Το φράγμα του Ασπρόκρεμου στην Επαρχία Πάφου - Asprokremmos Dam in Paphos District – One of the Largest Dams in Cyprus

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

List of dams and lakes of Cyprus

Το εγκαταλελειμμένο τουρκοκυπριακό χωριό Φοίνικας στην επαρχία Πάφου

Photos  4/5/2010 by George Konstantinou

Below in English

Το Φράγμα του Ασπρόκρεμμου στην Επαρχία Πάφου – Ένα από τα μεγαλύτερα φράγματα της Κύπρου

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Το Φράγμα του Ασπρόκρεμμου βρίσκεται στην επαρχία Πάφου και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα υδατικής υποδομής της Κύπρου. Κατασκευάστηκε στον Ξεροπόταμο και τέθηκε σε λειτουργία το 1982, στο πλαίσιο του μεγάλου Αρδευτικού Έργου Πάφου.

Με συνολική χωρητικότητα 52.375.000 κυβικών μέτρων νερού, ο Ασπρόκρεμμος είναι ένα από τα μεγαλύτερα φράγματα του νησιού και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της αρδευόμενης γεωργίας της επαρχίας Πάφου.

Η κατασκευή του φράγματος

Η δημιουργία του Ασπρόκρεμμου αποτέλεσε μέρος του Αρδευτικού Έργου Πάφου, ενός από τα μεγαλύτερα έργα που υλοποίησε το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων για την αξιοποίηση των υδάτινων πόρων της περιοχής.

Το συνολικό έργο άρχισε το 1976 και ολοκληρώθηκε το 1982, σύμφωνα με τα σημερινά επίσημα στοιχεία του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων. Περιλάμβανε, εκτός από το φράγμα, κύρια κανάλια και αγωγούς μεταφοράς, αντλιοστάσια, δεξαμενές, γεωτρήσεις και εκτεταμένα αρδευτικά δίκτυα.

Η δημιουργία αυτών των υποδομών επέτρεψε την καλύτερη αξιοποίηση και μεταφορά του διαθέσιμου νερού στις γεωργικές περιοχές της Πάφου.

Ένα μεγάλο χωμάτινο φράγμα

Ο Ασπρόκρεμμος είναι χωμάτινο φράγμα (earthfill dam).

Το ανάχωμά του έχει ύψος 53 μέτρα και μήκος περίπου 700 μέτρα, ενώ ο όγκος των υλικών του αναχώματος φτάνει περίπου τα 2.097.000 κυβικά μέτρα.

Η λεκάνη απορροής του καλύπτει έκταση περίπου 227 τετραγωνικών χιλιομέτρων.

Όταν η δεξαμενή είναι γεμάτη, η επιφάνεια του νερού καλύπτει περίπου 2.590.000 τετραγωνικά μέτρα, δηλαδή περίπου 2,59 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Ο Ξεροπόταμος

Το φράγμα κατασκευάστηκε πάνω στον Ξεροπόταμο, ο οποίος αποτελεί τον βασικό ποταμό που τροφοδοτεί τη δεξαμενή.

Η ποσότητα νερού που εισρέει κάθε χρόνο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις βροχοπτώσεις στη λεκάνη απορροής. Όπως συμβαίνει γενικότερα με τα κυπριακά φράγματα, οι μεγάλες διακυμάνσεις των βροχοπτώσεων από χρονιά σε χρονιά επηρεάζουν σημαντικά την αποθηκευμένη ποσότητα νερού.

Η χωρητικότητα

Η επίσημη χωρητικότητα του φράγματος είναι:

52.375.000 κυβικά μέτρα νερού.

Η μεγάλη αυτή αποθηκευτική δυνατότητα καθιστά τον Ασπρόκρεμμο ένα από τα σημαντικότερα φράγματα της Κύπρου.

Η δημιουργία μιας τόσο μεγάλης δεξαμενής επέτρεψε την αποθήκευση των χειμερινών απορροών του Ξεροπόταμου και τη χρησιμοποίηση του νερού αργότερα, ιδιαίτερα κατά τους ξηρούς μήνες.

Το Αρδευτικό Έργο Πάφου

Ο βασικός σκοπός του Αρδευτικού Έργου Πάφου ήταν η ανάπτυξη των υδάτινων πόρων της επαρχίας για την άρδευση της παράκτιας πεδιάδας της Πάφου, από τον ποταμό Χα-Ποτάμι μέχρι τον Άγιο Γεώργιο Πέγειας.

