The Unknown World of Lichens - Ο άγνωστος κόσμος των Λειχήνων - Όταν η φύση ζωγραφίζει με μεράκι - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 3/2/2019

  See also

 Άρθρα του Γιώργου Κωνσταντίνου (162) στην εφημερίδα Πολίτης – George    Konstantinou Articles at Politis newspaper from 24/9/2017 – 1/11/2020

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

 Below in English

Κείμενο, φωτογραφίες, του Γιώργου Κωνσταντίνου

Οι λειχήνες είναι περίεργοι οργανισμοί και αποτελούν μια πρωτόγονη κατηγορία οργανισμών που φαίνονται σαν να προέρχονται από ένα άλλο πλανήτη, πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν τι είναι οι λειχήνες και που μπορούν να τις βρουν. Οι λειχήνες είναι μια σύνθετη μορφή ζωής και είναι μια συμβιωτική συνεργασία δύο ξεχωριστών οργανισμών που ανήκουν σε 2 διαφορετικά βασίλεια, αλλά λειτουργούν ως μία βιολογική μονάδα, ενός μύκητα και ενός άλγους (φύκος). Στο σχηματισμό αυτό μετέχουν από την πλευρά των φυκών, τα κυανοφύκη ή τα χλωροφύκη και από τους μύκητες οι "δισκομύκητες" ή οι "βασιδιομύκητες". Κατά τη συμβίωσή τους ο μύκητας τρέφεται από τις οργανικές ουσίες που παράγουν τα πράσινα κύτταρα των φυκών, ενώ το φύκος παίρνει ανόργανα συστατικά από τον μύκητα. Ο κυρίαρχος εταίρος είναι ο μύκητας, ο οποίος δίνει στις λειχήνες την πλειοψηφία των χαρακτηριστικών του, από το σχήμα του μέχρι τα καρποφόρα του σώματα. Το φύκι μπορεί να είναι είτε ένα πράσινο άλγη είτε ένα μπλε-πράσινο άλγη, γνωστό και ως κυανοβακτήριο. Πολλές λειχήνες  έχουν και τους δύο τύπους φυκών. Στην πραγματικότητα είναι ένα σύνολο πολλαπλών οργανισμών που λειτουργούν ως ομάδα για να ικανοποιήσουν τις βασικές ανάγκες τους για τη ζωή. Τα κύτταρα των φυκιών περιέχουν χλωροφύλλη, που τους επιτρέπει να ζουν σε καθαρά ανόργανο περιβάλλον παράγοντας τα δικά τους οργανικά μείγματα. Ο μύκητας προστατεύει το φύκος από το να ξεραθεί και σε μερικές περιπτώσεις του παρέχει ανόργανη ύλη από το υπέδαφος.

Οι λειχήνες είναι όμορφες, συναρπαστικές και τις βρίσκουμε παντού από τους δρόμους της πόλης μέχρι στο χώμα, σε κορμούς δέντρων, σε ξυλώδη φυτά, σε βράχους, σε πέτρες, σε ξερολιθιές και τοίχους και πάντα σε υγιή και καθαρά περιβάλλοντα. Οι λειχήνες των δέντρων δεν είναι παράσιτα και δεν τρέφονται από αυτά, απλά τα χρησιμοποιούν ως σπίτι τους. Συνήθως είναι οι πρώτες που εγκαθίστανται σε μέρη με έλλειψη χώματος, αποτελώντας μερικές φορές την μόνη βλάστηση σε ορισμένα ακραία περιβάλλοντα όπως σε μεγάλα υψόμετρα βουνών και ψηλά γεωγραφικά πλάτη. Μερικές επιζούν σε σκληρές συνθήκες ερήμου και άλλες σε παγωμένα εδάφη αρκτικών περιοχών. Μερικές λειχήνες έχουν την μορφή φύλλων, άλλες καλύπτουν το έδαφος σαν κρούστα, άλλες είναι θαμνώδεις μορφές και άλλες έχουν ζελατινώδη εμφάνιση. Όπου κι αν βρίσκεστε, υπάρχουν λειχήνες σχεδόν σε κάθε περιβάλλον.

Στην πραγματικότητα οι λειχήνες είναι μερικοί από τους πρώτους αποικιστές που θα ξεκινήσουν την εξέλιξη της ζωής σε ένα νέο χώρο. Είτε πρόκειται για ένα εγκαταλελειμμένο χωματόδρομο, ένα πεζοδρόμιο, είτε για μια πρόσφατα δημιουργημένη πλαγιά, οι λειχήνες είναι συχνά ανάμεσα στις πρώτες μορφές ζωής που εμφανίζονται σε μια νέα περιοχή. Οι λειχήνες είναι πολύ σημαντικές για την δημιουργία και ωρίμανση  οικοσυστημάτων.

