Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Red-flanked bluetail or orange-flanked bush-robin - Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773) - Κυάνουρος

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.

List of Birds of Cyprus - Κατάλογος πουλιών της Κύπρου

Photos Achna dam 15 - 20/11/2021 by George Konstantinou

Τρίτη αποδεκτή καταγραφή στην Κύπρο

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Ένας εξαιρετικά σπάνιος επισκέπτης από την Ασία

Ο Κυάνουρος, Tarsiger cyanurus, είναι μικρόσωμο μεταναστευτικό στρουθιόμορφο πουλί της οικογένειας Muscicapidae. Αναπαράγεται κυρίως στα βόρεια δάση της Ευρασίας και διαχειμάζει σε νοτιότερες περιοχές της Ασίας.

Η φυσιολογική μεταναστευτική διαδρομή του βρίσκεται πολύ ανατολικότερα από την Κύπρο. Όταν εμφανίζεται στο νησί, θεωρείται σπάνιος περιπλανώμενος επισκέπτης και όχι τακτικός μετανάστης. Η παρουσία του στη Δεξαμενή Άχνας τον Νοέμβριο του 2021 αποτέλεσε σημαντικό ορνιθολογικό γεγονός.

Το πουλί ήταν ενήλικο αρσενικό και παρέμεινε στην περιοχή για αρκετές ημέρες, επιτρέποντας σε παρατηρητές και φωτογράφους να το μελετήσουν και να το τεκμηριώσουν επαρκώς.

Η καταγραφή στη Δεξαμενή Άχνας

Το ενήλικο αρσενικό εντοπίστηκε στη Δεξαμενή Άχνας στις 13 Νοεμβρίου 2021. Σύμφωνα με δημοσιευμένες αναφορές, το πουλί βρέθηκε αρχικά από τον Andy Walker. Η παρουσία του γνωστοποιήθηκε γρήγορα στην κυπριακή ορνιθολογική κοινότητα και πολλοί παρατηρητές επισκέφθηκαν την περιοχή.

Το πουλί παρέμεινε τουλάχιστον μέχρι τις 20 Νοεμβρίου. Οι φωτογραφίες της αρχικής ανάρτησης λήφθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου μεταξύ 15 και 20 Νοεμβρίου 2021.

Η καταγραφή συμπεριλήφθηκε στο Cyprus Bird Report 2021. Μάλιστα, φωτογραφία του συγκεκριμένου Κυάνουρου στη Δεξαμενή Άχνας επιλέχθηκε για το εξώφυλλο της έκδοσης, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της παρατήρησης για την ορνιθοπανίδα της Κύπρου.

Επιστημονική ονομασία και ταξινομική ιστορία

Η αποδεκτή επιστημονική ονομασία είναι:

Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773)

Ο Peter Simon Pallas περιέγραψε το είδος το 1773 με την ονομασία Motacilla cyanura. Αργότερα μεταφέρθηκε στο γένος Tarsiger. Γι’ αυτό το όνομα Pallas και η χρονολογία 1773 τοποθετούνται μέσα σε παρενθέσεις.

Ο αρχικός συνδυασμός είναι:

≡ Motacilla cyanura Pallas, 1773

Στο παρελθόν το είδος κατατασσόταν συχνά στην οικογένεια Turdidae, μαζί με τις τσίχλες. Με βάση τη σύγχρονη συστηματική ταξινόμηση, ανήκει στην οικογένεια Muscicapidae, η οποία περιλαμβάνει τους μυγοθήρες του Παλαιού Κόσμου, τους κοκκινολαίμηδες, τους μαυρολαίμηδες και πολλά συγγενικά είδη.

Σχέση με τον Κυάνουρο των Ιμαλαΐων

Παλιότερα ο Tarsiger cyanurus αντιμετωπιζόταν με ευρύτερη έννοια και περιλάμβανε ασιατικούς πληθυσμούς που σήμερα μπορεί να αναγνωρίζονται ως διαφορετικά είδη. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη σχέση του με τον Tarsiger rufilatus και τον Tarsiger albocoeruleus.

