Photos 15/8/2006 by George Konstantinou
Below
in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Το Μπουγιούκ Χάνι – Büyük Han, που στα τουρκικά σημαίνει «Μεγάλο Χάνι» ή «Μεγάλο Πανδοχείο», βρίσκεται μέσα στην παλιά περιτειχισμένη Λευκωσία και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα μνημεία της οθωμανικής περιόδου στην Κύπρο. Πρόκειται για μεγάλο καραβανσεράι, δηλαδή οργανωμένο πανδοχείο που παρείχε ασφαλή διαμονή σε ταξιδιώτες και εμπόρους, καθώς και χώρους για τα ζώα και τα εμπορεύματά τους.
Το κτίριο ανεγέρθηκε λίγο μετά την κατάκτηση της Κύπρου από τους Οθωμανούς και αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα δείγματα οθωμανικής κοσμικής αρχιτεκτονικής που διατηρούνται στο νησί.
Η ανέγερση του Büyük Han
Η κατασκευή του Büyük Han τοποθετείται γύρω στο 1572, δηλαδή μόλις έναν χρόνο μετά την ολοκλήρωση της οθωμανικής κατάκτησης της Κύπρου.
Η ανέγερσή του συνδέεται με τον Muzaffer Pasha, τον πρώτο Οθωμανό διοικητή της Κύπρου μετά την κατάκτηση. Ιστορικές και αρχιτεκτονικές πηγές θεωρούν ότι το κτίριο δημιουργήθηκε με πρότυπο μεγάλα καραβανσεράγια της Μικράς Ασίας, ιδιαίτερα το Koza Han της Προύσας (Bursa).
Η ακριβής συμμετοχή συγκεκριμένων αξιωματούχων ή αρχιτεκτόνων στη δημιουργία του κτιρίου δεν είναι απόλυτα τεκμηριωμένη σε όλες τις πηγές, γι' αυτό είναι ασφαλέστερο να αναφέρεται ότι η ανέγερση πραγματοποιήθηκε υπό την οθωμανική διοίκηση του Muzaffer Pasha περίπου το 1572.
Τι ήταν ένα χάνι
Τα χάνια ή καραβανσεράγια αποτελούσαν πολύ σημαντικές υποδομές στις πόλεις και στους εμπορικούς δρόμους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Λειτουργούσαν ως συνδυασμός πανδοχείου, αποθήκης και εμπορικού χώρου.
Ένας ταξιδιώτης ή έμπορος μπορούσε να βρει εκεί χώρο για να κοιμηθεί, να αποθηκεύσει τα εμπορεύματά του και να εξασφαλίσει τα ζώα που χρησιμοποιούσε στις μεταφορές.
Το Büyük Han κατασκευάστηκε ακριβώς για αυτή τη λειτουργία και εξυπηρετούσε εμπόρους και ταξιδιώτες που έφθαναν στη Λευκωσία από διάφορες περιοχές της Κύπρου και της Ανατολίας.
Οι παλαιότερες ονομασίες
Το κτίριο δεν ήταν εξαρχής γνωστό ως Büyük Han.
Σε παλαιότερες περιόδους αναφέρεται ως Yeni Han, δηλαδή «Νέο Χάνι», και επίσης ως Alanyalılar Hanı, που μπορεί να αποδοθεί ως «Χάνι των ανθρώπων από την Alanya», επειδή φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν από εμπόρους που προέρχονταν από εκείνη την περιοχή της Ανατολίας.
Η ονομασία Büyük Han – Μεγάλο Χάνι καθιερώθηκε αργότερα, κατά τον 17ο αιώνα, όταν υπήρχαν πλέον και άλλα, μικρότερα χάνια στην πόλη, μεταξύ των οποίων το γειτονικό Kumarcılar Hanı.
Η αρχιτεκτονική του συγκροτήματος
Το Büyük Han είναι μεγάλο διώροφο κτίριο οργανωμένο γύρω από μια κεντρική ανοικτή αυλή.
Η κάτοψή του είναι περίπου τετράγωνη και οι χώροι αναπτύσσονται περιμετρικά της αυλής σε δύο επίπεδα.
Το συγκρότημα περιλαμβάνει περίπου 68 δωμάτια, τα οποία εξυπηρετούσαν διαφορετικές ανάγκες.
Οι πέτρινες καμάρες, οι στοές και η εσωτερική αυλή δημιουργούν ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό αρχιτεκτονικό σύνολο.
Οι χώροι του ισογείου
Στο ισόγειο βρίσκονταν κυρίως χώροι που εξυπηρετούσαν το εμπόριο και τις μεταφορές.