Οι λειχήνες είναι σχετικά αργές στην ανάπτυξή τους και είναι μακρόβιοι οργανισμοί  με μερικά είδη να θεωρούνται από τους παλαιότερους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη. Ένα είδος της Αρκτικής που ονομάζεται "map lichen" (Rhizocarpon geographicum) έχει χρονολογηθεί σε 8.600 χρόνια, προφανώς είναι ο παλαιότερος ζωντανός οργανισμός στον κόσμο. 

Πολλά είδη λειχήνων είναι ευαίσθητες στην ανθρώπινη μόλυνση. Έτσι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ζωντανοί οργανισμοί δείκτες μόλυνσης. Επειδή οι λειχήνες απορροφούν τις τοξίνες από τον αέρα, μια μεγάλη ποσότητα τοξινών μπορεί να σκοτώσει μια λειχήνα Αυτό σημαίνει ότι πολλά είδη αναπτύσσονται αργά σε περιοχές με σημαντική ατμοσφαιρική ρύπανση, όπως οι πόλεις. Πολλοί επιστήμονες χρησιμοποιούν συχνά λειχήνες ως δείκτες της μέσης ποιότητας του αέρα σε μια συγκεκριμένη περιοχή. 

Όταν αναπτύσσονται σε βραχώδη εδάφη, μερικές λειχήνες σταδιακά αλλοιώνουν το υπέδαφός τους εκκρίνοντας οξέα που διαλύουν τα ορυκτά, συμβάλλοντας στην διαδικασία αποσάθρωσης κατά την οποία οι βράχοι μετατρέπονται σταδιακά σε χώμα το οποίο οι λειχήνες μπορούν στη συνέχεια να το χρησιμοποιήσουν για να πάρουν θρεπτικά συστατικά, γενικά όμως τρέφονται μέσω της φωτοσύνθεσης που εκτελούν τα φύκι. Ενώ η συμβολή τους αυτή στην αποσάθρωση είναι συνήθως καλή για την δημιουργία νέων εδαφών, μπορεί να δημιουργήσει όμως προβλήματα (μακροχρόνια) σε ανθρώπινες πέτρινες κατασκευές όπως αγάλματα και τοίχους.  

Οι λειχήνες αναπαράγονται με σπόρια που απελευθερώνονται με διάφορους τρόπους ανάλογος του είδους. 

Στην Κύπρο υπάρχουν μέχρι στιγμής καταγραμμένα πάνω από 400 διαφορετικά είδη λειχήνων αλλά πιθανών να υπάρχουν περισσότερα από 1000 είδη, ακόμα αυτός ο τομέας δεν έχει μελετηθεί εκτεταμένα και σίγουρα πολλά είδη της Κύπρου θα αποτελούν νέα είδη για την επιστήμη. 

Οι λειχήνες αποτελούν μια σημαντική πηγή τροφής για αρκετά φυτοφάγα ζώα όπως ελάφια, τάρανδους και για πολλά είδη σαλιγκαριών κυρίως του γένους  Albinaria (Clausiliidae).

Τα διαφορετικά είδη λειχήνων τα συναντούμε σε πολλά σχήματα, μεγέθη, χρώματα και αποχρώσεις (κίτρινο, κόκκινο, άσπρο, γκρίζο, πορτοκαλί, πράσινο, μαύρο, γαλάζιο και πολλά άλλα). Μπορεί κάποιος να διακρίνει από μακριά τις λειχήνες σε ένα βράχο καθώς φαίνονται τα χρωματιστά κυκλικά και άλλα σχήματα των λειχήνων. Μπορεί σε μια μικρή πέτρα που χωράει στην χούφτα σου να υπάρχουν πέντε ή και περισσότερα είδη λειχήνων με διαφορετικά χρώματα. 

Λόγο της μεγάλης ποικιλίας ειδών, των χρωμάτων και την μεγάλη  ομορφιά που έχουν οι λειχήνες έχουν προσελκύσει ένα πολύ μεγάλο αριθμό ανθρώπων ανά τον πλανήτη που ασχολούνται παθιασμένα με την εύρεση, φωτογράφιση και ταυτοποίηση των ειδών αυτών. 

Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε έξω στην φύση κοιτάξετε προσεκτικά τους βράχους, τις πέτρες και κορμούς δέντρων και θα δείτε αυτούς τους υπέροχους οργανισμούς που πραγματικά μοιάζουν με μοναδικούς πίνακες ζωγραφικής που η φύση ζωγράφισε με πολλή μεράκι. ψάξετε να τις βρείτε και θα είναι σαν να ανακαλύπτετε ένα νέο άγνωστο κόσμο σχεδίων και χρωμάτων. 