Ο Tarsiger rufilatus, γνωστός ως Himalayan Bluetail, αναγνωρίζεται πλέον ευρέως ως χωριστό είδος. Ο Tarsiger albocoeruleus, γνωστός ως Qilian Bluetail, έχει επίσης διαχωριστεί σε ορισμένες σύγχρονες ταξινομικές μεταχειρίσεις. Οι διαχωρισμοί βασίζονται σε συνδυασμό μορφολογικών, φωνητικών, γεωγραφικών και γενετικών δεδομένων.

Το πουλί της Άχνας αντιστοιχεί στον πραγματικό Tarsiger cyanurus, ο οποίος αναπαράγεται στα βόρεια δάση της Ευρασίας και είναι το είδος που εμφανίζεται ως σπάνιος περιπλανώμενος επισκέπτης στην Ευρώπη και την ανατολική Μεσόγειο.

Ετυμολογία

Το όνομα του γένους Tarsiger σχηματίζεται από τις λατινικές λέξεις tarsus, που αναφέρεται στον ταρσό του ποδιού, και gerere, που σημαίνει φέρω.

Το ειδικό επίθετο cyanurus προέρχεται από τις αρχαιοελληνικές λέξεις «κυανός», δηλαδή σκούρος μπλε, και «οὐρά». Σημαίνει κυριολεκτικά «αυτός που έχει μπλε ουρά». Από το ίδιο επίθετο προκύπτει και η ελληνική κοινή ονομασία «Κυάνουρος».

Η αγγλική ονομασία “Red-flanked Bluetail” αναφέρεται στα δύο χαρακτηριστικότερα γνωρίσματα του είδους: τις πορτοκαλοκόκκινες πλευρές και την μπλε ουρά.

Μέγεθος και γενική εμφάνιση

Ο Κυάνουρος είναι μικρόσωμο πουλί μήκους περίπου 13–15 εκατοστών και βάρους περίπου 10–18 γραμμαρίων. Έχει λεπτή κατασκευή, σχετικά στρογγυλεμένο κεφάλι, μικρό και λεπτό μαύρο ράμφος και μακριά, λεπτά πόδια.

Μοιάζει ως προς το μέγεθος με τον Κοκκινούρη, Phoenicurus phoenicurus, και είναι ελαφρώς μικρότερος και λεπτότερος από τον Κοκκινολαίμη, Erithacus rubecula.

Όλα τα ενήλικα πτερώματα παρουσιάζουν, σε διαφορετικό βαθμό, δύο βασικά γνωρίσματα: μπλε ουρά και ουροπύγιο και πορτοκαλοκόκκινες κηλίδες στις πλευρές του σώματος.

Ενήλικο αρσενικό

Το ενήλικο αρσενικό είναι εντυπωσιακό και σχετικά εύκολο να αναγνωριστεί όταν παρατηρηθεί καλά. Το κεφάλι, η ράχη, οι ώμοι, το ουροπύγιο και η ουρά έχουν σκούρο έως φωτεινό κυανό χρώμα. Οι φτερούγες είναι πιο σκούρες, συχνά με καστανές ή γκριζωπές αποχρώσεις.

Πάνω από το μάτι υπάρχει ανοιχτότερο γαλάζιο ή υπόλευκο υπερόφρυο. Ο λαιμός και η κεντρική περιοχή των κάτω μερών είναι λευκά έως γκριζόλευκα. Στις πλευρές του στήθους και του σώματος υπάρχουν έντονες πορτοκαλοκαστανές κηλίδες.

Η αντίθεση ανάμεσα στα μπλε άνω μέρη, τις λευκές κεντρικές κάτω επιφάνειες και τις πορτοκαλιές πλευρές δημιουργεί το χαρακτηριστικό τρίχρωμο σχέδιο του ενήλικου αρσενικού.

Θηλυκό και αρσενικό πρώτου έτους

Το θηλυκό είναι πολύ πιο διακριτικό. Τα άνω μέρη είναι κυρίως ελαιοκαστανά έως γκριζοκάστανα, ενώ η ουρά και το ουροπύγιο παραμένουν μπλε. Γύρω από το μάτι διακρίνεται ανοιχτός οφθαλμικός δακτύλιος, ο οποίος μπορεί να δίνει την εντύπωση μικρών λευκών ημικυκλίων.

