυφος πολλών άλλων γαστεροπόδων, το κέλυφος της Patella έχει απλή, περίπου κωνική ή σκουφοειδή μορφή, με την κορυφή του να βρίσκεται συνήθως κοντά στο κεντρικό τμήμα.
Το άνοιγμα του κελύφους είναι μεγάλο και καταλαμβάνει ολόκληρη την κάτω επιφάνειά του. Η εξωτερική επιφάνεια μπορεί να παρουσιάζει ακτινωτές πλευρές και γραμμές ανάπτυξης, των οποίων η μορφή και η ένταση διαφέρουν μεταξύ ειδών και ατόμων.
Οι σημερινές πεταλίδες
Οι ζωντανές πεταλίδες είναι χαρακτηριστικοί οργανισμοί των βραχωδών ακτών.
Προσκολλώνται πολύ σταθερά πάνω στους βράχους με το μεγάλο μυώδες πόδι τους. Η χαμηλή κωνική μορφή του κελύφους και η ισχυρή πρόσφυση αποτελούν σημαντικές προσαρμογές σε περιβάλλοντα όπου οι οργανισμοί εκτίθενται συνεχώς στη δράση των κυμάτων.
Τρέφονται κυρίως βόσκοντας τη λεπτή βιολογική επικάλυψη των βράχων, χρησιμοποιώντας τη ράδουλα, ένα εξειδικευμένο όργανο των γαστεροπόδων που φέρει πολυάριθμα μικροσκοπικά δόντια.
Τι μας δείχνει η παρουσία απολιθωμένης Patella
Επειδή οι πεταλίδες συνδέονται κυρίως με βραχώδη παράκτια και ρηχά θαλάσσια περιβάλλοντα, τα απολιθώματά τους μπορούν, όταν εξετάζονται μαζί με το πέτρωμα και την υπόλοιπη απολιθωματοπανίδα μιας θέσης, να προσφέρουν πληροφορίες για το παλαιοπεριβάλλον.
Δεν είναι όμως σωστό να ανακατασκευάσουμε ολόκληρο το αρχαίο περιβάλλον του συγκεκριμένου σημείου στο Αρεδιού μόνο από δύο κελύφη. Για ασφαλή παλαιοπεριβαλλοντική ερμηνεία χρειάζεται εξέταση ολόκληρης της γεωλογικής και παλαιοντολογικής συνάθροισης.
Η Patella στο απολιθωματικό αρχείο της Κύπρου
Η παρουσία του γένους Patella στα απολιθώματα της Κύπρου είναι επίσημα τεκμηριωμένη.
Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει ότι στους Πλειο-Πλειστοκαινικούς σχηματισμούς της Κύπρου είναι άφθονα τα μακροαπολιθώματα θαλάσσιων μαλακίων.
Μεταξύ των γαστεροπόδων αναφέρονται συγκεκριμένα τα γένη Natica, Strombus, Murex, Conus και Patella.
Επομένως, η παρουσία απολιθωμένης Patella στην Κύπρο είναι γνωστή επιστημονικά, ακόμη και αν τα συγκεκριμένα δείγματα ήταν εξαιρετικά σπάνια στις δικές μου επιτόπιες έρευνες.
Το θαλάσσιο παρελθόν της επαρχίας Λευκωσίας
Η σημερινή ενδοχώρα της επαρχίας Λευκωσίας έχει ένα μακρύ θαλάσσιο γεωλογικό παρελθόν.
Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης επισημαίνει ότι η πλειονότητα των ιζηματογενών πετρωμάτων της Κύπρου σχηματίστηκε σε θαλάσσιο περιβάλλον και, ως αποτέλεσμα, τα περισσότερα απολιθώματα του νησιού ανήκουν σε θαλάσσιους οργανισμούς.
Κατά το Νεογενές, μεγάλες περιοχές της σημερινής κεντρικής Κύπρου αποτελούσαν θαλάσσιες λεκάνες. Η σταδιακή τεκτονική ανύψωση της Κύπρου μετέτρεψε αργότερα τους αρχαίους θαλάσσιους πυθμένες σε σημερινή ξηρά.
