Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Θέση και γεωγραφία
Ο Λαζανιάς είναι μικρό ορεινό χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, στη γεωγραφική περιφέρεια της Πιτσιλιάς. Βρίσκεται περίπου 35,5 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πόλης της Λευκωσίας, κοντά στο Γούρρι, τον Φαρμακά και την Ιερά Μονή Παναγίας του Μαχαιρά. Ο οικισμός είναι κτισμένος σε μέσο υψόμετρο περίπου 900 μέτρων, μέσα σε ένα έντονα ορεινό τοπίο με στενές κοιλάδες, απότομες πλαγιές και κορυφές που σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνούν τα 1.000 μέτρα.
Η κορυφή του Μαχαιρά, ύψους 1.423 μέτρων, δεσπόζει νοτιοανατολικά του χωριού. Μικροί παραπόταμοι των ποταμών Πεδιαίου και Γιαλιά διαμελίζουν το ανάγλυφο της περιοχής, ενώ μεγάλο τμήμα της διοικητικής έκτασης της κοινότητας καταλαμβάνεται από το Κρατικό Δάσος Μαχαιρά.
Συντεταγμένες χωριού: 34.9488° N, 33.1752° E
Google Maps: Λαζανιάς – Lazanias Village
Φυσικό περιβάλλον
Στη γεωλογία της περιοχής κυριαρχούν πετρώματα του πυριγενούς συμπλέγματος του Τροόδους, όπως λάβες, διαβάσες και γάββροι. Πάνω σε αυτά έχουν αναπτυχθεί κυρίως πυριτιούχα εδάφη και φαιοχώματα.
Οι ακαλλιέργητες πλαγιές καλύπτονται από φυσική μεσογειακή βλάστηση, με κυρίαρχα τα πεύκα και χαρακτηριστικούς θαμνώνες από λατζιές και ξισταρκές. Η άμεση γειτνίαση με το Δάσος Μαχαιρά προσδίδει στο χωριό ιδιαίτερο φυσιογνωστικό χαρακτήρα και το εντάσσει σε ένα από τα σημαντικότερα ορεινά δασικά τοπία της επαρχίας Λευκωσίας.
Παλιότερα στην περιοχή καλλιεργούνταν σιτηρά, οινοποιήσιμα αμπέλια, ελιές, αμυγδαλιές και διάφορα οπωροφόρα δέντρα, όπως μηλιές, κερασιές, δαμασκηνιές και βερικοκιές. Ωστόσο, μεγάλο μέρος της γης παρέμεινε ή κατέστη σταδιακά ακαλλιέργητο.
Ιστορία και προέλευση της ονομασίας
Η ιστορία του Λαζανιά συνδέεται στενά με την Ιερά Μονή Μαχαιρά , η οποία ιδρύθηκε κατά τον 12ο αιώνα. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, στην ευρύτερη περιοχή υπήρχαν μικροί διάσπαρτοι οικισμοί, οι κάτοικοι των οποίων συνενώθηκαν με τη συμβολή των μοναχών της Μονής.
Για την προέλευση της ονομασίας έχουν διατυπωθεί διαφορετικές εκδοχές. Η επικρατέστερη τη συνδέει με τη μεσαιωνική δυναστεία των Λουζινιανών. Στο «Χρονικόν» του Λεοντίου Μαχαιρά οι Λουζινιανοί αναφέρονται και ως «Λαζανιάδες», γεγονός που θεωρείται ότι σχετίζεται με τη διαμόρφωση της σημερινής ονομασίας. Έχει επίσης υποστηριχθεί ότι η περιοχή αποτέλεσε κτήμα μέλους της οικογένειας των ντε Λουζινιάν.
Μια διαφορετική ερμηνεία συνδέει το όνομα με την αρχαία λέξη «άζα», η οποία δήλωνε τον ξηρό τόπο. Η άποψη αυτή ενισχύεται από την παρουσία οικισμού με την ονομασία «Aza» σε παλαιούς χάρτες της Κύπρου, όπως στον χάρτη του Abraham Ortelius του 1573. Επειδή οι διαθέσιμες ιστορικές ερμηνείες δεν συμφωνούν απόλυτα, η ακριβής ετυμολογία του ονόματος δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστικά αποδεδειγμένη.