Ο λαιμός είναι υπόλευκος ή ανοιχτόχρωμος και περιβάλλεται συχνά από σκουρότερες πλευρές. Το στήθος έχει γκριζοκάστανη ζώνη, ενώ οι πλευρές παρουσιάζουν τις χαρακτηριστικές πορτοκαλοκαστανές κηλίδες.

Τα αρσενικά πρώτου χειμώνα μπορεί να μοιάζουν έντονα με θηλυκά. Συχνά διατηρούν καστανά άνω μέρη και μόνο περιορισμένες γαλάζιες ενδείξεις, πέρα από τη σταθερά μπλε ουρά και το ουροπύγιο. Η ακριβής ηλικία και το φύλο δεν πρέπει να αποδίδονται χωρίς επαρκή εξέταση του πτερώματος.

Νεαρό πτέρωμα

Τα νεαρά πουλιά μετά την έξοδο από τη φωλιά έχουν πιο στικτό πτέρωμα. Τα άνω και κάτω μέρη παρουσιάζουν ανοιχτόχρωμες κηλίδες και σκούρες παρυφές, παρέχοντας καμουφλάζ στο δασικό περιβάλλον. Μετά την πρώτη πτερόρροια αποκτούν πτέρωμα που μοιάζει περισσότερο με εκείνο του θηλυκού.

Αναγνώριση στο πεδίο

Ο συνδυασμός της μπλε ουράς, του μπλε ουροπυγίου και των πορτοκαλοκόκκινων πλευρών είναι διαγνωστικός. Το πουλί κινεί συχνά την ουρά του, τινάζοντάς την προς τα πάνω ή προς τα κάτω, με συμπεριφορά που θυμίζει κοκκινούρη.

Το ενήλικο αρσενικό δύσκολα συγχέεται όταν φαίνονται καθαρά τα χρώματά του. Τα θηλυκά και τα ανώριμα πουλιά είναι δυσκολότερα, αλλά η μπλε ουρά σε συνδυασμό με τις πορτοκαλιές πλευρές και τον ανοιχτό οφθαλμικό δακτύλιο επιτρέπει συνήθως την αναγνώριση.

Σε κακό φωτισμό η μπλε ουρά μπορεί να φαίνεται μαύρη ή γκριζωπή. Η παρατήρηση από διαφορετικές γωνίες ή η λήψη φωτογραφιών είναι επομένως ιδιαίτερα χρήσιμη.

Φωνή

Το συνηθέστερο κάλεσμα είναι σύντομο, σκληρό και χαμηλό, συχνά αποδιδόμενο ως «τακ» ή «τρρακ». Μπορεί να συνοδεύεται από λεπτότερο, υψηλό συριγμό.

Το τραγούδι του αρσενικού είναι ήρεμο, μελαγχολικό και αποτελείται από σύντομες φράσεις με λεπτές σφυριχτές και τρεμουλιαστές νότες. Στις περιοχές αναπαραγωγής τραγουδά συχνά από κλαδί δέντρου.

Στην Κύπρο, όπου εμφανίζεται ως σπάνιος περιπλανώμενος επισκέπτης εκτός της αναπαραγωγικής περιόδου, είναι πιθανότερο να ακουστούν τα σύντομα καλέσματα παρά το πλήρες τραγούδι.

Συμπεριφορά

Ο Κυάνουρος είναι συνήθως μοναχικό και διακριτικό πουλί εκτός της αναπαραγωγικής περιόδου. Παραμένει συχνά χαμηλά μέσα σε θάμνους ή πυκνή βλάστηση, αλλά εξέρχεται σε ανοικτά σημεία για να τραφεί.

Κάθεται σε χαμηλό κλαδί, πέτρα, ρίζα ή πάσσαλο και παρακολουθεί το έδαφος. Όταν εντοπίσει κάποιο ασπόνδυλο, κατεβαίνει γρήγορα, το συλλαμβάνει και επιστρέφει σε προστατευμένη θέση.

Συχνά τινάζει ή ανασηκώνει την ουρά και χαμηλώνει ελαφρά τις φτερούγες. Αυτές οι κινήσεις, μαζί με την όρθια στάση και τις σύντομες εξορμήσεις στο έδαφος, θυμίζουν συμπεριφορά κοκκινούρη ή μικρού κοκκινολαίμη.