Ο Σχηματισμός Λευκωσίας
Ιδιαίτερα σημαντικός για την παλαιοντολογία της κεντρικής Κύπρου είναι ο Σχηματισμός Λευκωσίας.
Μετά την επανασύνδεση της Μεσογείου με τον Ατλαντικό στο τέλος της Κρίσης Αλατότητας του Μεσσηνίου, άρχισε ένας νέος κύκλος θαλάσσιας ιζηματογένεσης. Αποτέθηκαν μάργες πλούσιες σε μικροαπολιθώματα, αμμώδεις μάργες, ασβεστοψαμμίτες, κροκαλοπαγή και άμμοι.
Προς τα ανώτερα τμήματα του σχηματισμού, τα ιζήματα γίνονται γενικά πιο χονδρόκοκκα, γεγονός που αντανακλά τη σταδιακή ρήχυνση της θάλασσας καθώς η Κύπρος συνέχιζε να ανυψώνεται.
Τα πλούσια απολιθωματοφόρα στρώματα της Λευκωσίας
Η ευρύτερη περιοχή της Λευκωσίας είναι ιδιαίτερα γνωστή για τα πλούσια πλειοκαινικά απολιθωματοφόρα στρώματά της.
Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει εντυπωσιακές συγκεντρώσεις μακροαπολιθωμάτων σε ανώτερους ορίζοντες του Σχηματισμού Λευκωσίας, ιδιαίτερα σε περιοχές νότια της πόλης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις τα στρώματα αποτελούνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από απολιθώματα. Περιλαμβάνουν δίθυρα, γαστερόποδα, σκαφόποδα, θυσανόποδα, εχινόδερμα και κοράλλια.
Παλαιοντολογικές έρευνες στην κεντρική Κύπρο έχουν καταγράψει επίσης εξαιρετικά πλούσιες συναθροίσεις μαλακίων. Στο Παλαιομέτοχο, για παράδειγμα, μελετήθηκε πλειοκαινική απολιθωματοπανίδα με 91 είδη μαλακίων, από τα οποία 44 ήταν γαστερόποδα, δύο σκαφόποδα και 45 δίθυρα.
Πόσο παλιά είναι τα δύο απολιθώματα από το Αρεδιού;
Εδώ χρειάζεται προσοχή.
Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης επιβεβαιώνει την παρουσία Patella στους Πλειο-Πλειστοκαινικούς σχηματισμούς της Κύπρου. Αυτό όμως δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι τα δύο συγκεκριμένα δείγματα από το Αρεδιού έχουν συγκεκριμένη Πλειοκαινική ή Πλειστοκαινική ηλικία.
Για ασφαλή χρονολόγηση πρέπει να γνωρίζουμε την ακριβή γεωλογική θέση όπου βρέθηκαν και τον στρωματογραφικό ορίζοντα από τον οποίο προήλθαν.
Γι' αυτό δεν αποδίδω αυθαίρετα στα συγκεκριμένα δύο απολιθώματα ηλικία σε εκατομμύρια χρόνια.
Γιατί διατηρείται το κέλυφος ως απολίθωμα
Μετά τον θάνατο του ζώου, το κέλυφος μπορεί να παραμείνει στον θαλάσσιο πυθμένα και να καλυφθεί από ίζημα.
Κατά τη διαγένεση, το αρχικό κέλυφος μπορεί να διατηρηθεί, να ανακρυσταλλωθεί, να διαλυθεί αφήνοντας εκμαγείο ή αποτύπωμα ή να αντικατασταθεί εν μέρει από άλλα ορυκτά.
Γι' αυτό η μορφή διατήρησης των απολιθωμένων γαστεροπόδων μπορεί να διαφέρει σημαντικά ακόμη και μέσα στην ίδια απολιθωματοφόρα περιοχή.