Το έργο σχεδιάστηκε για αρδευόμενη έκταση περίπου 5.000 εκταρίων.

Ο Ασπρόκρεμμος αποτέλεσε τον βασικό μεγάλο ταμιευτήρα του συστήματος, μαζί με γεωτρήσεις στους ποτάμιους και παράκτιους υδροφορείς και ένα εκτεταμένο σύστημα μεταφοράς και διανομής νερού.

Η σημασία για τη γεωργία της Πάφου

Η κατασκευή του φράγματος είχε ιδιαίτερη σημασία για τη γεωργική ανάπτυξη της επαρχίας.

Πριν από τη δημιουργία μεγάλων υδατικών έργων, η κυπριακή γεωργία εξαρτιόταν πολύ περισσότερο από τις εποχικές βροχοπτώσεις, τις πηγές, τα πηγάδια και τους υπόγειους υδροφορείς.

Με την αποθήκευση μεγάλων ποσοτήτων νερού στον Ασπρόκρεμμο δημιουργήθηκε η δυνατότητα πιο οργανωμένης άρδευσης μεγάλων γεωργικών εκτάσεων.

Η σημασία του έργου γίνεται ιδιαίτερα εμφανής κατά τους θερμούς και ξηρούς μήνες, όταν οι ανάγκες άρδευσης είναι αυξημένες.

Ο υπερχειλιστής

Σημαντικό τμήμα του φράγματος είναι ο υπερχειλιστής, ο οποίος επιτρέπει την ασφαλή διοχέτευση της περίσσειας νερού όταν η στάθμη της δεξαμενής φτάσει στο ανώτατο επιτρεπόμενο επίπεδο.

Στον Ασπρόκρεμμο ο υπερχειλιστής έχει μήκος περίπου 230 μέτρα και σχεδιαστική παροχετευτικότητα 1.484 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Όταν η δεξαμενή γεμίσει και αρχίσει η υπερχείλιση, μεγάλες ποσότητες νερού διοχετεύονται κατάντη μέσω του συστήματος υπερχείλισης.

Όταν υπερχειλίζει ο Ασπρόκρεμμος

Η υπερχείλιση του Ασπρόκρεμμου αποτελεί ένα εντυπωσιακό γεγονός, ακριβώς επειδή απαιτούνται σημαντικές εισροές νερού για να γεμίσει μια δεξαμενή χωρητικότητας άνω των 52 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων.

Σε χρονιές με υψηλές βροχοπτώσεις και μεγάλες απορροές, η στάθμη του ταμιευτήρα μπορεί να φτάσει στο επίπεδο υπερχείλισης.

Αντίθετα, σε παρατεταμένες περιόδους ανομβρίας, η επιφάνεια της λίμνης υποχωρεί αισθητά, αποκαλύπτοντας μεγάλες εκτάσεις που όταν η δεξαμενή είναι γεμάτη βρίσκονται κάτω από το νερό.

Το τεχνητό υδάτινο τοπίο

Η κατασκευή του φράγματος δημιούργησε μια μεγάλη τεχνητή λίμνη σε μια περιοχή που προηγουμένως αποτελούσε τμήμα της κοιλάδας του Ξεροπόταμου.

Με την πάροδο του χρόνου, το υδάτινο σώμα και οι γύρω ανοικτές εκτάσεις δημιούργησαν ένα νέο τοπίο στην περιοχή.

Η εικόνα του ταμιευτήρα μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με την εποχή και την ποσότητα του αποθηκευμένου νερού. Σε περιόδους υψηλής πληρότητας η λίμνη καταλαμβάνει μεγάλη έκταση, ενώ κατά τις ξηρές περιόδους η ακτογραμμή υποχωρεί.

Το φράγμα και η άγρια ζωή

Όπως συμβαίνει με πολλές μεγάλες τεχνητές λίμνες της Κύπρου, ο Ασπρόκρεμμος έχει δημιουργήσει ένα ανθρωπογενές υδάτινο περιβάλλον που μπορεί να χρησιμοποιείται από διάφορα είδη άγριας ζωής.

Υδρόβια και παρυδάτια πουλιά μπορούν να χρησιμοποιούν τη λίμνη και τις όχθες της για τροφοληψία και ανάπαυση, ενώ οι γύρω εκτάσεις προσφέρουν διαφορετικούς τύπους ενδιαιτημάτων.

