See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Κείμενο, φωτογραφίες, του Γιώργου Κωνσταντίνου
Μέσα από τις ατελείωτες μας περιπλανήσεις (εγώ και η γυναίκα μου Φανή) στην κυπριακή φύση τα σαλιγκάρια μας είχαν τραβήξει την προσοχή καθώς συναντούσαμε μεγάλη ποικιλία ειδών. Έτσι το 2004 αρχίσαμε αφιλοκερδώς μια συστηματική έρευνα και συλλογή σαλιγκαριών από ολόκληρη την Κύπρο, και με συνεργασία ξένων επιστημόνων αρχίσαμε να καταμετρούμαι και να ταυτοποιούμε τα είδη που βρίσκαμε. Το θέμα παρουσίαζε μεγάλο ενδιαφέρων καθώς το 26 περίπου τις εκατό είναι ενδημικά της Κύπρου και μάλιστα μερικά από αυτά πολύ σπάνια και μοναδικά. Ενδημικό είδος της Κύπρου σημαίνει ότι υπάρχει μόνο στην Κύπρο και πουθενά αλλού στον πλανήτη. Αυτό συμβαίνει σε όλα τα νησιώτικα περιβάλλοντα λόγο της απομόνωσης που υφίστανται τα είδη αυτά. Με την πάροδο των χιλιάδων χρόνων και λόγο της απομόνωσης τους στο νησιώτικο περιβάλλον τα σαλιγκάρια αυτά εξελιχθήκαν σε ενδημικά της Κύπρου.
Τα σαλιγκάρια είναι γαστερόποδα, πνευμονοφόρα μαλάκια και το σώμα τους προφυλάσσεται από όστρακο με εξαίρεση τους γυμνοσάλιαγκες που ανήκουν και αυτοί στα σαλιγκάρια.
Σε ολόκληρο τον πλανήτη έχουν καταγραφεί χιλιάδες διαφορετικά είδη σαλιγκαριών.
Στην Κύπρο υπάρχουν 35 οικογένειες σαλιγκαριών με 110 διαφορετικά είδη. Οι περισσότεροι κύπριοι δεν γνωρίζουν ότι έχουμε τόσα πολλά είδη καθώς τα περισσότερα είδη είναι πολύ μικρά και γνωρίζουν μόνο τα μεγάλα και εδώδιμα είδη. Μερικά από αυτά είναι μεγέθους κεφαλής καρφίτσας ενώ μερικά ενδημικά είδη ζουν μόνο σε μερικούς μικρούς βιότοπους και κινδυνεύουν με αφανισμό. Τα σαλιγκάρια δραστηριοποιούνται κατά τις υγρές περιόδους του χειμώνα από τον Νοέμβριο μέχρι και τον Απρίλιο ενώ το καλοκαίρι βρίσκονται σε μια κατάσταση καλοκαιρινής νάρκης. Όλα τα σαλιγκάρια είναι φυτοφάγα ενώ μερικά είδη τρέφονται εκτός από φυτικά είδη και με άλλα είδη σαλιγκαριών. Αναπαράγονται όλα κατά το φθινόπωρο μετά τις πρώτες βροχές τοποθετώντας τα αυγά τους σε τρύπες στο έδαφος που ανοίγουν τα ίδια. Τα συναντούμε σχεδόν σε όλους τους βιότοπους από παράλιες περιοχές μέχρι τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους. Πολλά από τα ενδημικά μας είδη έχουν κηρυχτεί ως κινδυνεύοντα είδη από την IUCN. Στην Κύπρο υπάρχει το κόκκινο βιβλίο τις χλωρίδας του τόπου μας με όλα τα κινδυνεύοντα είδη φυτών της Κύπρου, επείγετε να γίνει και το κόκκινο βιβλίο της πανίδας της Κύπρου.
Μερικά είδη έχουν μεταφερτή άμεσα η έμμεσα από τους ανθρώπους και έχουν εγκλιματιστεί στο κλίμα του τόπου μας.
Δέκα από τα είδη της οικογένειας Helix τα συναντούμε στην Κύπρο και αποτελούν τα μεγαλύτερα από όλα τα άλλα. Είναι όλα εδώδιμα και ζουν σε διάφορες περιοχές όπως σε βουνά, κήπους, κάμπους, λόφους και χωράφια η εκτρέφονται σε φάρμες σαλιγκαριών.
Αρκετά διαδεδομένο είναι και το μάζεμα σαλιγκαριών στην Κύπρο συνήθως με τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου.
Κάποια από τα πιο διαδεδομένα εδώδιμα σαλιγκάρια που βρίσκονται στην χώρα μας είναι: Cantareus aspersus, Theba pisana , Helix cincta και Eobania Vermiculata.