Οι έμποροι μπορούσαν να αποθηκεύσουν εκεί τα προϊόντα τους, να πραγματοποιούν συναλλαγές και να εξυπηρετούν τις ανάγκες των ταξιδιών τους.
Χώροι του κάτω ορόφου χρησιμοποιούνταν επίσης σε σχέση με τα ζώα μεταφοράς, τα οποία αποτελούσαν βασικό μέρος των εμπορικών ταξιδιών της εποχής.
Το χάνι επομένως δεν ήταν απλώς ξενοδοχείο. Ήταν ένας ολόκληρος μικρός εμπορικός κόμβος.
Τα δωμάτια του επάνω ορόφου
Ο επάνω όροφος χρησιμοποιούνταν κυρίως για τη διαμονή των ταξιδιωτών και εμπόρων.
Τα δωμάτια διέθεταν τζάκια, απαραίτητα για τους ψυχρότερους μήνες, ενώ ήταν οργανωμένα γύρω από εξωτερικό διάδρομο που έβλεπε προς την κεντρική αυλή.
Η διάταξη επέτρεπε στους ταξιδιώτες να έχουν άμεση πρόσβαση στους εμπορικούς και αποθηκευτικούς χώρους του ισογείου, ενώ παράλληλα προσέφερε σχετική ασφάλεια μέσα στο κλειστό συγκρότημα.
Η κεντρική αυλή
Η μεγάλη εσωτερική αυλή αποτελεί την καρδιά του Büyük Han.
Όλα τα δωμάτια και οι στοές οργανώνονται γύρω από αυτήν, δημιουργώντας έναν προστατευμένο εσωτερικό χώρο.
Στα χρόνια λειτουργίας του ως πανδοχείο, η αυλή θα ήταν γεμάτη με εμπόρους, ταξιδιώτες, εμπορεύματα και ζώα.
Σήμερα αποτελεί τον κεντρικό χώρο γύρω από τον οποίο λειτουργούν καταστήματα χειροτεχνίας και χώροι αναψυχής.
Το μικρό τέμενος στο κέντρο
Στο κέντρο της αυλής βρίσκεται ένα από τα πιο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του Büyük Han: ένα μικρό mescit, δηλαδή χώρος μουσουλμανικής προσευχής.
Το κτίσμα είναι υπερυψωμένο και στηρίζεται σε έξι λίθινους πεσσούς, ενώ κάτω από αυτό βρίσκεται κρήνη που χρησιμοποιούνταν για τις τελετουργικές πλύσεις πριν από την προσευχή.
Ο συνδυασμός του υπερυψωμένου χώρου προσευχής και της κρήνης αποτελεί ιδιαίτερα χαρακτηριστικό στοιχείο της αρχιτεκτονικής του συγκροτήματος.
Η ασφάλεια των ταξιδιωτών
Ένα καραβανσεράι έπρεπε να προσφέρει όχι μόνο διαμονή αλλά και ασφάλεια.
Οι έμποροι συχνά ταξίδευαν με πολύτιμα προϊόντα, χρήματα και ζώα και επομένως είχαν ανάγκη από προστατευμένο κατάλυμα.
Η εσωστρεφής διάταξη του Büyük Han, με την κεντρική αυλή και τα δωμάτια στραμμένα προς το εσωτερικό του συγκροτήματος, ήταν κατάλληλη για αυτόν τον σκοπό.
Οι μεγάλες πύλες μπορούσαν να επιτρέπουν την είσοδο φορτωμένων ζώων και στη συνέχεια να κλείνουν, δημιουργώντας έναν περισσότερο ελεγχόμενο χώρο.
Η Λευκωσία ως εμπορικό κέντρο
Η επιλογή της Λευκωσίας για την κατασκευή ενός τόσο μεγάλου χανιού δεν ήταν τυχαία.
Η πόλη αποτελούσε το διοικητικό κέντρο της Κύπρου και σημαντικό σημείο συγκέντρωσης ανθρώπων και εμπορευμάτων από ολόκληρο το νησί.
Ένα μεγάλο πανδοχείο στο εμπορικό κέντρο της περιτειχισμένης πόλης εξυπηρετούσε επομένως τόσο την εσωτερική οικονομική δραστηριότητα όσο και τις σχέσεις της Κύπρου με άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου.
Η αλλαγή χρήσης κατά τη Βρετανική περίοδο
Μετά την έναρξη της βρετανικής διοίκησης στην Κύπρο το 1878, η χρήση του Büyük Han άλλαξε.
