Cypraea spp. – Απολιθωμένα Cypraeidae από τη Λευκωσία και τη Λάρνακα – Fossil cowries from Nicosia and Larnaca – Cyprus

Cypraea is a genus of medium-sized to large sea snails or cowries, marine gastropod mollusks in the family Cypraeidae, the cowries

Photos by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – επαρχίες Λευκωσίας και Λάρνακας, Κύπρος.

Απολιθωμένα Cypraeidae από την Κύπρο

Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης παρουσιάζουν διαφορετικές μορφές απολιθωμένων θαλάσσιων γαστεροπόδων της οικογένειας Cypraeidae, τα οποία βρήκα σε διάφορες θέσεις στις επαρχίες Λευκωσίας και Λάρνακας.

Τα δείγματα παρουσιάζουν μορφολογικές διαφορές και φαίνεται ότι δεν αντιπροσωπεύουν όλα το ίδιο είδος. Επειδή όμως δεν έχει γίνει εξειδικευμένη ταξινομική εξέταση κάθε δείγματος, δεν είναι επιστημονικά ασφαλές να τους αποδοθούν συγκεκριμένα ονόματα ειδών μόνο από τις φωτογραφίες.

Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιώ εδώ τη συντηρητική αναφορά:

Cypraea spp. / Cypraeidae indet.

Το spp. δηλώνει περισσότερα από ένα μη προσδιορισμένα είδη, ενώ το indet. χρησιμοποιείται όταν δεν μπορεί να γίνει ασφαλέστερος ταξινομικός προσδιορισμός.

Η οικογένεια Cypraeidae

Τα Cypraeidae είναι θαλάσσια γαστερόποδα γνωστά στα αγγλικά ως cowries. Χαρακτηρίζονται από ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σχήματα κελύφους μεταξύ των θαλάσσιων γαστεροπόδων.

Το κέλυφος των ενήλικων ατόμων είναι συνήθως ωοειδές έως επιμήκες, με λεία και συχνά ιδιαίτερα γυαλιστερή εξωτερική επιφάνεια. Η σπείρα είναι πολύ χαμηλή ή καλύπτεται σχεδόν ολοκληρωτικά κατά την ανάπτυξη του ενήλικου κελύφους.

Στην κάτω πλευρά υπάρχει ένα μακρόστενο άνοιγμα, το οποίο στα ώριμα άτομα φέρει χαρακτηριστικά δόντια κατά μήκος των δύο χειλέων.

Αυτός ο συνδυασμός μορφολογικών χαρακτηριστικών κάνει τα Cypraeidae σχετικά εύκολα αναγνωρίσιμα σε επίπεδο οικογένειας, ακόμη και όταν ο ακριβής προσδιορισμός του είδους είναι δύσκολος.

Το χαρακτηριστικό γυαλιστερό κέλυφος

Στα ζωντανά κυπραιίδια ο μανδύας του ζώου μπορεί να εκτείνεται προς τα πάνω και να καλύπτει μεγάλο μέρος της εξωτερικής επιφάνειας του κελύφους.

Η συνεχής απόθεση υλικού από τον μανδύα συμβάλλει στη δημιουργία της χαρακτηριστικής λείας και γυαλιστερής επιφάνειας των σύγχρονων κελυφών.

Στα απολιθώματα αυτή η αρχική επιφάνεια μπορεί να έχει αλλοιωθεί σημαντικά από τη διαγένεση, τη διάλυση, την πίεση και τη μακρόχρονη παραμονή μέσα στο ίζημα.

Το γένος Cypraea

Το γένος Cypraea καθιερώθηκε από τον Linnaeus το 1758 και ανήκει στην οικογένεια Cypraeidae. Το όνομα παραμένει αποδεκτό στη σύγχρονη ταξινομία.

