See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Βουνί της Ρκάς, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.
Απολιθωμένα δόντια καρχαρία τίγρη
Τα απολιθωμένα δόντια που παρουσιάζονται στις φωτογραφίες βρέθηκαν στο Βουνί της Ρκάς, στην επαρχία Λευκωσίας, από τον Γιώργο Κωνσταντίνου μαζί με τον εγγονό του, Γιώργο Κωνσταντίνου, κατά τη διάρκεια έρευνάς τους στην περιοχή.
Η μορφολογία τους παραπέμπει στους καρχαρίες τίγρεις του γένους Galeocerdo. Το γένος έχει πολύ μακρά απολιθωματική ιστορία, η οποία εκτείνεται μέχρι το Ηώκαινο, ενώ κατά το Μειόκαινο παρουσίαζε μεγαλύτερη ποικιλότητα από ό,τι σήμερα.
Για τα συγκεκριμένα δόντια χρησιμοποιείται ο προσδιορισμός Galeocerdo sp., χωρίς απόδοση σε συγκεκριμένο είδος, καθώς ο ακριβής προσδιορισμός απολιθωμένων δοντιών του γένους απαιτεί λεπτομερή μορφολογική σύγκριση.
Το χαρακτηριστικό δόντι του Galeocerdo
Τα δόντια των καρχαριών τίγρεων έχουν πολύ χαρακτηριστική κατασκευή. Η μύλη είναι ισχυρή, σχετικά πλατιά και έντονα κυρτή προς τα πίσω, ενώ οι κοπτικές ακμές φέρουν οδοντώσεις. Η συνολική μορφή δημιουργεί ένα αποτελεσματικό εργαλείο για κοπή και θραύση της τροφής.
Τα απολιθωμένα δόντια αποτελούν επίσης το σημαντικότερο υλικό για τη μελέτη της εξελικτικής ιστορίας του γένους. Όπως συμβαίνει με τους περισσότερους καρχαρίες, ο χόνδρινος σκελετός έχει πολύ μικρότερες πιθανότητες απολίθωσης, ενώ τα ισχυρά μεταλλοποιημένα δόντια διατηρούνται πολύ συχνότερα.
Η μακρά ιστορία των καρχαριών τίγρεων
Το σημερινό γένος Galeocerdo αντιπροσωπεύεται από ένα ζωντανό είδος, τον καρχαρία τίγρη Galeocerdo cuvier.
Το απολιθωματικό αρχείο του γένους είναι όμως πολύ πλουσιότερο. Αναθεώρηση της εξελικτικής ιστορίας του Galeocerdo έδειξε ότι το γένος είναι γνωστό ήδη από το Πρώιμο Ηώκαινο, περίπου 56 εκατομμύρια χρόνια πριν, και ότι πολλές διαφορετικές μορφές έχουν περιγραφεί από απολιθωμένα δόντια. Η ίδια μελέτη έδειξε ότι αρκετές από τις παλαιότερες ονομασίες ειδών χρειάζονται επανεξέταση και υποστήριξε μικρότερο αριθμό έγκυρων απολιθωμένων ειδών.
Αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο η αναγνώριση ενός απολιθωμένου δοντιού ως Galeocerdo δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μπορεί να αποδοθεί στο σύγχρονο Galeocerdo cuvier.
Οι αρχαίες θάλασσες της Κύπρου
Η σημερινή ενδοχώρα της επαρχίας Λευκωσίας διατηρεί ένα πλούσιο αρχείο από πετρώματα που σχηματίστηκαν σε αρχαία θαλάσσια περιβάλλοντα.
Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει ότι η πλειονότητα των ιζηματογενών πετρωμάτων της Κύπρου δημιουργήθηκε μέσα στη θάλασσα και, κατά συνέπεια, τα περισσότερα κυπριακά απολιθώματα ανήκουν σε θαλάσσιους οργανισμούς.
Ο Σχηματισμός Πάχνας, που αποτέθηκε περίπου πριν από 22 έως 7 εκατομμύρια χρόνια, περιλαμβάνει κρητίδες, μάργες, ψαμμίτες και ασβεστόλιθους. Στα πετρώματά του έχουν καταγραφεί, μεταξύ άλλων, απολιθώματα ψαριών μαζί με πολυάριθμους άλλους θαλάσσιους οργανισμούς.
Μετά τη Μεσσηνιακή Κρίση Αλατότητας, η επανασύνδεση της Μεσογείου με τον Ατλαντικό οδήγησε στην εκ νέου κατάκλυση της περιοχής και στην απόθεση των ιζημάτων του Σχηματισμού Λευκωσίας, περίπου από 5,33 έως 2 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Έτσι, οι σημερινές χερσαίες περιοχές της κεντρικής Κύπρου διατηρούν απολιθώματα οργανισμών που έζησαν στις θάλασσες οι οποίες κάλυπταν την περιοχή εκατομμύρια χρόνια πριν.