Το κτίριο μετατράπηκε σε φυλακή και χρησιμοποιήθηκε ως Κεντρική Φυλακή της Λευκωσίας από το 1892 έως το 1903.
Η χρήση ενός παλιού καραβανσεράι ως φυλακής δείχνει πόσο διαφορετικές λειτουργίες απέκτησε το ίδιο κτίριο μέσα στους αιώνες.
Επιστροφή στη χρήση ως πανδοχείο
Μετά τη μεταφορά της φυλακής σε άλλη θέση, το Büyük Han επέστρεψε σε περισσότερο παραδοσιακή χρήση.
Από το 1903 έως το 1947 χρησιμοποιήθηκε και πάλι ως πανδοχείο.
Η επαναχρησιμοποίησή του δείχνει ότι το κτίριο εξακολουθούσε ακόμη στις αρχές του 20ού αιώνα να εξυπηρετεί ανάγκες διαμονής και εμπορικής δραστηριότητας.
Κατοικίες για φτωχές οικογένειες
Μετά το 1947 η χρήση του άλλαξε ξανά.
Από το 1947 μέχρι περίπου το 1962, δωμάτια του συγκροτήματος χρησιμοποιήθηκαν ως οικονομικές κατοικίες για οικογένειες με περιορισμένα εισοδήματα.
Έτσι, το ίδιο οικοδόμημα που είχε ξεκινήσει ως μεγάλο εμπορικό πανδοχείο του 16ου αιώνα μετατράπηκε διαδοχικά σε φυλακή, ξανά σε πανδοχείο και τελικά σε χώρο κατοικίας.
Η αποκατάσταση του μνημείου
Κατά τον 20ό αιώνα έγινε πλέον φανερή η μεγάλη ιστορική και αρχιτεκτονική αξία του Büyük Han.
Το συγκρότημα πέρασε από εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης, ιδιαίτερα κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Οι εργασίες αυτές είχαν στόχο να διατηρήσουν τις πέτρινες καμάρες, τα δωμάτια, τις στοές και την κεντρική αυλή και να επαναφέρουν το μνημείο σε λειτουργική κατάσταση.
Το Büyük Han σήμερα
Σήμερα το Büyük Han λειτουργεί ως πολιτιστικός και εμπορικός χώρος.
Τα παλιά δωμάτια φιλοξενούν εργαστήρια και καταστήματα παραδοσιακής χειροτεχνίας, έργα τέχνης, κοσμήματα και άλλα προϊόντα, ενώ στην αυλή λειτουργούν χώροι εστίασης και αναψυχής.
Η νέα αυτή χρήση επέτρεψε στο κτίριο να παραμείνει ζωντανό και προσβάσιμο, χωρίς να χάσει τον ιστορικό του χαρακτήρα.
Ένα από τα σημαντικότερα οθωμανικά μνημεία της Κύπρου
Το Büyük Han θεωρείται ένα από τα καλύτερα σωζόμενα παραδείγματα οθωμανικού καραβανσεράι στην Κύπρο και ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου στο νησί.
Η αξία του δεν βρίσκεται μόνο στην εντυπωσιακή αρχιτεκτονική του.
Αποτελεί τεκμήριο της εμπορικής ζωής της Λευκωσίας, της μετακίνησης ανθρώπων και αγαθών, των σχέσεων της Κύπρου με την Ανατολία και των μεγάλων πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών που γνώρισε η πόλη κατά τους τελευταίους τεσσεράμισι αιώνες.
Ένα κτίριο με πολλές διαφορετικές ζωές
Λίγα ιστορικά κτίρια της Λευκωσίας έχουν εξυπηρετήσει τόσες διαφορετικές λειτουργίες.
Το Büyük Han υπήρξε:
καραβανσεράι και πανδοχείο για εμπόρους και ταξιδιώτες, εμπορικό κέντρο, φυλακή, ξανά πανδοχείο, χώρος κατοικίας και τελικά πολιτιστικό και εμπορικό κέντρο.
Κάθε μία από αυτές τις χρήσεις άφησε το δικό της αποτύπωμα στην ιστορία του μνημείου.
Σήμερα το Μεγάλο Χάνι αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ιστορικά κτίρια της περιτειχισμένης Λευκωσίας και σημαντικό μέρος της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς ολόκληρης της Κύπρου.
