See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below
in English
Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου
Σε μια όμορφη και καταπράσινη τοποθεσία, κοντά στο χωριό Άγιος Ιωάννης Μαλούντας, σώζεται ένας εντυπωσιακός παλιός πετρόκτιστος νερόμυλος. Πρόκειται για τον Νερόμυλο της Μαλούντας, τον οποίο είχα φωτογραφίσει στις 6 Ιουλίου 2020. Στην αρχική μου καταγραφή τον αναφέρω ως έναν από τους πιο όμορφους και επιβλητικούς νερόμυλους του νησιού μας, σε μια ειδυλλιακή περιοχή που συνδέεται με τον Άγιο Ιωάννη Μαλούντας και τα Βρέτσια.
Οι νερόμυλοι αποτελούν σημαντικό κομμάτι της αγροτικής και τεχνολογικής ιστορίας της Κύπρου. Για πολλούς αιώνες, πριν από την εμφάνιση των μηχανοκίνητων αλευρόμυλων και του ηλεκτρισμού, η δύναμη του νερού χρησιμοποιούνταν για να κινεί τις βαριές μυλόπετρες που άλεθαν κυρίως σιτάρι και κριθάρι. Οι μύλοι κατασκευάζονταν σε επιλεγμένες θέσεις κοντά σε ποταμούς και πηγές, όπου υπήρχε η δυνατότητα διοχέτευσης του νερού και δημιουργίας της απαραίτητης πίεσης.
Το νερό οδηγούνταν προς τον μύλο μέσω νεραύλακου και, ανάλογα με την κατασκευή, συγκεντρωνόταν σε ψηλό υδατόπυργο ή ακολουθούσε κατάλληλη κλίση. Η πτώση και η πίεσή του έθεταν σε κίνηση τη φτερωτή, η οποία μετέδιδε την περιστροφική κίνηση στις μυλόπετρες. Ήταν ένα απλό αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικό σύστημα, βασισμένο αποκλειστικά στη φυσική δύναμη του νερού και στη βαρύτητα.
Ο νερόμυλος της περιοχής αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της παραδοσιακής τεχνολογίας. Οι μεγάλες πετρόκτιστες κατασκευές των παλιών μύλων απαιτούσαν ιδιαίτερη τεχνική γνώση. Οι τεχνίτες έπρεπε να υπολογίσουν σωστά την πορεία του νερού, την κλίση του αυλακιού και την απαιτούμενη υψομετρική διαφορά, ώστε να εξασφαλίζεται αρκετή δύναμη για τη λειτουργία του μηχανισμού.
Οι νερόμυλοι δεν ήταν όμως μόνο τεχνικά έργα. Αποτελούσαν βασικό μέρος της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της κυπριακής υπαίθρου. Οι γεωργοί μετέφεραν εκεί τη σοδειά τους για άλεσμα και πολλές φορές περίμεναν για ώρες μέχρι να έρθει η σειρά τους. Έτσι, οι μύλοι μετατρέπονταν και σε σημεία συνάντησης, όπου οι κάτοικοι των γύρω χωριών αντάλλασσαν νέα και συζητούσαν τα προβλήματα της καθημερινής ζωής.
Με την ανάπτυξη των σύγχρονων μηχανοκίνητων αλευρόμυλων κατά τον 20ό αιώνα, οι περισσότεροι παραδοσιακοί νερόμυλοι της Κύπρου σταμάτησαν σταδιακά να λειτουργούν. Οι ξύλινοι μηχανισμοί καταστράφηκαν ή αφαιρέθηκαν, ενώ πολλά από τα κτίσματα εγκαταλείφθηκαν και αφέθηκαν στη φθορά του χρόνου.
Αξίζει πάντως να γίνεται προσεκτική διάκριση ανάμεσα στους παλιούς μύλους διαφορετικών περιοχών με παρόμοιες ονομασίες. Οι διαθέσιμες καταγραφές του Πανεπιστημίου Κύπρου τεκμηριώνουν, για παράδειγμα, νερόμυλο στον Άγιο Ιωάννη Μαλούντας της επαρχίας Λευκωσίας, στην τοποθεσία Βαρτάλη, ο οποίος βρίσκεται δυτικά του ποταμού Ακακίου. Για τον συγκεκριμένο μύλο καταγράφονται ένα εντυπωσιακό υδραγωγείο μήκους 24 μέτρων, υδατόπυργος και το ερειπωμένο κτίσμα του μηχανισμού άλεσης. Καταγράφεται επίσης ότι σταμάτησε να λειτουργεί το 1948 και ανακηρύχθηκε Αρχαίο Μνημείο Πίνακα Β΄ το 1979.