Διατροφή

Κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι τρέφεται κυρίως με έντομα, αράχνες και άλλα μικρά ασπόνδυλα. Συλλαμβάνει τη λεία από το έδαφος, τα φύλλα και τους χαμηλούς κλάδους ή με σύντομες πτήσεις στον αέρα.

Κατά το φθινόπωρο και τον χειμώνα συμπληρώνει τη διατροφή του με μικρούς καρπούς και μούρα. Η δυνατότητα μετάβασης από τα έντομα στους φυτικούς καρπούς είναι σημαντική για την επιβίωσή του κατά τις ψυχρότερες περιόδους και στα μεταναστευτικά περάσματα.

Βιότοπος αναπαραγωγής

Το είδος αναπαράγεται κυρίως σε βόρεια κωνοφόρα και μεικτά δάση της ζώνης της τάιγκας. Προτιμά σχετικά υγρά και σκιερά δάση με πλούσια χαμηλή βλάστηση, πεσμένους κορμούς, ρίζες, βρύα και φυσικές κοιλότητες.

Συναντάται συχνά σε ώριμα δάση ελάτης, πεύκης, σημύδας και άλλων βόρειων δέντρων. Η παρουσία πυκνού υπορόφου είναι σημαντική για την αναζήτηση τροφής και την προστασία της φωλιάς.

Βιότοπος κατά τη μετανάστευση και τον χειμώνα

Κατά τη μετανάστευση μπορεί να εμφανιστεί σε πολύ διαφορετικά ενδιαιτήματα, όπως παράκτιους θαμνώνες, κήπους, πάρκα, άκρες υγροτόπων, ρεματιές και πυκνή χαμηλή βλάστηση γύρω από λίμνες και δεξαμενές.

Στη νοτιοανατολική Ασία διαχειμάζει σε δάση, θαμνώνες, δασικές παρυφές και ορεινές περιοχές με πυκνό υπόροφο. Η επιλογή προστατευμένων θέσεων με διαθέσιμα ασπόνδυλα και καρπούς είναι σημαντικότερη από τον συγκεκριμένο τύπο δέντρου.

Η περιοχή της Δεξαμενής Άχνας προσέφερε στο άτομο του 2021 χαμηλή βλάστηση, θάμνους, θέσεις κάλυψης και κατάλληλες περιοχές τροφοληψίας.

Αναπαραγωγή

Η φωλιά κατασκευάζεται στο έδαφος ή πολύ κοντά σε αυτό. Μπορεί να τοποθετηθεί ανάμεσα σε ρίζες δέντρων, κάτω από πεσμένο κορμό, μέσα σε μικρή κοιλότητα, σε πρανές ή σε άλλη καλά προστατευμένη θέση.

Κατασκευάζεται κυρίως από βρύα, ξερά φύλλα, χόρτα, λεπτές ρίζες και φυτικές ίνες. Το εσωτερικό επενδύεται με λεπτότερα και μαλακότερα υλικά.

Η γέννα περιλαμβάνει συνήθως τρία έως έξι αυγά. Η επώαση πραγματοποιείται κυρίως από το θηλυκό, ενώ και οι δύο γονείς συμμετέχουν στη διατροφή των νεοσσών. Το είδος δεν αναπαράγεται στην Κύπρο.

Γεωγραφική εξάπλωση

Ο Κυάνουρος αναπαράγεται από τη Φινλανδία και τη βόρεια ευρωπαϊκή Ρωσία ανατολικά μέσα από τη Σιβηρία μέχρι τη ρωσική Άπω Ανατολή. Η εξάπλωσή του φθάνει επίσης σε τμήματα της Μογγολίας, της βορειοανατολικής Κίνας, της Κορέας και της Ιαπωνίας, ανάλογα με τα ταξινομικά και γεωγραφικά όρια που ακολουθούνται.

Οι περισσότεροι πληθυσμοί είναι μεταναστευτικοί και διαχειμάζουν κυρίως στην ανατολική και νοτιοανατολική Ασία, περιλαμβανομένων περιοχών της Κίνας, της Ταϊβάν, της Μιανμάρ, της Ταϊλάνδης και της Ινδοκίνας.

