See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Photos Mazotos 23/8/2023 by George Konstantinou
Below in English
Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου
Η Παναγία η Πετούντα
Το παλιό ξωκλήσι της Παναγίας της Πετούντας βρίσκεται νότια του χωριού Μαζωτός της επαρχίας Λάρνακας, πολύ κοντά στη θάλασσα. Αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μικρά θρησκευτικά μνημεία της περιοχής, καθώς γύρω του συνυπάρχουν αρχαιολογικά κατάλοιπα, παλιές τοπικές παραδόσεις και ένα φυσικό γλυκό νερό που συνδέεται με την Παναγία.
Σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα της κοινότητας Μαζωτού, το παλιό ξωκλήσι βρίσκεται περίπου 1,5 χιλιόμετρο νότια του χωριού, κοντά στην ακτή.
Συντεταγμένες
Γεωγραφικό πλάτος (Latitude): 34.78347° N
Γεωγραφικό μήκος (Longitude): 33.49291° E
Οι δημοσιευμένες συντεταγμένες αντιστοιχούν στην τοποθεσία Πετούντα στον Μαζωτό, σε υψόμετρο περίπου 8 μέτρων.
Το παλιό πετρόκτιστο ξωκλήσι
Η παλιά Παναγία Πετούντα είναι ένα μικρό, λιτό και ταπεινό πετρόκτιστο ξωκλήσι. Δεν πρόκειται για μεγάλο ναό, αλλά για ένα απλό αγροτικό εκκλησάκι, χαρακτηριστικό της θρησκευτικής παράδοσης της κυπριακής υπαίθρου.
Το μικρό του μέγεθος δεν επιτρέπει τη συγκέντρωση μεγάλου αριθμού πιστών στο εσωτερικό. Παρ' όλα αυτά, η σημασία του για τους κατοίκους της περιοχής παρέμεινε μεγάλη και ο χώρος δεν ξεχάστηκε.
Ένας χώρος με αρχαία ιστορία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η θέση στην οποία βρίσκεται το ξωκλήσι.
Η επίσημη ιστοσελίδα της κοινότητας αναφέρει ότι είναι κτισμένο πάνω σε ερείπια πόλης της Ρωμαϊκής περιόδου και ότι στην περιοχή ήταν ορατά κατάλοιπα τειχών και αρχαίων τάφων.
Η αρχαιολογική σημασία της ευρύτερης τοποθεσίας Πετούντα επιβεβαιώνεται και από επίσημες ανασκαφές του Τμήματος Αρχαιοτήτων Κύπρου. Το 2008 πραγματοποιήθηκε δοκιμαστική ανασκαφή στην τοποθεσία Μαζωτός–Πετούντα, η οποία αποκάλυψε κατάλοιπα αρχιτεκτονικού συγκροτήματος, πιθανότατα βασιλικής, μαζί με βαπτιστήριο που χρονολογήθηκε μεταξύ 4ου και 6ου αιώνα μ.Χ.
Το συγκρότημα εκτεινόταν προς την πλευρά της ακτής, ενώ σύμφωνα με την αρχαιολογική έκθεση τμήμα του φαίνεται ότι χάθηκε όταν υποχώρησε η άκρη του παράκτιου γκρεμού και κατέπεσε στη θάλασσα.
Η παράδοση για την ονομασία «Πετούντα»
Μια όμορφη τοπική παράδοση εξηγεί με τον δικό της τρόπο την ασυνήθιστη ονομασία Παναγία Πετούντα.
Σύμφωνα με την παράδοση των κατοίκων, η Παναγία πέταξε και κάθισε σε αυτόν τον τόπο, και από το «πετώ» προήλθε η ονομασία Πετούντα.
Πρόκειται φυσικά για λαϊκή θρησκευτική παράδοση και όχι για ιστορικά τεκμηριωμένη ετυμολογία, αλλά αποτελεί σημαντικό κομμάτι της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του Μαζωτού.
Η πηγή της Παναγίας
Κοντά στο ξωκλήσι βρίσκεται μια πηγή γλυκού νερού, η οποία κατέχει ιδιαίτερη θέση στην τοπική παράδοση.
Σύμφωνα με την παράδοση, η πηγή δημιουργήθηκε στο σημείο όπου πάτησε η Παναγία. Από το νερό της λέγεται ότι έπαιρναν οι κάτοικοι για να κτίσουν το ξωκλήσι.
Η πηγή είναι γνωστή τοπικά ως «Καννούρι», ονομασία που συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο αναβλύζει το νερό. Η κοινότητα αναφέρει ότι το νερό εξακολουθεί να αναβλύζει.