Συνοπτικά στοιχεία
Ονομασία: Büyük Han – Μπουγιούκ Χάνι
Ελληνική απόδοση: Μεγάλο Χάνι / Μεγάλο Πανδοχείο
Τοποθεσία: Περιτειχισμένη Λευκωσία, Κύπρος
Τύπος κτιρίου: Καραβανσεράι – μεγάλο εμπορικό πανδοχείο
Περίοδος κατασκευής: Περίπου 1572
Ιστορική περίοδος: Οθωμανική περίοδος
Σύνδεση με την ανέγερση: Muzaffer Pasha, πρώτος Οθωμανός διοικητής της Κύπρου
Αρχιτεκτονικό πρότυπο: Συνδέεται με το Koza Han της Προύσας
Παλαιότερες ονομασίες: Yeni Han και Alanyalılar Hanı
Ονομασία Büyük Han: Καθιερώθηκε αργότερα με την έννοια «Μεγάλο Χάνι»
Όροφοι: Δύο
Αριθμός δωματίων: Περίπου 68
Κεντρικό χαρακτηριστικό: Μεγάλη εσωτερική αυλή
Θρησκευτικό κτίσμα: Μικρό υπερυψωμένο mescit πάνω από κρήνη τελετουργικών πλύσεων
Χρήση κατά την Οθωμανική περίοδο: Διαμονή εμπόρων και ταξιδιωτών, εμπόριο και αποθήκευση αγαθών
Χρήση ως φυλακή: 1892–1903
Νέα χρήση ως πανδοχείο: 1903–1947
Χρήση ως οικονομική κατοικία: Περίπου 1947–1962
Σημερινή χρήση: Πολιτιστικός χώρος με εργαστήρια, καταστήματα, τέχνες και χώρους εστίασης
Ιστορική σημασία: Ένα από τα σημαντικότερα και καλύτερα σωζόμενα οθωμανικά καραβανσεράγια της Κύπρου και ένα από τα χαρακτηριστικότερα ιστορικά μνημεία της παλιάς Λευκωσίας.
Text: George Konstantinou
The Büyük Han, whose name means “Great Inn” or “Great Khan” in Turkish, is located within the old walled city of occupied Nicosia and is one of the most important surviving monuments of the Ottoman period in Cyprus. It is a large caravanserai, an organised inn designed to provide safe accommodation for travellers and merchants, together with space for their animals and goods.
The building was constructed shortly after the Ottoman conquest of Cyprus and is one of the most characteristic surviving examples of Ottoman secular architecture on the island.
Construction of the Büyük Han
The construction of the Büyük Han is generally dated to around 1572, only one year after the completion of the Ottoman conquest of Cyprus.
Its construction is associated with Muzaffer Pasha, the first Ottoman governor of Cyprus after the conquest. Historical and architectural sources indicate that the building was influenced by major caravanserais of Anatolia, particularly the Koza Han in Bursa.
It is safest to state that the building was erected under the Ottoman administration of Muzaffer Pasha around 1572.
What Was a Han?
Hans, or caravanserais, were extremely important institutions in the cities and along the trade routes of the Ottoman Empire.
They functioned as a combination of inn, warehouse and commercial centre.
A traveller or merchant could find accommodation, store merchandise and secure the animals used for transport.
The Büyük Han was built for exactly this purpose and served merchants and travellers arriving in Nicosia from different parts of Cyprus and Anatolia.
Earlier Names
The building was not always known as the Büyük Han.
In earlier periods it was referred to as Yeni Han, meaning “New Inn”, and also as Alanyalılar Hanı, or “Inn of the People from Alanya”, apparently because it was used by merchants coming from that region of Anatolia.
The name Büyük Han – Great Inn became established later, when other smaller hans also existed in Nicosia.
Architecture of the Complex
The Büyük Han is a large two-storey structure arranged around a central open courtyard.
Its plan is roughly rectangular, with rooms and arcaded galleries surrounding the courtyard on two levels.
The complex contains approximately 68 rooms, which originally served different functions connected with trade, storage and accommodation.
Stone arches, galleries and the central courtyard give the building its distinctive architectural character.
The Ground Floor
The ground floor was mainly used for commercial and practical purposes.
Merchants could store their goods, conduct business and manage the needs of their journeys.
Some areas were also associated with the animals used for transport, which were essential for trade during the Ottoman period.
The Büyük Han was therefore much more than a simple inn. It functioned as a small commercial centre.
The Upper Floor
The upper floor was used mainly for the accommodation of travellers and merchants.
The rooms included fireplaces, which were important during the colder months, and were arranged around a gallery overlooking the central courtyard.
This layout allowed travellers to remain close to their goods and commercial activities while staying within a protected enclosed complex.
The Central Courtyard
The large inner courtyard forms the heart of the Büyük Han.
All the rooms and arcades are arranged around it, creating a protected central space.