Επέκταση προς τα δυτικά

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες το είδος έχει επεκτείνει την περιοχή αναπαραγωγής του προς τα δυτικά. Ο αριθμός των ζευγαριών στη Φινλανδία αυξήθηκε σημαντικά και περιστασιακές αναπαραγωγές ή εδαφικά άτομα έχουν καταγραφεί και σε άλλες βόρειες ευρωπαϊκές χώρες.

Παράλληλα αυξήθηκαν οι καταγραφές περιπλανώμενων Κυάνουρων στη δυτική και κεντρική Ευρώπη. Η αύξηση αυτή μπορεί να οφείλεται τόσο στην πραγματική πληθυσμιακή και γεωγραφική επέκταση όσο και στη βελτιωμένη παρατήρηση, φωτογράφιση και αναφορά σπάνιων πουλιών.

Πώς έφθασε στην Κύπρο;

Δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε την ακριβή διαδρομή του συγκεκριμένου πουλιού. Ως μεταναστευτικό είδος μεγάλων αποστάσεων μπορεί να εκτραπεί από τη συνηθισμένη πορεία του λόγω ανέμων, καιρικών συστημάτων, σφάλματος προσανατολισμού ή αντίστροφης μεταναστευτικής κατεύθυνσης.

Η εμφάνιση στην Άχνα τον Νοέμβριο ταιριάζει χρονικά με τη φθινοπωρινή μετανάστευση. Πιθανότατα το πουλί κατευθύνθηκε πολύ δυτικότερα από τη συνηθισμένη διαδρομή προς τις περιοχές διαχείμασης της ανατολικής και νοτιοανατολικής Ασίας. Αυτή αποτελεί εύλογη ερμηνεία και όχι αποδεδειγμένη διαδρομή.

Παρουσία στην Κύπρο

Ο Tarsiger cyanurus αποτελεί εξαιρετικά σπάνιο περιπλανώμενο επισκέπτη στην Κύπρο. Δεν αναπαράγεται και δεν διαχειμάζει τακτικά στο νησί. Οι εμφανίσεις του αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένα περιστατικά εκτροπής από τις κανονικές μεταναστευτικές διαδρομές.

Η καταγραφή στη Δεξαμενή Άχνας το 2021 αναφέρθηκε ως η τρίτη αποδεκτή καταγραφή για την Κύπρο. Το γεγονός ότι το πουλί παρέμεινε αρκετές ημέρες επέτρεψε εκτενή φωτογραφική τεκμηρίωση και επιβεβαίωση των διαγνωστικών του χαρακτηριστικών.

Κατάσταση διατήρησης

Ο Κυάνουρος κατατάσσεται διεθνώς στην κατηγορία Least Concern – Μειωμένου Ενδιαφέροντος. Διαθέτει εξαιρετικά μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση και ο συνολικός παγκόσμιος πληθυσμός του δεν θεωρείται ότι αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο εξαφάνισης.

Στην Ευρώπη ο πληθυσμός και η περιοχή εξάπλωσής του έχουν παρουσιάσει αύξηση. Η σπανιότητά του στην Κύπρο δεν σημαίνει ότι το είδος είναι παγκοσμίως σπάνιο ή απειλούμενο· σημαίνει ότι το νησί βρίσκεται πολύ έξω από την κανονική γεωγραφική του εξάπλωση.

Η σημασία της σωστής καταγραφής

Οι σπάνιοι περιπλανώμενοι επισκέπτες παρέχουν πληροφορίες για τις μεταναστευτικές αποκλίσεις, την επίδραση των καιρικών συνθηκών και τις μεταβολές στη γεωγραφική εξάπλωση των ειδών. Για να αξιοποιηθούν επιστημονικά αυτές οι παρατηρήσεις, χρειάζονται ακριβή ημερομηνία, τοποθεσία, περιγραφή και φωτογραφική ή ηχητική τεκμηρίωση.

Στην περίπτωση της Άχνας υπήρξαν πολλές φωτογραφίες από διαφορετικούς παρατηρητές, πολυήμερη παρουσία και δημοσίευση σε ορνιθολογικές πηγές. Επομένως, η ταυτοποίηση του είδους και η σημασία της συγκεκριμένης καταγραφής είναι καλά τεκμηριωμένες.