Η ύπαρξη γλυκού νερού τόσο κοντά στη θάλασσα προσδίδει ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον στη συγκεκριμένη τοποθεσία.
Η παράδοση για την εύρεση της εικόνας
Με την ίδρυση του ξωκλησιού συνδέεται και μια παλιά παράδοση σχετικά με την εύρεση εικόνας της Παναγίας.
Σύμφωνα με την αφήγηση που διασώζει η κοινότητα Μαζωτού, η Παναγία εμφανίστηκε σε όνειρο σε έναν κάτοικο του χωριού, τον Μηνά, και του υπέδειξε το σημείο όπου έπρεπε να σκάψει.
Την επόμενη ημέρα εκείνος πήγε στο σημείο, έσκαψε και, σύμφωνα με την παράδοση, βρήκε την εικόνα της Παναγίας. Οι κάτοικοι αποφάσισαν τότε να ανεγείρουν εκεί ξωκλήσι αφιερωμένο στη Θεοτόκο.
Η παράδοση για τα χρήματα της οικοδόμησης
Η ίδια αφήγηση συνεχίζεται με ένα ακόμη επεισόδιο.
Κατά την οικοδόμηση του ξωκλησιού τα χρήματα εξαντλήθηκαν και οι κάτοικοι δεν μπορούσαν να ολοκληρώσουν το έργο. Η Παναγία, σύμφωνα πάντα με την τοπική παράδοση, εμφανίστηκε ξανά στον Μηνά και του υπέδειξε πού μπορούσε να βρει χρήματα για την αποπεράτωση του ναού.
Τον προειδοποίησε ότι θα έβλεπε παράξενα πράγματα αλλά δεν έπρεπε να φοβηθεί. Όταν πήγε στο σημείο, όμως, είδε σύμφωνα με την αφήγηση καμήλες, γαϊδούρια και άλλα παράξενα θεάματα, φοβήθηκε και έφυγε.
Όταν αργότερα άλλοι κάτοικοι έσκαψαν στο σημείο, αντί για χρήματα βρήκαν ένα δοχείο γεμάτο κάρβουνα. Η παράδοση ερμηνεύει το γεγονός λέγοντας ότι τα χρήματα προορίζονταν να βρεθούν από τον ίδιο τον Μηνά.
Η παράδοση για την Αφροδίτη
Η περιοχή της Πετούντας συνδέεται και με μια άλλη ενδιαφέρουσα τοπική παράδοση, αυτή τη φορά με την αρχαιότητα.
Σύμφωνα με την παράδοση που καταγράφει η κοινότητα, στον μικρό λόφο κοντά στο ξωκλήσι υπήρχε κάποτε ναός αφιερωμένος στη θεά Αφροδίτη, ενώ κάτω από τα ερείπιά του λέγεται ότι βρισκόταν άγαλμα της θεάς.
Η πληροφορία αυτή πρέπει να διαχωρίζεται από τα επιβεβαιωμένα αρχαιολογικά δεδομένα. Η ύπαρξη αρχαιοτήτων στην Πετούντα είναι τεκμηριωμένη, αλλά η συγκεκριμένη σύνδεση με ναό και άγαλμα της Αφροδίτης παρουσιάζεται στις διαθέσιμες πηγές ως τοπική παράδοση.
Αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής
Στην Πετούντα αναφέρεται επίσης η εύρεση ενός ασυνήθιστου αγγείου ή τεφροδόχου με σχήμα που περιγράφεται ως παρόμοιο με βιολί.
Η τοπική παράδοση αναφέρει ότι το συγκεκριμένο αντικείμενο βρίσκεται σήμερα σε μουσείο του Βερολίνου.
Επειδή όμως οι πηγές που εντοπίστηκαν δεν δίνουν αριθμό καταλόγου ή συγκεκριμένη ταύτιση του αντικειμένου σε μουσείο του Βερολίνου, η πληροφορία αυτή είναι προτιμότερο να παρουσιάζεται ως τοπική αναφορά και όχι ως πλήρως επιβεβαιωμένη αρχαιολογική ταύτιση.
Το νεότερο ξωκλήσι της Παναγίας Πετούντας
Η μεγάλη προσέλευση πιστών οδήγησε στην ανέγερση ενός νεότερου και μεγαλύτερου ξωκλησιού, επίσης αφιερωμένου στην Παναγία Πετούντα.