Γιώργος Κωνσταντίνου

Από άρθρο μου στην εφημερίδα Πολίτης

Επικοινωνία fanigeorge@hotmail.com. Τηλ 96376823

Text and photographs by George Konstantinou

Lichens are remarkable organisms and represent a primitive group of life forms that seem almost as if they originated from another planet. Many people do not know what lichens are or where they can be found. Lichens are a complex form of life and are a symbiotic partnership between two separate organisms belonging to two different kingdoms, yet functioning as a single biological unit: a fungus and an alga. In this association, the algal partner is either a cyanobacterium (blue-green alga) or a green alga, while the fungal partner belongs either to the Ascomycetes or the Basidiomycetes. During this symbiosis, the fungus feeds on the organic substances produced by the green algal cells, while the alga obtains inorganic nutrients from the fungus. The dominant partner is the fungus, which gives the lichen most of its characteristics, from its shape to its fruiting bodies. The algal partner may be either a green alga or a blue-green alga, also known as a cyanobacterium. Many lichens contain both types of algae. In reality, lichens are a collection of multiple organisms functioning together as a team to satisfy their basic needs for life. The algal cells contain chlorophyll, allowing them to live in an entirely inorganic environment by producing their own organic compounds through photosynthesis. The fungus protects the alga from drying out and, in some cases, provides it with inorganic nutrients obtained from the substrate.

Lichens are beautiful, fascinating organisms that can be found everywhere, from city streets to soil, tree trunks, woody plants, rocks, stones, dry-stone walls and buildings, always in healthy and clean environments. Lichens growing on trees are not parasites and do not feed on the trees; they simply use them as a place to live. They are usually among the first organisms to colonise places where there is little or no soil, sometimes forming the only vegetation in extreme environments such as high mountain elevations and high latitudes. Some species survive in harsh desert conditions, while others thrive on the frozen ground of Arctic regions. Some lichens are leaf-like, others form crusts tightly attached to the ground or rocks, some are shrubby, while others have a gelatinous appearance. Wherever you are, there are lichens in almost every environment.

In reality, lichens are among the very first colonisers that begin the development of life in a newly created habitat. Whether it is an abandoned dirt road, a pavement or a recently formed slope, lichens are often among the first living organisms to appear. They play a vital role in the formation and maturation of ecosystems.

Lichens grow relatively slowly and are extremely long-lived organisms, with some species considered among the oldest living organisms on Earth. An Arctic species known as the Map Lichen (Rhizocarpon geographicum) has been dated to approximately 8,600 years old, making it one of the oldest living organisms in the world.

Many lichen species are highly sensitive to human pollution and can therefore be used as living indicators of environmental quality. Because lichens absorb substances directly from the atmosphere, they also absorb airborne pollutants, and high concentrations of toxic substances may kill them. As a result, many species grow poorly or disappear completely from areas with significant air pollution, such as cities. For this reason, many scientists use lichens as biological indicators of average air quality in a particular region.

When growing on rocky substrates, certain lichens gradually alter the rock beneath them by secreting organic acids that dissolve minerals, contributing to the weathering process through which rocks are slowly transformed into soil. This newly formed soil can then be used by the lichens themselves to obtain nutrients, although their primary source of nutrition comes from photosynthesis carried out by the algal partner. While this process plays an important role in soil formation, it can, over long periods, also cause deterioration of human-made stone structures such as statues and walls.

Lichens reproduce by spores, which are dispersed in various ways depending on the species.

In Cyprus, more than 400 species of lichens have so far been recorded, although there may be well over 1,000 species on the island. This field has not yet been extensively studied, and it is almost certain that many species occurring in Cyprus will eventually prove to be new to science.

Lichens are an important food source for several herbivorous animals, including deer, reindeer and many species of land snails, particularly species belonging to the genus Albinaria (family Clausiliidae).

The different species of lichens occur in an extraordinary variety of shapes, sizes, colours and shades, including yellow, red, white, grey, orange, green, black, blue and many others. Their colourful circular and irregular patterns can often be seen from a distance on rocks. A single stone small enough to fit in the palm of your hand may support five or more different lichen species, each displaying its own unique colours and forms.

Because of their enormous diversity, remarkable colours and exceptional beauty, lichens have attracted countless enthusiasts throughout the world who passionately search for, photograph and identify these extraordinary organisms.

The next time you find yourself in nature, take a closer look at the rocks, stones and tree trunks around you. You will discover these wonderful organisms that truly resemble unique works of art painted by nature with extraordinary care. Search for them, and it will feel as though you are discovering an entirely new world of colours, patterns and forms.

George Konstantinou

From my article published in the newspaper Politis

Contact: fanigeorge@hotmail.com

Tel.: +357 96376823

Πολλά διαφορετικά είδη λειχήνων συμβιώνουν μαζί η μια  δίπλα στην άλλη πάνω σε πέτρες και βράχους - Many different species of lichens live together or side by side on rocks and stones.