Φωτογραφίες

Οι φωτογραφίες της αρχικής ανάρτησης λήφθηκαν στο φράγμα Άχνας από τις 15 έως τις 20 Νοεμβρίου 2021 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου. Το πουλί είχε εντοπιστεί στις 13 Νοεμβρίου και αναφέρθηκε ως ενήλικο αρσενικό και ως η τρίτη αποδεκτή καταγραφή του είδους στην Κύπρο.

Συνοπτικά στοιχεία

Επιστημονική ονομασία: Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773)
Αρχική ονομασία: Motacilla cyanura Pallas, 1773
Αγγλικές κοινές ονομασίες: Red-flanked Bluetail – Orange-flanked Bush-robin
Ελληνική κοινή ονομασία: Κυάνουρος
Οικογένεια: Muscicapidae
Μήκος: Περίπου 13–15 εκατοστά
Βάρος: Περίπου 10–18 γραμμάρια
Διατροφή: Έντομα, άλλα μικρά ασπόνδυλα και εποχικά μικροί καρποί
Παρουσία στην Κύπρο: Εξαιρετικά σπάνιος περιπλανώμενος επισκέπτης
Καταγραφή Άχνας: Τρίτη αποδεκτή καταγραφή σύμφωνα με τις σύγχρονες πηγές
Εντοπισμός: 13 Νοεμβρίου 2021
Φωτογραφίες: 15–20 Νοεμβρίου 2021
Κατάσταση διατήρησης: Least Concern – Μειωμένου Ενδιαφέροντος

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia – Ζώα
Συνομοταξία: Chordata – Χορδωτά
Υποσυνομοταξία: Vertebrata – Σπονδυλωτά
Ομοταξία: Aves – Πτηνά
Τάξη: Passeriformes – Στρουθιόμορφα
Οικογένεια: Muscicapidae – Μυγοθηρίδες του Παλαιού Κόσμου
Γένος: Tarsiger Hodgson, 1845
Είδος: Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773) – Κυάνουρος

Πηγές

Red-flanked Bluetail – Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773) – Third accepted Cyprus record

Text: George Konstantinou

An exceptionally rare visitor from Asia

The Red-flanked Bluetail, Tarsiger cyanurus, is a small migratory passerine of the family Muscicapidae. It breeds principally in the northern forests of Eurasia and winters in more southerly parts of Asia.

Its normal migration routes lie far to the east of Cyprus. When it appears on the island, it is considered a rare vagrant rather than a regular migrant. Its presence at Achna Dam in November 2021 was therefore a significant ornithological event.

The bird was an adult male and remained in the area for several days, allowing observers and photographers to study and document it thoroughly.

The Achna Dam record

The adult male was discovered at Achna Dam on 13 November 2021. According to published reports, it was initially found by Andy Walker. News of its presence spread quickly through the Cypriot birdwatching community, and many observers visited the area.

The bird remained until at least 20 November. The photographs in the original post were taken by George Konstantinou between 15 and 20 November 2021.

The record was included in the Cyprus Bird Report 2021. A photograph of the Achna Red-flanked Bluetail was selected for the report’s front cover, underlining the importance of the observation for Cyprus ornithology.

Scientific name and taxonomic history

The accepted scientific name is:

Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773)

Peter Simon Pallas described the species in 1773 as Motacilla cyanura. It was later transferred to the genus Tarsiger. The name Pallas and the year 1773 are therefore enclosed in parentheses.

The original combination is:

≡ Motacilla cyanura Pallas, 1773

The species was formerly classified in the family Turdidae, together with thrushes. Modern systematic classifications place it in the Muscicapidae, which includes Old World flycatchers, robins, stonechats and many related birds.

Relationship with the Himalayan and Qilian bluetails

The name Tarsiger cyanurus was formerly used in a broader sense and included Asian populations now sometimes recognised as separate species. Particular attention is required regarding its relationship with Tarsiger rufilatus and Tarsiger albocoeruleus.

Tarsiger rufilatus, the Himalayan Bluetail, is now widely recognised as a distinct species. Tarsiger albocoeruleus, the Qilian Bluetail, has also been separated under some modern taxonomic treatments. These divisions are based on combinations of morphological, vocal, geographical and genetic evidence.