Τα χερσαία σαλιγκάρια έχουν διαδραματίσει πολύ σημαντικό ρολό στην διατροφή των πρώτων νεολιθικών κάτοικων της Κύπρου. Έχουν βρεθεί σε ανασκαφές νεολιθικών οικισμών σε τροφικά κατάλοιπα χερσαία σαλιγκάρια που αποτελούσαν μέρος της διατροφής των τότε κατοίκων. Έχουν βρεθεί στον οικισμό Καντού-Κουφόβουνος, στην θέση Αγ. Επίκτητος – Βρυσή, στον οικισμό Σωτήρα-Τεππές και στην Xοιροκοιτία που χρονολογείται από την μεταγενέστερη φάση της ακεραμικής νεολιθικής περιόδου (γύρω στο 7000 π.X.). Επίσης στο κατεχόμενο χωριό Αγία Ειρήνη έχουμε βρει σε συλημένο ρωμαϊκό βασιλικό τάφο χερσαίο σαλιγκάρι του ενδημικού είδους Assyriella Bellardii που ήταν τοποθετημένο μαζί με τον νεκρό, πολύ πιθανών να χρησιμοποιείτο ως δακρυδόχος . Χερσαία σαλιγκάρια έχουν βρεθεί και σε πολλές άλλες νεολιθικές θέσεις.
Εχθροί των σαλιγκαριών ξεκινώντας από τον ανθρώπινο παράγοντα είναι
Μετά από βροχή κυρίως το φθινόπωρο χιλιάδες σαλιγκάρια σκοτώνονται από αυτοκίνητα στους δρόμους.
Το αλόγιστο μάζεμα σαλιγκαριών που γίνετε από τους ανθρώπους για σκοπούς τροφής και εμπορίας αποτελεί επίσης μεγάλο κίνδυνο αφανισμού ορισμένων ειδών εδώδιμων σαλιγκαριών. Το μάζεμα τους γίνετε συνήθως το φθινόπωρο μετά τις πρώτες βροχές, εποχή που τα σαλιγκάρια γενούν και αυτά μαζεύονται πριν φτάσουν να γεννήσουν. Υπάρχουν περιπτώσεις που ξέρω που άτομα μαζεύουν σε μια νύχτα πέραν των 100 κιλών με σκοπό την εμπορία. Αυτό δεν απαγορεύετε από τον νόμο στην Κύπρο (κακώς) αλλά η ζημιά που γίνετε είναι τεράστια. Πρέπει επείγων να γίνουν νόμοι για αυτό το θέμα όπως υπάρχουν και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Οι πυρκαγιές είναι ένας από τους ποιο μεγάλους εχθρούς των σαλιγκαριών που τα αποδεκατίζουν κατά χιλιάδες και που σχεδόν πάντα οφείλονται σε ανθρώπινους παράγοντες καταστρέφοντας ολόκληρες αποικίες με σπάνια ενδημικά σαλιγκάρια που χρειάστηκαν χιλιάδες χρόνια για να δημιουργηθούν.
Η οικιστική και βιομηχανική ανάπτυξη αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για τα σαλιγκάρια όπου καταστρέφονται ανεπανόρθωτα οι βιότοποι τους και αποδεκατίζονται ολόκληροι πληθυσμοί από σπάνια και ενδημικά είδη.
Εχθροί των σαλιγκαριών που οφείλονται σε φυσικούς παράγοντες είναι
Η παρατεταμένη ανομβρία καθώς και οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες επιδρούν αρνητικά στα σαλιγκάρια με καταστρεπτικές συνέπιες. Αν και τα σαλιγκάρια αντέχουν μέχρι και τρία χρόνια σε νάρκη, οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες και η ανομβρία έχουν ως αποτέλεσμα τον μαζικό τους θάνατο.
Ένα είδος κολεοπτέρου το Ablattaria arenaria της οικογενειας Silphidae Το έντομο αυτό παρασιτεί στα σαλιγκάρια και οι προνύμφες του όπως και τα ενήλικα έντομα τρέφονται με αυτά.
Διάφορα είδη μύγας της οικογενείας Sciomyzidae όπως η Euthycera Formosa παρασιτούν πάνω στα σαλιγκάρια και τους γυμνοσάλιαγκες. Γεννούν τα αυγά τους πάνω στα σαλιγκάρια, από αυτά εκκολάπτονται οι κάμπιες οι οποίες αρχίζουν να τρέφονται με το ζωντανό σαλιγκάρι με αποτέλεσμα αυτό να πεθάνει. Οι κάμπιες συνεχίζουν να τρέφονται από το νεκρό σαλιγκάρι μέχρι να μεταμορφωθούν σε τέλεια έντομα. Από ένα σαλιγκάρι μεγέθους ρεβιθιού μπορεί να εκκολαφτούν μέχρι και τρεις μύγες.