Δύο μόνο δείγματα σε 45 χρόνια έρευνας
Για τη δική μου επιτόπια εμπειρία, τα συγκεκριμένα απολιθώματα είναι ιδιαίτερα ασυνήθιστα.
Σε περίπου 45 χρόνια ερευνών στην κυπριακή φύση και αναζήτησης απολιθωμάτων, έχω εντοπίσει μόνο δύο απολιθωμένες Patella. Και τα δύο δείγματα βρέθηκαν στο ίδιο σημείο στο Αρεδιού της επαρχίας Λευκωσίας.
Αυτό δεν χρησιμοποιείται ως επιστημονικός υπολογισμός της αφθονίας ή της σπανιότητας του γένους στην Κύπρο. Είναι όμως μια σημαντική προσωπική καταγραφή από τη μακρόχρονη επιτόπια έρευνά μου και δείχνει πόσο ασυνήθιστη υπήρξε για μένα η συνάντηση αυτών των απολιθωμάτων.
Προσδιορισμός σε επίπεδο γένους
Τα συγκεκριμένα απολιθώματα παρουσιάζονται ως:
Patella sp.
Η συντομογραφία sp. μετά το όνομα του γένους σημαίνει ότι το δείγμα αναγνωρίζεται ως μέλος του γένους Patella, αλλά δεν έχει προσδιοριστεί με ασφάλεια σε συγκεκριμένο είδος.
Δεν θα ήταν σωστό να επιλέξουμε ένα σύγχρονο ή απολιθωμένο είδος Patella μόνο από γενική ομοιότητα του κελύφους.
Ταξινόμηση
Πηγές
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κυπριακής Δημοκρατίας – Απολιθώματα της Κύπρου.
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κυπριακής Δημοκρατίας – Γεωλογική εξέλιξη της Κύπρου.
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης – Σχηματισμός Λευκωσίας και απολιθωματοφόροι ορίζοντες της κεντρικής Κύπρου.
Theodorou, G. et al. – παλαιοντολογικές έρευνες των Πλειοκαινικών αποθέσεων της κεντρικής Κύπρου.
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – “Patella sp. fossils from Nicosia - Cyprus”, αρχική ανάρτηση.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – AREDIOU, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.
Patella sp. – Rare fossil limpets from Arediou, Nicosia – Cyprus
Patella sp. – fossil limpets from Arediou
The fossils presented in this post belong to the genus Patella, a group of marine gastropods commonly known as limpets.
I found these two fossil specimens at the same locality at Arediou village in Nicosia District.
They are particularly interesting within my own field experience because during approximately 45 years of field research and searching for fossils in Cyprus, I have found only these two fossil Patella specimens, both at exactly the same locality.
This observation refers specifically to my own long-term field experience and should not be interpreted as evidence that the genus Patella is generally rare throughout the entire fossil record of Cyprus.
What is Patella?
The genus Patella comprises marine gastropod molluscs belonging to the family Patellidae.
Limpets possess a highly distinctive shell. Unlike the spirally coiled shells of many other gastropods, a Patella shell is simple and approximately conical or cap-shaped, with its apex generally situated near the central region.
The shell opening is large and occupies its entire lower surface. The exterior may display radial ribs and growth lines whose form and strength vary between species and individuals.
Living limpets
Living limpets are characteristic inhabitants of rocky shores.
They attach themselves extremely firmly to rocks using their large muscular foot. Their low conical shells and powerful attachment are important adaptations to environments continually exposed to wave action.
They feed primarily by grazing the biological film growing on rock surfaces, using the radula, a specialised feeding organ equipped with numerous microscopic teeth.
What can a fossil Patella tell us?
Because limpets are strongly associated with rocky coastal and shallow-marine environments, their fossils can provide information about ancient environmental conditions when considered together with the surrounding rock and associated fossil fauna.
However, it would not be appropriate to reconstruct the entire palaeoenvironment of the Arediou locality from only two shells. A reliable interpretation requires examination of the complete geological and palaeontological assemblage.