The Achna bird corresponds to the true Tarsiger cyanurus, the species breeding across the northern Eurasian forests and occurring as a rare vagrant in Europe and the eastern Mediterranean.

Etymology

The generic name Tarsiger combines Latin terms associated with the tarsus of the leg and the verb meaning to bear or carry.

The specific epithet cyanurus comes from the Ancient Greek words kyanos, meaning dark blue, and oura, meaning tail. It literally means “blue-tailed”. The Greek common name «Κυάνουρος» derives from the same elements.

The English name “Red-flanked Bluetail” refers to the species’ two most characteristic features: its orange-red flanks and blue tail.

Size and general appearance

The Red-flanked Bluetail is approximately 13–15 centimetres long and weighs about 10–18 grams. It has a slender build, a comparatively rounded head, a small, fine black bill and long, thin legs.

It is similar in size to Common Redstart, Phoenicurus phoenicurus, and is slightly smaller and more slender than European Robin, Erithacus rubecula.

All adult plumages show, to varying degrees, two fundamental characters: a blue tail and rump and orange-red patches on the flanks.

Adult male

The adult male is striking and comparatively easy to identify when seen well. The head, back, shoulders, rump and tail are dark to bright blue. The wings are darker, frequently showing brownish or greyish tones.

A paler blue or whitish supercilium occurs above the eye. The throat and central underparts are white to greyish-white. Distinct orange-chestnut patches occur on the sides of the breast and body.

The contrast between the blue upperparts, pale central underparts and orange flanks creates the characteristic three-coloured appearance of an adult male.

Female and first-year male

The female is considerably less conspicuous. Its upperparts are mainly olive-brown to grey-brown, while the tail and rump remain blue. A pale eye-ring surrounds the eye and may appear as small whitish crescents.

The throat is whitish or pale and is often bordered by darker sides. A grey-brown band crosses the breast, while the flanks retain the diagnostic orange-chestnut patches.

First-winter males may strongly resemble females. They often retain brown upperparts, with only limited blue tones apart from the consistently blue tail and rump. Precise ageing and sexing should not be attempted without sufficient plumage evidence.

Juvenile plumage

Recently fledged juveniles have more heavily spotted plumage. The upperparts and underparts contain pale spots and dark edges, providing camouflage in forest habitats. After the first moult, they acquire plumage more closely resembling that of the female.

Field identification

The combination of a blue tail, blue rump and orange-red flanks is diagnostic. The bird frequently flicks or raises its tail in a manner reminiscent of a redstart.

An adult male is difficult to confuse when its colours are clearly visible. Females and immature birds are more challenging, but the blue tail combined with orange flanks and a pale eye-ring normally permits identification.

In poor light, the blue tail may appear black or grey. Observation from different angles or photographic documentation is therefore particularly helpful.

Voice

The commonest call is a short, hard, low note often rendered as “tak” or “trrak”. It may be accompanied by a thinner, high-pitched whistle.

The male’s song is quiet and melancholic, composed of short phrases containing fine whistled and trembling notes. In the breeding range, males often sing from tree branches.

In Cyprus, where the species appears as a vagrant outside the breeding season, observers are more likely to hear its short calls than its complete song.

Behaviour

The Red-flanked Bluetail is normally solitary and inconspicuous outside the breeding season. It often remains low inside bushes or dense vegetation but emerges into open patches to feed.

It perches on a low branch, rock, root or post and watches the ground. After detecting an invertebrate, it descends rapidly, captures it and returns to a sheltered perch.

It frequently flicks or raises its tail and slightly lowers its wings. These movements, together with its upright posture and short feeding sorties, resemble the behaviour of a redstart or small robin.

Diet

During spring and summer, it feeds mainly on insects, spiders and other small invertebrates. It takes prey from the ground, foliage and low branches or during short aerial sallies.

In autumn and winter, it supplements its diet with small fruits and berries. The ability to shift from insects to plant fruits is important for survival during colder periods and migration stopovers.

Breeding habitat

The species breeds mainly in northern coniferous and mixed forests of the taiga zone. It favours comparatively moist and shaded woodland with abundant undergrowth, fallen trunks, roots, mosses and natural cavities.

It frequently inhabits mature spruce, pine, birch and other northern forests. Dense lower vegetation is important for foraging and nest concealment.