Το νεότερο εκκλησάκι βρίσκεται σε μικρό λόφο, περίπου 50 μέτρα από το παλιό ξωκλήσι, και έχει εξωτερική πέτρινη επένδυση. Η κοινότητα αναφέρει ότι ανεγέρθηκε με έξοδα και εισφορές του Γεωργίου και της Ελισάβετ Ρόπα.
Άλλη δημοσιευμένη πηγή τοποθετεί την ολοκλήρωση του νεότερου ναού περίπου στο 2013.
Έτσι, σήμερα στην Πετούντα συνυπάρχουν το παλιό ιστορικό πετρόκτιστο ξωκλήσι και ο νεότερος ναός, και οι δύο αφιερωμένοι στην Παναγία Πετούντα.
Οι λειτουργίες και οι εορτές
Η Παναγία Πετούντα αποτελεί ενεργό χώρο λατρείας για την κοινότητα Μαζωτού.
Σύμφωνα με την κοινότητα, στο ξωκλήσι πραγματοποιούνται λειτουργίες αρκετές φορές τον χρόνο, σε εορτές αφιερωμένες στην Παναγία. Κατά τις εορταστικές ημέρες συγκεντρώνονται πιστοί στον χώρο και προσφέρουν τα τάματά τους.
Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου αποτελεί εξαίρεση, καθώς σύμφωνα με την ίδια πηγή εορτάζεται στον κεντρικό ναό του Αγίου Γεωργίου στον Μαζωτό.
Ένας τόπος όπου συναντώνται ιστορία, παράδοση και φύση
Η Παναγία Πετούντα δεν είναι απλώς ένα μικρό παραθαλάσσιο ξωκλήσι.
Στην ίδια τοποθεσία συναντώνται αρχαιολογικά κατάλοιπα, παλαιοχριστιανική παρουσία, παραδοσιακή κυπριακή θρησκευτικότητα, τοπικοί θρύλοι, μια φυσική πηγή γλυκού νερού και το παράκτιο τοπίο του Μαζωτού.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αρχαιολογική τεκμηρίωση της ευρύτερης Πετούντας, όπου η ανακάλυψη του συγκροτήματος με το βαπτιστήριο του 4ου–6ου αιώνα αποδεικνύει ότι η περιοχή είχε χριστιανική παρουσία πολλούς αιώνες πριν από τη σημερινή μορφή των ξωκλησιών.
Η καταγραφή και φωτογράφιση της Παναγίας Πετούντας και του περιβάλλοντος χώρου συμβάλλει στη διατήρηση της γνώσης γύρω από τη θρησκευτική, αρχαιολογική, λαογραφική και φυσική κληρονομιά της Κύπρου.
Τοποθεσία
Χωριό: Μαζωτός
Επαρχία: Λάρνακα
Χώρα: Κύπρος
Τοποθεσία: Πετούντα
Μνημείο: Ξωκλήσι Παναγίας Πετούντας
Συντεταγμένες: 34.78347° N, 33.49291° E
Text by George Konstantinou
Panagia Petounta
The old Chapel of Panagia Petounta is located south of Mazotos village in the Larnaca District, very close to the Mediterranean coast. It is one of the most interesting small religious monuments of the area, combining Christian tradition, archaeological remains, local legends and a natural freshwater spring associated with the Virgin Mary.
According to the official website of the Mazotos community, the old chapel lies approximately 1.5 kilometres south of the village, near the sea.
Coordinates
Latitude: 34.78347° N
Longitude: 33.49291° E
Location: Petounta, Mazotos, Larnaca District, Cyprus.
The Old Stone Chapel
The old Panagia Petounta is a small, humble and simple stone-built chapel. Rather than a large church, it has the modest character typical of many traditional rural chapels of Cyprus.
Its interior can accommodate only a relatively small number of worshippers. Despite its modest dimensions, however, the chapel has remained an important place of devotion for the inhabitants of Mazotos and the surrounding area.
A Site with an Ancient Past
The location of the chapel is of particular archaeological interest.
According to the history preserved by the Mazotos community, the chapel was constructed over the ruins of a settlement dating from the Roman period, where remains of walls and ancient tombs were visible. The same tradition was recorded in the 1930s by Rupert Gunnis in his descriptions of Cyprus.
This means that the religious importance of Petounta is set within a landscape that had already been occupied many centuries before the construction of the present chapel.
The Tradition Behind the Name “Petounta”
An interesting local tradition explains the unusual name Panagia Petounta.
According to the villagers, the Virgin Mary flew to this place and rested there. The name Petounta is therefore traditionally associated with the Greek verb petao, meaning “to fly.”
This should be understood as a local religious tradition rather than a historically established etymology. Nevertheless, it forms an important part of the folklore and oral heritage of Mazotos.