Ωστόσο, η ταξινόμηση των κυπραιιδών έχει αλλάξει σημαντικά. Πολλά είδη που στην παλαιότερη βιβλιογραφία τοποθετούνταν στο ευρύ γένος Cypraea ταξινομούνται σήμερα σε διαφορετικά γένη της οικογένειας, όπως Luria, Naria, Monetaria, Mauritia, Schilderia και άλλα. Το WoRMS καταγράφει πολλές τέτοιες παλαιότερες ονομασίες Cypraea ως αποδεκτές σήμερα κάτω από άλλα γένη.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στα απολιθώματα, όπου παλαιότερες εργασίες μπορεί να χρησιμοποιούν το όνομα Cypraea με πολύ ευρύτερη έννοια από τη σημερινή.

Διαφορετικές μορφές στα ευρήματά μου

Κατά τις επιτόπιες έρευνές μου έχω βρει διαφορετικές μορφές αυτών των απολιθωμένων γαστεροπόδων σε θέσεις των επαρχιών Λευκωσίας και Λάρνακας.

Οι διαφορές στο μέγεθος, στο περίγραμμα και στη μορφολογία των κελυφών υποδηλώνουν ότι το υλικό μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερα από ένα είδη.

Δεν θεωρώ όμως σωστό να προσδιορίσω τα είδη χωρίς λεπτομερή εξέταση των μορφολογικών χαρακτηριστικών κάθε δείγματος και σύγκρισή τους με κατάλληλο παλαιοντολογικό υλικό.

Γι' αυτό στο παρόν άρθρο τα παρουσιάζω συλλογικά και όχι με αυθαίρετους προσδιορισμούς ειδών.

Τα Cypraeidae στο απολιθωματικό αρχείο

Η οικογένεια Cypraeidae έχει μακρά γεωλογική ιστορία και είναι γνωστή από ένα εκτεταμένο απολιθωματικό αρχείο.

Παλαιοντολογικές βάσεις δεδομένων καταγράφουν πολυάριθμα απολιθωμένα γένη και είδη της οικογένειας από διαφορετικές γεωλογικές περιόδους. Το ίδιο το Cypraea έχει επίσης εκτεταμένο απολιθωματικό αρχείο.

Απολιθωμένα κυπραιίδια είναι γνωστά από πολλές περιοχές του κόσμου και ορισμένα γένη της οικογένειας εμφανίζονται συχνά σε αποθέσεις του Καινοζωικού.

Θαλάσσια γαστερόποδα στην απολιθωματοπανίδα της Κύπρου

Η Κύπρος διαθέτει εξαιρετικά πλούσιο αρχείο απολιθωμένων θαλάσσιων μαλακίων. Μεγάλο μέρος των ιζηματογενών πετρωμάτων του νησιού σχηματίστηκε σε θαλάσσια περιβάλλοντα, πριν από την προοδευτική ανύψωση και ανάδυση των σημερινών χερσαίων περιοχών.

Τα γαστερόποδα αποτελούν σημαντικό τμήμα αυτής της απολιθωματοπανίδας και απαντούν μαζί με δίθυρα, σκαφόποδα, κοράλλια, εχινόδερμα και άλλους θαλάσσιους οργανισμούς.

Τα απολιθώματα αυτά αποτελούν κατάλοιπα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων που υπήρχαν στις περιοχές που σήμερα αποτελούν την ενδοχώρα της Κύπρου.

Οι θέσεις στη Λευκωσία και τη Λάρνακα

Τα συγκεκριμένα απολιθώματα που παρουσιάζονται εδώ δεν προέρχονται από μία μόνο θέση.

Τα έχω βρει σε διαφορετικές τοποθεσίες στις επαρχίες Λευκωσίας και Λάρνακας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα δείγματα έχουν την ίδια ηλικία ή προέρχονται από τον ίδιο γεωλογικό σχηματισμό. Οι δύο επαρχίες περιλαμβάνουν διαφορετικές γεωλογικές ενότητες και απολιθωματοφόρους ορίζοντες.

Χωρίς τις ακριβείς στρωματογραφικές πληροφορίες κάθε θέσης, δεν είναι σωστό να αποδώσουμε συλλογικά όλα τα δείγματα σε μία συγκεκριμένη γεωλογική περίοδο.