Η ηλικία των δοντιών από το Βουνί της Ρκάς
Στην ευρύτερη περιοχή της Λευκωσίας υπάρχουν θαλάσσια ιζηματογενή πετρώματα διαφορετικών γεωλογικών ηλικιών.
Χωρίς ακριβή στρωματογραφικά δεδομένα από το σημείο εύρεσης, δεν είναι ασφαλές να αποδοθεί στα συγκεκριμένα δόντια μια συγκεκριμένη απόλυτη ηλικία μόνο βάσει της εμφάνισής τους.
Η παρουσία του Galeocerdo επίσης δεν αρκεί από μόνη της για ακριβή χρονολόγηση, επειδή το γένος έχει εξαιρετικά μακρά γεωλογική ιστορία.
Γιατί βρίσκουμε κυρίως δόντια
Ο σκελετός των καρχαριών αποτελείται κυρίως από χόνδρο και επομένως διατηρείται πολύ δυσκολότερα από τα οστά των περισσότερων σπονδυλωτών.
Τα δόντια, αντίθετα, είναι έντονα μεταλλοποιημένα. Οι καρχαρίες παράγουν και αντικαθιστούν συνεχώς δόντια σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Όταν ένα λειτουργικό δόντι χαθεί, ένα νέο μετακινείται προς τη θέση του.
Αμέτρητα δόντια κατέληγαν επομένως στον θαλάσσιο πυθμένα. Όσα θάφτηκαν γρήγορα μέσα στα ιζήματα μπορούσαν, υπό κατάλληλες συνθήκες, να διατηρηθούν στο γεωλογικό αρχείο για εκατομμύρια χρόνια.
Για τον λόγο αυτό τα απολιθωμένα δόντια αποτελούν το κυριότερο αρχείο που διαθέτουμε για πολλές εξαφανισμένες μορφές καρχαριών.
Η μορφολογία και ο προσδιορισμός των απολιθωμένων ειδών
Η ταξινόμηση των απολιθωμένων Galeocerdo βασίζεται σε λεπτές διαφορές στη μορφή των δοντιών. Εξετάζονται το σχήμα και οι αναλογίες της μύλης, η κλίση της κορυφής, η μορφή των κοπτικών ακμών, οι οδοντώσεις και η κατασκευή της ρίζας.
Η σύγχρονη έρευνα έχει δείξει ότι η ταξινομία των απολιθωμένων καρχαριών τίγρεων είναι πιο περίπλοκη από ό,τι θεωρούνταν παλαιότερα. Μελέτη που συνέκρινε ποσοτικά και ποιοτικά τη μορφολογία των δοντιών έδειξε ότι αρκετά ονόματα που είχαν χρησιμοποιηθεί για απολιθωμένα είδη δεν αντιπροσωπεύουν απαραίτητα ξεχωριστά έγκυρα είδη.
Για τον λόγο αυτό τα δόντια από το Βουνί της Ρκάς καταγράφονται εδώ ως Galeocerdo sp., μέχρι να υπάρξει εξειδικευμένη συγκριτική εξέταση που να επιτρέπει ασφαλέστερο προσδιορισμό.
Μια κοινή ανακάλυψη τριών γενεών έρευνας της φύσης
Η ανακάλυψη των δοντιών έχει και ιδιαίτερη προσωπική ιστορία, καθώς πραγματοποιήθηκε από τον Γιώργο Κωνσταντίνου μαζί με τον εγγονό του, Γιώργο Κωνσταντίνου, κατά τη διάρκεια κοινής έρευνάς τους στο Βουνί της Ρκάς.
Τα απολιθώματα αυτά διατηρούν ένα μικρό αλλά άμεσο κομμάτι της θαλάσσιας ζωής που υπήρχε κάποτε στην περιοχή της σημερινής Λευκωσίας.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Κλάση: Chondrichthyes
Υποκλάση: Elasmobranchii
Τάξη: Carcharhiniformes
Οικογένεια: Galeocerdonidae
Γένος: Galeocerdo Müller & Henle, 1837
Προσδιορισμός: Galeocerdo sp.
Κοινή ονομασία: Καρχαρίας τίγρης – Tiger shark
Υλικό: Απολιθωμένα δόντια
Τοποθεσία: Βουνί της Ρκάς, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος
Πηγές
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κυπριακής Δημοκρατίας – Απολιθώματα: θαλάσσια απολιθώματα της Κύπρου και απολιθώματα ψαριών του Σχηματισμού Πάχνας.
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κυπριακής Δημοκρατίας – Γεωλογία της Κύπρου: Σχηματισμοί Πάχνας και Λευκωσίας και εξέλιξη των θαλάσσιων λεκανών της Κύπρου.
Türtscher et al. – Evolution, diversity, and disparity of the tiger shark lineage Galeocerdo in deep time – επιστημονική αναθεώρηση της απολιθωματικής ιστορίας και της οδοντικής μορφολογίας του γένους.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – VOUNI TIS RKAS, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.