Παραδοσιακή αρχιτεκτονική
Ο Λαζανιάς διατηρεί σε σημαντικό βαθμό τον παραδοσιακό ορεινό χαρακτήρα του. Ο οικισμός χαρακτηρίζεται από στενούς ανηφορικούς δρόμους, αυλές, ανώγια, κληματαριές και σπίτια κατασκευασμένα κυρίως από τοπική πέτρα και πλιθάρι. Πολλά από τα παλαιότερα κτίσματα διαθέτουν κεραμοσκεπές, ξύλινα στοιχεία και λαξευμένα ανοίγματα.
Η αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του χωριού αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο οι κάτοικοι αξιοποίησαν τα διαθέσιμα τοπικά υλικά και προσαρμόστηκαν στο απότομο ορεινό ανάγλυφο. Παρά την εγκατάλειψη και τη φθορά ορισμένων παλιών κατοικιών, ο πυρήνας του οικισμού εξακολουθεί να διατηρεί αξιόλογα δείγματα της παραδοσιακής λαϊκής αρχιτεκτονικής της Πιτσιλιάς.
Εκκλησία Αγίου Γεωργίου
Σημαντικό μνημείο του χωριού είναι η πετρόκτιστη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Σύμφωνα με το Υφυπουργείο Τουρισμού, η σημερινή ξυλόστεγη εκκλησία οικοδομήθηκε ή ανακαινίστηκε το 1855. Στο εσωτερικό της διατηρούνται ξυλόγλυπτα και ζωγραφικά στοιχεία, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διακόσμηση της ξύλινης οροφής της.
Η εκκλησία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ιστορικού πυρήνα και της θρησκευτικής παράδοσης της κοινότητας.
Πληθυσμός
Ο Λαζανιάς γνώρισε τη μεγαλύτερη καταγεγραμμένη πληθυσμιακή του ανάπτυξη κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Το 1946 αριθμούσε 175 κατοίκους, αλλά στις επόμενες δεκαετίες ο πληθυσμός μειώθηκε σημαντικά λόγω της αστυφιλίας, της σχετικής απομόνωσης και των περιορισμένων ευκαιριών απασχόλησης.
Στην απογραφή του 2001 καταγράφηκαν 33 κάτοικοι και στην απογραφή του 2011 καταγράφηκαν 39. Για το 2021 αναφέρονται 46 κάτοικοι. Παρά τον πολύ μικρό μόνιμο πληθυσμό του, το χωριό διατηρεί την ιστορική, αρχιτεκτονική και φυσιογνωστική του αξία.
Πρόσβαση και γειτονικές περιοχές
Ο Λαζανιάς συνδέεται οδικά με το Γούρρι, το οποίο βρίσκεται περίπου 3 χιλιόμετρα βορειοδυτικά, και με τον Φαρμακά, περίπου 7 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά. Η Ιερά Μονή Μαχαιρά βρίσκεται περίπου 4 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά. Οι δρόμοι ακολουθούν το ορεινό ανάγλυφο και παρουσιάζουν πολλές στροφές και έντονες υψομετρικές μεταβολές.
Η θέση του χωριού, ανάμεσα στις δασωμένες πλαγιές του Μαχαιρά, το καθιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα μικρής ορεινής κοινότητας της κυπριακής υπαίθρου.
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Λαζανιάς, 16/12/2013.
Πηγές
- Κοινοτικό Συμβούλιο Λαζανιά – Ιστορία του χωριού
- Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια – Λαζανιάς
- Υφυπουργείο Τουρισμού Κύπρου – Εκκλησία Αγίου Γεωργίου στο χωριό Λαζανιά
- Biodiversity of Cyprus – Παλαιότερη ανάρτηση για τον Λαζανιά
Text by George Konstantinou.
Location and geography
Lazanias is a small mountain village in the Nicosia District, within the geographical region of Pitsilia. It lies approximately 35.5 kilometres southwest of the city of Nicosia, near Gourri, Farmakas and the Holy Monastery of Panagia tou Machaira. The settlement stands at an average elevation of approximately 900 metres, within a rugged mountain landscape of narrow valleys, steep slopes and peaks that in several places rise above 1,000 metres.