Για τον ίδιο λόγο δεν δίνω συντεταγμένες: πρόκειται για πολλαπλές διαφορετικές θέσεις και δεν έχουμε εδώ τις επιβεβαιωμένες ακριβείς συντεταγμένες καθεμιάς.

Η διατήρηση των απολιθωμένων κελυφών

Τα κελύφη των γαστεροπόδων αποτελούνται κυρίως από ανθρακικό ασβέστιο και μπορούν, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, να διατηρηθούν στο γεωλογικό αρχείο.

Μετά τον θάνατο του οργανισμού, το κέλυφος μπορεί να ταφεί μέσα στο ίζημα. Κατά τη διαγένεση μπορεί να διατηρηθεί μέρος του αρχικού κελύφους, να ανακρυσταλλωθεί, να αντικατασταθεί από άλλα ορυκτά ή να διαλυθεί αφήνοντας εσωτερικό ή εξωτερικό εκμαγείο.

Στα Cypraeidae η διατήρηση χαρακτηριστικών όπως το γενικό σχήμα, το στενό άνοιγμα και τα δόντια των χειλέων μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την ταξινομική μελέτη.

Γιατί δεν δίνω συγκεκριμένα είδη

Ο ακριβής προσδιορισμός απολιθωμένων Cypraeidae μπορεί να απαιτεί προσεκτική εξέταση του συνολικού σχήματος, των αναλογιών του κελύφους, του ανοίγματος, των χειλέων, των δοντιών και άλλων μορφολογικών χαρακτηριστικών.

Επιπλέον, η σύγχρονη ταξινόμηση της οικογένειας έχει διαχωρίσει πολλά είδη που παλαιότερα περιλαμβάνονταν στο ευρύ Cypraea σε διαφορετικά γένη.

Επομένως, μέχρι να εξεταστούν τα συγκεκριμένα δείγματα ξεχωριστά, είναι προτιμότερο να παραμείνουν ως Cypraeidae indet., με την παλαιότερη γενική αναφορά Cypraea spp.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Gastropoda
Υποκλάση: Caenogastropoda
Οικογένεια: Cypraeidae Rafinesque, 1815
Γένος στην παλαιότερη αναφορά: Cypraea Linnaeus, 1758
Υλικό: Cypraea spp. / Cypraeidae indet.

Πηγές

World Register of Marine Species (WoRMS) – Cypraea Linnaeus, 1758 και σύγχρονη ταξινομική κατάταξη των Cypraeidae.

Paleobiology Database / fossil records of Cypraeidae – γεωλογική κατανομή και απολιθωματικό αρχείο της οικογένειας.

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – “Cypraea sp. fossils - Cyprus”, αρχική ανάρτηση και φωτογραφίες. 

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – NICOSIA AND LARNACA DISTRICTS, CYPRUS.

Cypraea spp. – Fossil cowries from Nicosia and Larnaca – Cyprus

Fossil cowries from Cyprus

The photographs in this post show different forms of fossil marine gastropods belonging to the family Cypraeidae, which I found at various localities in Nicosia and Larnaca Districts.

The specimens show morphological differences and apparently do not all represent the same species. However, because each specimen has not been subjected to specialist taxonomic examination, it would not be scientifically appropriate to assign specific species names based solely on the photographs.

I therefore use the conservative designation:

Cypraea spp. / Cypraeidae indet.

The abbreviation spp. indicates more than one unidentified species, while indet. is used when a more precise taxonomic determination cannot safely be made.

The family Cypraeidae

Cypraeidae are marine gastropods commonly known as cowries. They possess one of the most distinctive shell forms among marine gastropods.

Adult shells are generally oval to elongated, with a smooth and often highly polished external surface. The spire is very low or almost completely concealed during development of the adult shell.

The underside bears a long, narrow aperture, which in mature individuals typically has characteristic teeth along both lips.