During its operation as an inn, the courtyard would have been busy with merchants, travellers, goods and animals.
Today, it remains the focal point of the complex and is surrounded by craft shops, workshops and places for food and refreshment.
The Small Prayer Room
At the centre of the courtyard stands one of the most distinctive features of the Büyük Han: a small mescit, or Muslim prayer room.
The structure is elevated and supported by six stone piers. Beneath it is a fountain associated with ritual washing before prayer.
The combination of the raised prayer room and fountain is an especially characteristic feature of the complex.
Security for Travellers
A caravanserai had to provide not only accommodation but also security.
Merchants often travelled with valuable goods, money and animals and therefore required protected places to stay.
The inward-facing arrangement of the Büyük Han, with its central courtyard and rooms opening toward the interior, was well suited to this purpose.
The large gates could admit loaded animals and then be closed, creating a more controlled and secure environment.
Nicosia as a Commercial Centre
The choice of Nicosia for the construction of such a large caravanserai was not accidental.
The city was the administrative centre of Cyprus and an important point for the movement of people and goods from across the island.
A major inn within the commercial heart of the walled city therefore served both local economic activity and the wider commercial links of Cyprus with the eastern Mediterranean.
Change of Use during the British Period
After the beginning of British administration in Cyprus in 1878, the function of the Büyük Han changed.
The building was converted into a prison and served as the Central Prison of Nicosia from 1892 to 1903.
This unusual reuse shows how the same historic building acquired very different functions over time.
Return to Use as an Inn
After the prison was transferred elsewhere, the Büyük Han returned to a more traditional role.
From 1903 to 1947, it was once again used as an inn.
Its continued use in this way demonstrates that, even in the early 20th century, the building could still serve accommodation and commercial needs.
Housing for Poor Families
After 1947, the use of the building changed again.
From 1947 until around 1962, rooms within the complex were used as low-cost housing for families with limited financial means.
Thus, a building originally constructed as a large 16th-century commercial inn later served successively as a prison, an inn again, and then as housing.
Restoration of the Monument
During the 20th century, the historical and architectural importance of the Büyük Han became increasingly recognised.
The complex underwent extensive restoration, particularly during the later decades of the century.
These works aimed to preserve the stone arches, rooms, arcades and central courtyard and to return the monument to usable condition.
The Büyük Han Today
Today, the Büyük Han functions as a cultural and commercial centre.
Its former rooms house workshops and shops selling traditional handicrafts, artworks, jewellery and other items, while cafés and restaurants operate around the courtyard.
This modern use has helped keep the monument active and accessible while preserving much of its historical character.
One of the Most Important Ottoman Monuments in Cyprus
The Büyük Han is regarded as one of the best-preserved examples of an Ottoman caravanserai in Cyprus and one of the most important monuments of the Ottoman period on the island.
Its importance lies not only in its impressive architecture.
It is also an important record of the commercial life of Nicosia, the movement of people and goods, the links between Cyprus and Anatolia, and the major political and social changes experienced by the city during the last four and a half centuries.
A Building with Many Different Lives
Few historic buildings in Nicosia have served so many different purposes.
The Büyük Han has functioned as:
a caravanserai and inn for merchants and travellers, a commercial centre, a prison, an inn again, housing and finally a cultural and commercial centre.
Each of these uses left its own mark on the history of the monument.
Today, the Great Inn is one of the most recognisable historic buildings of the walled city of occupied Nicosia and an important part of the architectural heritage of Cyprus.
Summary
Name: Büyük Han
English meaning: Great Inn / Great Khan
Location: Walled city of occupied Nicosia, Cyprus
Building type: Caravanserai – large commercial inn
Date of construction: Around 1572
Historical period: Ottoman period
Associated with its construction: Muzaffer Pasha, first Ottoman governor of Cyprus
Architectural influence: Associated with the Koza Han of Bursa
Earlier names: Yeni Han and Alanyalılar Hanı
Name Büyük Han: Later established with the meaning “Great Inn”
Floors: Two
Number of rooms: Approximately 68
Central feature: Large inner courtyard
Religious structure: Small elevated mescit above a fountain used for ritual washing
Original use: Accommodation for merchants and travellers, trade and storage of goods
Use as a prison: 1892–1903
Return to use as an inn: 1903–1947
Use as low-cost housing: Approximately 1947–1962
Present use: Cultural and commercial centre with workshops, shops, arts and food establishments
Historical significance: One of the most important and best-preserved Ottoman caravanserais in Cyprus and one of the most characteristic historic monuments of occupied Nicosia.
No comments:
Post a Comment