Habitat during migration and winter

During migration, it can occur in varied habitats, including coastal scrub, gardens, parks, wetland margins, gullies and dense low vegetation surrounding lakes and reservoirs.

In Southeast Asia, it winters in forest, scrub, woodland edges and mountainous areas with dense undergrowth. Sheltered sites containing invertebrates and berries are more important than any particular tree species.

The Achna Dam area provided the 2021 bird with low vegetation, bushes, cover and suitable feeding ground.

Breeding

The nest is built on or very close to the ground. It may be placed among tree roots, beneath a fallen trunk, inside a small cavity, in a bank or at another well-protected location.

It is constructed mainly from moss, dry leaves, grasses, fine roots and plant fibres. The interior is lined with finer and softer materials.

The clutch normally contains three to six eggs. Incubation is undertaken mainly by the female, while both parents feed the chicks. The species does not breed in Cyprus.

Geographical distribution

The Red-flanked Bluetail breeds from Finland and northern European Russia eastwards across Siberia to the Russian Far East. Its distribution also reaches parts of Mongolia, northeastern China, Korea and Japan, depending on the taxonomic and geographical boundaries followed.

Most populations are migratory and winter principally in eastern and southeastern Asia, including parts of China, Taiwan, Myanmar, Thailand and Indochina.

Westward expansion

During recent decades, the species has expanded its breeding distribution westwards. The number of breeding pairs in Finland has increased significantly, and occasional breeding or territorial birds have been recorded in other northern European countries.

At the same time, records of vagrant Red-flanked Bluetails in western and central Europe have increased. This may reflect both genuine population and range expansion and improved observation, photography and reporting of rare birds.

How did it reach Cyprus?

The exact route taken by the Achna bird cannot be known. As a long-distance migrant, it may be displaced from its normal course by winds, weather systems, navigational error or reversed migration.

Its appearance in November corresponds with the autumn migration season. The bird probably travelled far west of its normal route towards wintering grounds in eastern and southeastern Asia. This is a reasonable interpretation rather than a demonstrated route.

Occurrence in Cyprus

Tarsiger cyanurus is an exceptionally rare vagrant to Cyprus. It neither breeds nor winters regularly on the island. Its appearances are treated as isolated cases of displacement from the normal migration routes.

The Achna Dam occurrence in 2021 was reported as the third accepted record for Cyprus. The bird’s prolonged stay allowed extensive photographic documentation and confirmation of its diagnostic features.

Conservation status

The Red-flanked Bluetail is globally classified as Least Concern. It has an extremely large geographical range, and its total population is not considered to face an immediate risk of extinction.

Its European population and distribution have increased. Its rarity in Cyprus does not mean that the species is globally rare or threatened; it means that Cyprus lies far outside its normal geographical range.

The importance of accurate records

Rare vagrants provide information about migratory displacement, weather effects and changes in species distributions. To be scientifically useful, records require a precise date and location, a detailed description and photographic or sound documentation.

In the Achna case, multiple photographs from different observers, a stay lasting several days and publication in ornithological sources provide strong documentation. The identification and importance of this record are therefore well supported.

Photographs

The photographs in the original post were taken at Achna Dam between 15 and 20 November 2021 by George Konstantinou. The bird had been discovered on 13 November and was reported as an adult male and the third accepted Cyprus record.

Summary

Scientific name: Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773)
Original name: Motacilla cyanura Pallas, 1773
English common names: Red-flanked Bluetail – Orange-flanked Bush-robin
Greek common name: Κυάνουρος
Family: Muscicapidae
Length: Approximately 13–15 centimetres
Weight: Approximately 10–18 grams
Diet: Insects, other small invertebrates and seasonally small fruits
Occurrence in Cyprus: Exceptionally rare vagrant
Achna occurrence: Third accepted record according to contemporary sources
Discovery: 13 November 2021
Photographs: 15–20 November 2021
Conservation status: Least Concern

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Class: Aves
Order: Passeriformes
Family: Muscicapidae – Old World flycatchers
Genus: Tarsiger Hodgson, 1845
Species: Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773) – Red-flanked Bluetail

Translate

Monday, 5 June 2023

Red-flanked bluetail or orange-flanked bush-robin - Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773) - Κυάνουρος - 3rd Cyprus record.