Patella in the fossil record of Cyprus
The occurrence of Patella in the Cyprus fossil record is officially documented.
The Geological Survey Department records abundant marine mollusc fossils within the Plio-Pleistocene formations of Cyprus.
Among the gastropods, it specifically lists the genera Natica, Strombus, Murex, Conus and Patella.
The occurrence of fossil Patella in Cyprus is therefore scientifically established, even though these particular fossils have been exceptionally uncommon during my own field investigations.
The marine past of Nicosia District
Modern inland Nicosia District has a long marine geological history.
The Geological Survey Department notes that the majority of the sedimentary rocks of Cyprus were formed in marine environments and consequently most of the island's fossils represent marine organisms.
During the Neogene, large areas of what is now central Cyprus formed marine basins. Progressive tectonic uplift later transformed these ancient seabeds into the present-day land surface.
The Nicosia Formation
The Nicosia Formation is particularly important for the palaeontology of central Cyprus.
Following the reconnection of the Mediterranean with the Atlantic after the Messinian Salinity Crisis, a new cycle of marine sedimentation began. Microfossil-rich marls, sandy marls, calcarenites, conglomerates and sands were deposited.
The succession generally becomes coarser upwards, reflecting increasingly shallow marine conditions as Cyprus continued to rise.
The rich fossil beds of Nicosia
The wider Nicosia region is particularly well known for its rich Pliocene fossil-bearing deposits.
The Geological Survey Department records spectacular concentrations of macrofossils in the upper horizons of the Nicosia Formation, especially in areas south of Nicosia.
Some horizons consist almost entirely of fossils, including bivalves, gastropods, scaphopods, barnacles, echinoids and corals.
Palaeontological investigations in central Cyprus have also documented remarkably diverse molluscan assemblages. At Paleometocho, for example, a Pliocene assemblage comprising 91 mollusc species was studied, including 44 gastropods, two scaphopods and 45 bivalves.
How old are the two Arediou fossils?
Care is required here.
The Geological Survey Department confirms Patella from the Plio-Pleistocene formations of Cyprus. This does not automatically demonstrate that these particular two Arediou specimens are of a specific Pliocene or Pleistocene age.
A secure age would require identification of their precise geological locality and the stratigraphic horizon from which they originated.
I therefore do not assign an arbitrary age in millions of years to these two specimens.
Fossil preservation
After the death of the animal, its shell may remain on the seafloor and subsequently become covered by sediment.
During diagenesis, the original shell may be preserved, recrystallised, dissolved to leave a mould or impression, or partly replaced by other minerals.
For this reason, the preservation of fossil gastropods can vary considerably even within the same fossil-bearing area.
Only two specimens in 45 years of field research
Within my own field experience, these fossils have proved particularly unusual.
During approximately 45 years of field research in the natural environment of Cyprus and searching for fossils, I have found only two fossil Patella specimens. Both were discovered at the same locality at Arediou in Nicosia District.
This is not presented as a scientific estimate of the abundance or rarity of the genus throughout Cyprus. It is, however, an important personal field record from my long-term investigations and illustrates how unusual these fossils have been in my own experience.
Identification at genus level
The fossils are recorded as:
Patella sp.
The abbreviation sp. following the genus name means that the specimen has been identified as belonging to Patella, but its species has not been reliably determined.
It would not be scientifically appropriate to select a living or fossil Patella species solely from a general resemblance of the shell.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Gastropoda
Subclass: Patellogastropoda
Family: Patellidae
Genus: Patella Linnaeus, 1758
Species: Patella sp. – unidentified species
Sources
Geological Survey Department, Republic of Cyprus – Fossils of Cyprus.
Geological Survey Department, Republic of Cyprus – Geological evolution of Cyprus.
Geological Survey Department – Nicosia Formation and fossil-bearing horizons of central Cyprus.
Theodorou, G. et al. – palaeontological research on Pliocene deposits of central Cyprus.
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – “Patella sp. fossils from Nicosia - Cyprus”, original post.
No comments:
Post a Comment