Η οικολογική εικόνα του χώρου δεν παραμένει σταθερή. Επηρεάζεται έντονα από τις μεταβολές της στάθμης του νερού, τις εποχές και τις ανθρώπινες δραστηριότητες στην περιοχή.

Ένα έργο που άλλαξε το τοπίο

Η κατασκευή του Ασπρόκρεμμου δεν δημιούργησε απλώς μια δεξαμενή αποθήκευσης νερού.

Μετέβαλε ουσιαστικά τη μορφή της κοιλάδας, δημιούργησε μια από τις μεγαλύτερες τεχνητές λίμνες της Κύπρου και αποτέλεσε βασικό τμήμα ενός εκτεταμένου συστήματος διαχείρισης των υδάτινων πόρων της Πάφου.

Το έργο συνδέθηκε άμεσα με την ανάπτυξη της αρδευόμενης γεωργίας και παραμένει σημαντικό στοιχείο της υδατικής υποδομής της επαρχίας.

Το Φράγμα του Ασπρόκρεμμου σήμερα

Περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες μετά την έναρξη λειτουργίας του, ο Ασπρόκρεμμος εξακολουθεί να αποτελεί βασικό τμήμα του υδατικού συστήματος της Πάφου.

Η σημασία του γίνεται ακόμη μεγαλύτερη σε μια χώρα όπως η Κύπρος, όπου οι βροχοπτώσεις παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις και οι περίοδοι ανομβρίας αποτελούν επαναλαμβανόμενο χαρακτηριστικό του μεσογειακού κλίματος.

Ο Ασπρόκρεμμος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των μεγάλων υδατικών έργων που κατασκευάστηκαν στην Κύπρο κατά τον 20ό αιώνα με στόχο την αποθήκευση και καλύτερη αξιοποίηση των περιορισμένων υδάτινων πόρων του νησιού.

Συνοπτικά στοιχεία

Ονομασία: Φράγμα Ασπρόκρεμμου

Επαρχία: Πάφος, Κύπρος

Ποταμός: Ξεροπόταμος

Έτος λειτουργίας: 1982

Τύπος: Χωμάτινο φράγμα (Earthfill)

Χωρητικότητα: 52.375.000 m³

Ύψος φράγματος: 53 m

Μήκος αναχώματος: 700 m

Όγκος αναχώματος: 2.097.000 m³

Επιφάνεια ταμιευτήρα: 2.590.000 m²

Λεκάνη απορροής: 227 km²

Μήκος υπερχειλιστή: 230 m

Παροχετευτικότητα υπερχειλιστή: 1.484 m³/s

Κύριος σκοπός: Άρδευση

Ευρύτερο έργο: Αρδευτικό Έργο Πάφου

Αρδευόμενη περιοχή του έργου: Περίπου 5.000 εκτάρια

Σημασία: Ένα από τα μεγαλύτερα και σημαντικότερα έργα αποθήκευσης και διαχείρισης νερού στην Κύπρο, με καθοριστική συμβολή στην άρδευση και τη γεωργική ανάπτυξη της επαρχίας Πάφου.

Asprokremmos Dam in Paphos District – One of the Largest Dams in Cyprus

Text: George Konstantinou

The Asprokremmos Dam, located in the Paphos District, is one of the most important water infrastructure projects in Cyprus. It was constructed on the Xeropotamos River and became operational in 1982 as a major component of the Paphos Irrigation Project.

With a total storage capacity of 52,375,000 cubic metres of water, Asprokremmos is one of the largest reservoirs on the island and has played an important role in the development of irrigated agriculture in the Paphos region.

Construction of the Dam

The construction of Asprokremmos Dam formed part of the Paphos Irrigation Project, one of the major water-development schemes undertaken in Cyprus.

The wider project began in 1976 and was completed in 1982. In addition to Asprokremmos Dam, it included a main canal and western main conveyor, pumping stations, reservoirs, irrigation networks and borehole schemes.

These works allowed water resources in the Paphos region to be stored, transferred and distributed more efficiently to agricultural areas.

A Large Earthfill Dam

Asprokremmos is an earthfill dam.

The embankment has a height of 53 metres and a length of approximately 700 metres, while its total volume is about 2,097,000 cubic metres.

The catchment area covers approximately 227 square kilometres.

When the reservoir is full, its water surface covers approximately 2,590,000 square metres, or about 2.59 square kilometres.