Fossil tiger shark teeth (Galeocerdo sp.) from Vouni tis Rkas, Nicosia – Cyprus
Fossil tiger shark teeth
The fossil teeth shown in the photographs were found at Vouni tis Rkas in Nicosia District by George Konstantinou together with his grandson, George Konstantinou, during their field exploration of the area.
Their morphology is consistent with tiger sharks of the genus Galeocerdo. The genus has an exceptionally long fossil history extending back to the Eocene and was more diverse during the Miocene than it is today.
The specimens are identified here as Galeocerdo sp., without assignment to a particular species, because reliable species-level identification requires detailed morphological comparison.
The characteristic Galeocerdo tooth
Tiger shark teeth have a highly distinctive morphology. The crown is robust, relatively broad and strongly curved backwards, with serrated cutting edges. This combination produces an effective structure for cutting and breaking food.
Fossil teeth also provide the principal evidence for reconstructing the evolutionary history of Galeocerdo. As in other sharks, the cartilaginous skeleton has a relatively poor preservation potential, whereas the strongly mineralised teeth are much more commonly fossilised.
The long history of tiger sharks
Today, the genus Galeocerdo is represented by a single living species, the tiger shark Galeocerdo cuvier.
Its fossil history, however, is considerably more diverse. A major revision of the lineage showed that Galeocerdo extends back to the Early Eocene, approximately 56 million years ago. Numerous fossil species have historically been described from teeth, although modern reassessment indicates that several of these names are questionable and supports a smaller number of valid fossil species.
Identification of a fossil tooth as Galeocerdo therefore does not automatically mean that it belongs to the living species Galeocerdo cuvier.
Ancient seas of Cyprus
The inland landscapes of Nicosia District preserve an extensive geological record of ancient marine environments.
According to the Geological Survey Department, most sedimentary rocks in Cyprus were formed in marine settings, and consequently most of the island's fossils represent marine organisms.
The Pakhna Formation, deposited approximately 22–7 million years ago, contains chalks, marls, sandstones and limestones. Fossil fish remains are recorded from the formation together with numerous other marine organisms.
Following the Messinian Salinity Crisis, renewed flooding of the Mediterranean resulted in deposition of the Nicosia Formation, approximately 5.33–2 million years ago.
The present-day inland areas of central Cyprus therefore preserve the remains of organisms that inhabited seas covering the region millions of years ago.
Geological age of the Vouni tis Rkas teeth
Marine sedimentary rocks of different geological ages occur in the wider Nicosia region.
Without precise stratigraphic information from the fossil locality, the individual teeth cannot reliably be assigned an exact numerical age solely from their appearance.
The presence of Galeocerdo itself is also insufficient for precise dating because the genus has an exceptionally long geological history.
Why shark teeth dominate the fossil record
Shark skeletons consist predominantly of cartilage and are therefore much less likely to fossilise than the bones of most other vertebrates.
Their teeth, however, are highly mineralised. Sharks continually produce and replace teeth throughout their lives, with new teeth moving forward as functional teeth are lost.
Enormous numbers of teeth therefore accumulated on ancient seabeds. Those that were rapidly buried under favourable conditions could survive within the geological record for millions of years.
This is why isolated teeth provide much of our knowledge of extinct sharks.
Identification of fossil tiger sharks
Fossil Galeocerdo species are distinguished through detailed dental morphology. Researchers examine crown shape and proportions, the inclination of the cusp, cutting edges, serrations and root morphology.
Modern research has demonstrated that fossil tiger shark taxonomy is more complicated than previously assumed. Quantitative and qualitative comparisons of tooth morphology indicate that several historically named fossil forms may not represent separate valid species.
The Vouni tis Rkas teeth are therefore conservatively recorded as Galeocerdo sp. pending specialised comparative examination that could support a more precise identification.
A discovery shared by grandfather and grandson
The discovery also has a special personal history. The fossil teeth were found by George Konstantinou together with his grandson, George Konstantinou, while exploring Vouni tis Rkas.
These fossils preserve a small but direct record of the marine life that once inhabited the area now forming part of Nicosia District.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Chondrichthyes
Subclass: Elasmobranchii
Order: Carcharhiniformes
Family: Galeocerdonidae
Genus: Galeocerdo Müller & Henle, 1837
Identification: Galeocerdo sp.
Common name: Tiger shark
Material: Fossil teeth
Locality: Vouni tis Rkas, Nicosia District, Cyprus
Sources
Geological Survey Department, Republic of Cyprus – Fossils: marine fossils of Cyprus and fossil fish remains from the Pakhna Formation.
Geological Survey Department, Republic of Cyprus – Geology of Cyprus: Pakhna and Nicosia formations and the geological development of the island's marine basins.
Türtscher et al. – Evolution, diversity, and disparity of the tiger shark lineage Galeocerdo in deep time – revision of the fossil history and dental morphology of the genus.
No comments:
Post a Comment