The Spring of the Virgin Mary
Near the old chapel is a natural freshwater spring closely associated with the religious traditions of Panagia Petounta.
According to local belief, the spring appeared at the place where the Virgin Mary placed her foot after descending to the site. The inhabitants are said to have used water from this spring during the construction of the chapel.
The spring is traditionally known as Kannouri, a name associated locally with the way the water emerges from the ground, and the Mazotos community records that it continues to flow.
The presence of freshwater so close to the Mediterranean coast adds another interesting natural feature to the site.
The Tradition of the Discovery of the Icon
Another local tradition concerns the discovery of an icon of the Virgin Mary.
According to the story preserved by the Mazotos community, the Virgin Mary appeared in a dream to a local man named Minas and instructed him where to dig.
The following day, Minas went to the indicated place and, according to tradition, discovered the icon of the Virgin Mary. The villagers subsequently decided to construct a chapel at the site and dedicate it to the Panagia.
The Story of the Money for the Chapel
The local tradition continues with another unusual story concerning the construction of the chapel.
When the villagers ran out of money before the building was completed, the Virgin Mary is said to have appeared once again to Minas in a dream and showed him where money could be found to complete the work.
She warned him that he would encounter strange sights but should not be afraid.
According to the story, when Minas reached the location he saw camels, donkeys and other strange apparitions. He became frightened and left.
Other villagers later dug at the place but, instead of money, discovered a container filled with charcoal. Tradition maintains that the treasure was intended to be found by Minas himself.
As with the other miraculous accounts associated with Panagia Petounta, this story belongs to the religious and oral traditions of the local community.
The Tradition of Aphrodite
Petounta is also associated with a very different local tradition extending back to the ancient religious past of Cyprus.
According to the tradition recorded by the Mazotos community, a temple dedicated to Aphrodite once stood on the small hill near the chapel, and a statue of the goddess was believed to lie beneath its ruins.
This tradition should be distinguished from securely established archaeological evidence. Ancient remains in the Petounta area are documented, but the specific identification of a sanctuary of Aphrodite at this location is presented in the available sources as local tradition.
Archaeological Finds from Petounta
An unusual archaeological object is also traditionally associated with the site.
Local accounts mention the discovery of an urn or vessel described as being shaped like a violin, which is said to have subsequently entered a museum collection in Berlin.
Without a published museum catalogue number or secure identification of the object, however, this information is best regarded as a local historical account rather than a fully verified museum attribution.
The broader archaeological significance of Mazotos is unquestionable. The area lay within an important coastal landscape, and evidence of a Roman road connecting Kition with Amathous has also been reported from the Mazotos region.
The New Chapel of Panagia Petounta
Because the original chapel was too small to accommodate the number of worshippers visiting the site, a new and larger chapel, also dedicated to Panagia Petounta, was constructed nearby.
The newer church stands on a small hill approximately 50 metres from the old chapel. It is faced externally with stone and was constructed through the expenses and contributions of Georgios and Elisavet Ropa.
A published account places the construction of the newer chapel around 2013.
Consequently, the site today contains both the old historic stone chapel and the newer church of Panagia Petounta, preserving the continuity of religious devotion at the location.
Religious Celebrations
Panagia Petounta remains an active place of worship for the people of Mazotos.
According to the Mazotos community, religious services are held there approximately five or six times each year, corresponding with feasts of the Virgin Mary. Worshippers gather at the chapel and traditionally bring offerings.
The Annunciation of the Virgin Mary is an exception, as this feast is celebrated at the principal Church of Saint George in Mazotos rather than at Panagia Petounta.
A Place Where History, Tradition and Nature Meet
Panagia Petounta is much more than a small coastal chapel.
Within the same landscape are found ancient archaeological remains, Christian religious tradition, Cypriot folklore, stories of the miraculous discovery of an icon, a natural freshwater spring and the coastal environment of Mazotos.
The continued existence of the old chapel beside the newer church demonstrates the enduring importance of the site to the local community.
Panagia Petounta therefore represents an interesting example of how archaeology, Christianity, local traditions and the natural landscape can become closely intertwined at a single location in Cyprus.
Recording and photographing sites such as Panagia Petounta contributes to the preservation of knowledge concerning the religious, archaeological, folkloric and natural heritage of Cyprus for future generations.
Location
Village: Mazotos
District: Larnaca
Country: Cyprus
Locality: Petounta
Monument: Chapel of Panagia Petounta
Coordinates: 34.78347° N, 33.49291° E
No comments:
Post a Comment