The Xeropotamos River

The dam was constructed on the Xeropotamos River, which drains the large catchment area feeding the reservoir.

The amount of water entering the reservoir each year depends heavily on rainfall and runoff within its catchment.

As with other reservoirs in Cyprus, water levels can therefore vary considerably between wet and dry years.

Storage Capacity

The official storage capacity of Asprokremmos Dam is:

52,375,000 cubic metres of water.

This enormous storage capacity makes Asprokremmos one of the largest reservoirs in Cyprus.

The reservoir allows substantial quantities of winter runoff to be stored and used later, particularly during the long, dry Mediterranean summer.

The Paphos Irrigation Project

The main objective of the Paphos Irrigation Project was to develop the water resources of Paphos District for the irrigation of the coastal plain extending from the Chapotami River to Agios Georgios Pegias.

The project was designed to serve an irrigated area of approximately 5,000 hectares.

Asprokremmos became the major reservoir within this system, working together with boreholes, pumping stations, reservoirs and an extensive network for the transportation and distribution of water.

Importance for Agriculture in Paphos

The construction of the dam was particularly important for the agricultural development of Paphos District.

Before the construction of major water-development projects, agriculture in Cyprus depended much more heavily on seasonal rainfall, springs, wells and underground aquifers.

The ability to store millions of cubic metres of water in Asprokremmos made more organised irrigation of large agricultural areas possible.

The importance of this stored water becomes especially apparent during the hot and dry summer months, when irrigation requirements are greatest.

The Spillway

An important component of the dam is its spillway, which allows excess water to be safely discharged when the reservoir reaches its maximum operating level.

The Asprokremmos spillway is approximately 230 metres long and has a discharge capacity of 1,484 cubic metres per second.

When the reservoir reaches full capacity, excess water can pass through the spillway and continue downstream.

When Asprokremmos Overflows

The overflowing of Asprokremmos is an impressive event, particularly because very substantial inflows are required to fill a reservoir capable of holding more than 52 million cubic metres of water.

During years of abundant rainfall and strong river flows, the reservoir can reach its maximum level and overflow.

In prolonged periods of drought, however, the water level may fall considerably, exposing extensive areas of the reservoir bed that are submerged when the dam is full.

An Artificial Aquatic Landscape

The construction of the dam created a large artificial lake in what was formerly part of the Xeropotamos valley.

Over time, the reservoir and the surrounding open areas created a new landscape within the region.

The appearance of the reservoir changes considerably according to the season and the amount of stored water. When water levels are high, the lake occupies a large area, while during dry periods its shoreline can retreat significantly.

The Dam and Wildlife

Like many large artificial reservoirs in Cyprus, Asprokremmos has created an artificial freshwater environment that can be used by various forms of wildlife.

Waterbirds and other birds associated with wetlands may use the reservoir and its margins for feeding and resting, while the surrounding open countryside provides additional habitats.

Environmental conditions around the reservoir are not constant. They change with fluctuations in water level, seasonal conditions and human activities in the surrounding area.

A Project that Changed the Landscape

The construction of Asprokremmos did much more than create a reservoir for storing water.

It substantially altered the landscape of the Xeropotamos valley, created one of the largest artificial lakes in Cyprus and became a central component of an extensive water-management system serving the Paphos region.

The project has been closely connected with the development of irrigated agriculture and remains an important element of the water infrastructure of Paphos.

Asprokremmos Dam Today

More than four decades after becoming operational, Asprokremmos continues to form an important part of the Paphos water system.

Its importance is particularly evident in Cyprus, where rainfall varies considerably from year to year and prolonged periods of drought are a recurring feature of the Mediterranean climate.

Asprokremmos is a characteristic example of the major water-development projects constructed in Cyprus during the 20th century to store and make better use of the island's limited water resources.

Summary

Name: Asprokremmos Dam

Location: Paphos District, Cyprus

River: Xeropotamos

Year of operation: 1982

Type: Earthfill dam

Storage capacity: 52,375,000 m³

Dam height: 53 m

Embankment length: 700 m

Embankment volume: 2,097,000 m³

Reservoir surface area: 2,590,000 m²

Catchment area: 227 km²

Spillway length: 230 m

Spillway capacity: 1,484 m³/s

Main purpose: Irrigation

Wider project: Paphos Irrigation Project

Irrigated area served by the project: Approximately 5,000 hectares

Importance: One of the largest and most important water-storage projects in Cyprus, with a major role in irrigation and the agricultural development of Paphos District.