Machairas Peak, at an elevation of 1,423 metres, dominates the landscape southeast of the village. Small tributaries of the Pedieos and Yialias rivers dissect the surrounding terrain, while a large part of the community’s administrative area is occupied by Machairas State Forest.
Village coordinates: 34.9488° N, 33.1752° E
Google Maps: Lazanias Village
Natural environment
The geology of the area is dominated by rocks belonging to the Troodos igneous complex, including lavas, diabase and gabbro. Siliceous soils and brown earths have developed over these formations.
The uncultivated slopes support natural Mediterranean vegetation, dominated by pine trees and characteristic shrublands containing golden oak and rockroses. The village’s immediate proximity to Machairas Forest gives it a distinctive natural character and places it within one of the most important mountainous forest landscapes of the Nicosia District.
In the past, cereals, wine-producing grapevines, olive and almond trees and various fruit trees, including apples, cherries, plums and apricots, were cultivated in the area. Nevertheless, a large part of the land remained uncultivated or was gradually abandoned.
History and origin of the name
The history of Lazanias is closely connected with the Holy Machairas Monastery which was founded during the 12th century. According to local tradition, several small settlements were once scattered throughout the wider area, and their inhabitants were brought together with the assistance of the monastery’s monks.
Different explanations have been proposed for the origin of the village’s name. The most widely accepted interpretation connects it with the medieval Lusignan dynasty. In the “Chronicle” of Leontios Machairas, the Lusignans are also referred to as “Lazaniades”, a form considered relevant to the development of the present name. It has also been suggested that the area formed an estate belonging to a member of the de Lusignan family.
A different interpretation links the name with the ancient word “aza”, meaning a dry place. This proposal is supported by the appearance of a settlement named “Aza” on old maps of Cyprus, including the map produced by Abraham Ortelius in 1573. As the available historical interpretations do not fully agree, the precise etymology of the village’s name cannot be regarded as conclusively established.
Traditional architecture
Lazanias has preserved much of its traditional mountain character. The settlement is distinguished by narrow ascending streets, courtyards, upper-storey rooms, grapevine-covered fronts and houses built mainly with local stone and mud brick. Many of the older buildings have tiled roofs, timber elements and carved openings.
The village’s architectural character reflects the ways in which its inhabitants used locally available materials and adapted their buildings to the steep mountainous terrain. Despite the abandonment and deterioration of some old houses, the historic centre continues to preserve noteworthy examples of the traditional vernacular architecture of Pitsilia.
Church of Saint George
The stone-built Church of Saint George is an important monument of the village. According to the Deputy Ministry of Tourism, the present timber-roofed church was built or renovated in 1855. Woodcarvings and painted elements survive inside, while the decoration of its wooden ceiling is of particular interest.
The church is an integral part of the historic centre and the religious tradition of the community.
Population
Lazanias reached its highest recorded population during the first half of the 20th century. It had 175 inhabitants in 1946, but its population declined considerably during the following decades because of migration to urban areas, relative isolation and limited employment opportunities.
The 2001 census recorded 33 inhabitants, while 39 were recorded in 2011. A population of 46 is reported for 2021. Despite its very small permanent population, the village retains its historical, architectural and natural value.
Access and neighbouring areas
Lazanias is connected by road with Gourri, approximately 3 kilometres to the northwest, and Farmakas, approximately 7 kilometres to the southwest. The Holy Monastery of Machairas lies approximately 4 kilometres to the southeast. The roads follow the mountainous terrain and include numerous bends and considerable changes in elevation.
Its position among the forested slopes of Machairas makes Lazanias a characteristic example of a small mountain community in the Cypriot countryside.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – Lazanias, 16/12/2013.
Sources
- Lazanias Community Council – History of the village
- Great Cypriot Encyclopedia – Lazanias
- Deputy Ministry of Tourism – Saint George’s Church, Lazanias village
- Biodiversity of Cyprus – Earlier post about Lazanias
No comments:
Post a Comment