Η παραπάνω καταγραφή δεν πρέπει να συγχέεται χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση με τον νερόμυλο που παρουσιάζεται εδώ. Η δική μου αρχική ανάρτηση τον τοποθετεί στον Ποταμό Ξερό και τον συνδέει με την περιοχή Αγίου Ιωάννη Μαλούντας – Βρετσιών. Για τον λόγο αυτό προτιμώ να διατηρήσω τα στοιχεία της επιτόπιας καταγραφής και να μην προσθέσω αυθαίρετα ιστορικές πληροφορίες που πιθανόν αφορούν διαφορετικό νερόμυλο.
Σήμερα οι παλιοί νερόμυλοι της Κύπρου αποτελούν πολύτιμα μνημεία μιας εποχής που έχει πλέον περάσει. Οι πέτρινες καμάρες, οι υδατόπυργοι, τα νεραύλακα και τα ερείπια των χώρων άλεσης μας δείχνουν πώς οι προηγούμενες γενιές αξιοποιούσαν με αξιοθαύμαστη εφευρετικότητα τους φυσικούς πόρους του τόπου.
Ο Νερόμυλος της Μαλούντας, μέσα στο ιδιαίτερο φυσικό τοπίο που τον περιβάλλει, αποτελεί ένα από αυτά τα σημαντικά κατάλοιπα της παραδοσιακής Κύπρου. Η καταγραφή και φωτογράφιση τέτοιων μνημείων είναι απαραίτητη, καθώς πολλά εγκαταλείπονται και καταρρέουν χρόνο με τον χρόνο. Μαζί τους κινδυνεύει να χαθεί ένα σημαντικό μέρος της αγροτικής, κοινωνικής και τεχνολογικής ιστορίας του τόπου μας.
The Malounta Watermill on the Banks of the Xeros River, near the Village of Agios Ioannis Malountas
Text by George Konstantinou
In a beautiful green landscape near the village of Agios Ioannis Malountas, the remains of an impressive old stone-built watermill survive. Known as the Malounta Watermill, I photographed it on 6 July 2020. In my original record, I described it as one of the most beautiful and imposing old watermills of Cyprus, situated in an idyllic area associated with Agios Ioannis Malountas and Vretsia.
Watermills form an important part of the agricultural and technological history of Cyprus. For many centuries, before the introduction of mechanised flour mills and electricity, the natural power of flowing water was used to turn the heavy millstones that ground mainly wheat and barley. Watermills were therefore constructed at carefully selected locations near rivers and springs, where water could be diverted and sufficient pressure created to operate their machinery.
Water was usually carried towards the mill through a specially constructed channel. Depending on the design of the mill, it was either directed into a tall water tower or channelled down a suitable gradient. The pressure and force of the falling water turned the wheel, which transferred the rotational movement to the millstones. It was a relatively simple but highly effective system based entirely on the natural force of water and gravity.
The Malounta Watermill is a characteristic example of this traditional technology. The substantial stone structures associated with old watermills required considerable technical knowledge to construct. The builders had to calculate accurately the course of the water, the gradient of the channel and the necessary difference in elevation to ensure sufficient force to operate the milling mechanism.
Watermills, however, were much more than pieces of machinery. They formed an essential part of the economic and social life of rural Cyprus. Farmers transported their harvest to the mill to have their grain ground into flour, sometimes waiting for hours until their turn came. As a result, watermills also became meeting places where people from neighbouring villages exchanged news and discussed matters concerning their everyday lives.
With the development of modern mechanised flour mills during the twentieth century, most traditional watermills in Cyprus gradually ceased operating. Their wooden machinery disappeared or deteriorated, while many of the buildings were abandoned and left exposed to the effects of time and the elements.
It is important, however, to distinguish carefully between old watermills situated in different areas that have similar place names. Records of the University of Cyprus, for example, document a watermill at Agios Ioannis Malountas in the Nicosia District, at a locality known as Vartali, west of the Akaki River. That particular mill includes an impressive 24-metre-long aqueduct, a water tower and the ruined building that once housed the milling mechanism. Records indicate that it ceased operating in 1948 and was declared a Schedule B Ancient Monument in 1979.
That documented watermill should not automatically be identified with the one presented here without further evidence. My original field record places the watermill featured in this article on the Xeros River and associates it with the area of Agios Ioannis Malountas and Vretsia. For this reason, I prefer to preserve the information from my field observations rather than attribute historical details to this watermill that may actually concern a different monument.
Today, the old watermills of Cyprus are valuable monuments of a way of life that has largely disappeared. Their stone arches, water towers, channels and ruined milling chambers reveal the ingenuity with which earlier generations used the natural resources available to them.
The Malounta Watermill, surrounded by its distinctive natural landscape, is one of these important surviving remnants of traditional Cyprus. Recording and photographing such monuments is essential, as many have been abandoned and continue to deteriorate year after year. With their disappearance, we risk losing an important part of the agricultural, social and technological history of our island.
No comments:
Post a Comment