This combination of features makes Cypraeidae relatively recognisable at family level even when precise species identification is difficult.

The characteristic polished shell

In living cowries, the mantle can extend upwards over much of the external shell surface.

Continuous deposition by the mantle contributes to the characteristic smooth and polished appearance of modern cowrie shells.

In fossils, this original surface may be considerably altered by diagenesis, dissolution, compression and prolonged burial within sediment.

The genus Cypraea

The genus Cypraea was established by Linnaeus in 1758 and belongs to the family Cypraeidae. The name remains accepted in modern taxonomy.

However, cowrie classification has changed substantially. Numerous species formerly placed within the broadly defined genus Cypraea are now classified in other genera of the family, including Luria, Naria, Monetaria, Mauritia, Schilderia and others. WoRMS records many former Cypraea combinations under their currently accepted genera.

This is particularly important when dealing with fossils because older literature may use Cypraea in a considerably broader sense than modern classifications.

Different forms among my finds

During my field investigations I have discovered different forms of these fossil gastropods at localities in Nicosia and Larnaca Districts.

Differences in size, outline and shell morphology suggest that the material may represent more than one species.

However, I do not consider it appropriate to identify individual species without detailed examination of the morphological characters of each specimen and comparison with suitable palaeontological material.

The specimens are therefore presented collectively rather than being given speculative species identifications.

Cypraeidae in the fossil record

The family Cypraeidae has a long geological history and an extensive fossil record.

Palaeontological databases document numerous fossil genera and species of the family from different geological periods. The genus Cypraea itself also has a substantial fossil record.

Fossil cowries are known from many parts of the world, and several lineages of the family are represented in Cenozoic marine deposits.

Marine gastropods in the Cyprus fossil record

Cyprus possesses a particularly rich fossil record of marine molluscs. Much of the island's sedimentary succession was formed in marine environments before progressive uplift transformed former seabeds into the modern landscape.

Gastropods form an important component of this fossil fauna and occur together with bivalves, scaphopods, corals, echinoids and other marine organisms.

These fossils are remnants of marine ecosystems that once occupied areas that today form part of inland Cyprus.

The Nicosia and Larnaca localities

The fossils presented here do not originate from a single locality.

I have found them at different sites in Nicosia and Larnaca Districts.

This does not mean that all specimens are of the same age or originate from the same geological formation. The two districts contain different geological units and fossil-bearing horizons.

Without precise stratigraphic information for each locality, the specimens should not collectively be assigned to one particular geological period.

For the same reason, coordinates are not provided: these are multiple different localities, and confirmed precise coordinates for each are not available here.

Preservation of the fossil shells

Gastropod shells consist predominantly of calcium carbonate and, under suitable conditions, can be preserved in the geological record.

Following the death of the animal, the shell may become buried in sediment. During diagenesis, some of the original shell may survive, recrystallise, be replaced by other minerals, or dissolve and leave an internal or external mould.

In Cypraeidae, preservation of features such as the overall outline, narrow aperture and teeth along the lips can be particularly useful for taxonomic study.

Why I do not assign specific species

Accurate identification of fossil Cypraeidae may require careful examination of overall shell shape, proportions, aperture, lips, teeth and other morphological characters.

Furthermore, modern classification has transferred many species formerly included within the broad genus Cypraea to separate genera.

Until the individual specimens are examined separately, it is therefore preferable to retain them as Cypraeidae indet., while recording the older general identification as Cypraea spp.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Gastropoda
Subclass: Caenogastropoda
Family: Cypraeidae Rafinesque, 1815
Genus in the earlier identification: Cypraea Linnaeus, 1758
Material: Cypraea spp. / Cypraeidae indet.

Sources

World Register of Marine Species (WoRMS) – Cypraea Linnaeus, 1758 and current classification of Cypraeidae.

Paleobiology Database / fossil records of Cypraeidae – geological distribution and fossil record of the family.

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – “Cypraea sp. fossils - Cyprus”, original post and photographs.