Rattus rattus η κυπριακή ποντικα , ένα παμφάγο θηλαστικό που το διαιτολόγιο του περιλαμβάνει και σαλιγκάρια.
Eumeces schneideri. Η μεγαλύτερη από τα έντεκα είδη σαύρας που έχουμε στην Κύπρο και συμπεριλαμβάνει και τα σαλιγκάρια στο διαιτολόγιο της.
Acomys nesiotes ο Κυπριακός Ακανθοποντικός, σπάνιο θηλαστικό για την Κύπρο που το διαιτολόγιο του αποτελείτε σχεδόν αποκλειστικά με σαλιγκάρια.
Κυπριακός Σκαντζόχοιρος ενδημικό υποείδος της Κύπρου, ακόμη ένας φυσικός εχθρός των σαλιγκαριών καθώς το παμφάγο του διαιτολόγιο περιλαμβάνει και τα σαλιγκάρια.
Αρκετά είδη πουλιών επίσης τρέφονται με σαλιγκάρια.
Γιώργος Κωνσταντίνου
Από άρθρο μου στην εφημερίδα Πολίτης
Επικοινωνία fanigeorge@hotmail.com. Τηλ 96376823
Text and photographs by George Konstantinou
During our endless explorations of the Cypriot countryside (my wife Fani and I), land snails attracted our attention because we encountered an astonishing variety of species. In 2004, we began, on a voluntary basis, a systematic survey and collection of land snails from all over Cyprus. In collaboration with foreign scientists, we started recording and identifying the species we found. The subject proved to be of great interest, since approximately 26% of the species are endemic to Cyprus, and some of them are extremely rare and unique. An endemic species of Cyprus means that it exists only in Cyprus and nowhere else on the planet. This phenomenon occurs on islands because of the long-term isolation experienced by these species. Over thousands of years, as a result of their isolation in the island environment, these snails evolved into species found only in Cyprus.
Land snails are gastropods, air-breathing molluscs, and their bodies are protected by a shell, with the exception of slugs, which also belong to the snails.
Thousands of different snail species have been recorded throughout the world.
Cyprus is home to 35 families of land snails comprising 110 different species. Most Cypriots are unaware that our island supports so many species because the majority are very small, and people are familiar only with the larger edible species. Some are no larger than the head of a pin, while certain endemic species survive only in a few tiny habitats and are threatened with extinction.
Land snails are active during the wet months of winter, from November until April, while during summer they remain in a state of aestivation. All snails are herbivorous, although some species feed not only on plant material but also on other snail species. They all reproduce during autumn after the first rains, laying their eggs in holes that they dig themselves in the soil.
They are found in almost every habitat, from coastal areas to the highest peaks of the Troodos Mountains.
Many of our endemic species have been classified as threatened by the IUCN. Cyprus already has a Red Data Book of its flora, containing all threatened plant species of the island. There is an urgent need to produce a Red Data Book of the fauna of Cyprus as well.
Some snail species have been introduced, either directly or indirectly, by humans and have become established in the climate of our country.
Ten species belonging to the genus Helix occur in Cyprus and represent the largest land snails on the island. They are all edible and live in mountains, gardens, plains, hills and agricultural fields, while some are also reared on commercial snail farms.
Snail collecting is also a widespread activity in Cyprus, particularly after the first autumn rains.
Among the most common edible land snails found in Cyprus are Cantareus aspersus, Theba pisana, Helix cincta and Eobania vermiculata.
Land snails played a very important role in the diet of the first Neolithic inhabitants of Cyprus. Excavations at Neolithic settlements have uncovered land snail remains among food refuse, demonstrating that they formed part of the diet of the island's early inhabitants. Such remains have been found at the settlements of Kantou-Kouphovounos, Agios Epiktitos–Vrysi, Sotira-Teppes, and Choirokoitia, which dates to the later phase of the Aceramic Neolithic period (around 7000 BC).
In the occupied village of Agia Eirini, we also discovered the shell of the endemic species Assyriella bellardii inside a looted Roman royal tomb, placed beside the deceased. It was very likely used as a tear vessel. Land snails have also been found at many other Neolithic archaeological sites.
The enemies of land snails, beginning with those caused by human activities, include the following:
After rainfall, especially during autumn, thousands of snails are killed by vehicles on roads.
The indiscriminate collection of snails for food and commercial purposes also represents a serious threat to certain edible species. Snails are usually collected in autumn after the first rains, precisely when they begin reproducing, and many are gathered before they have had the opportunity to lay their eggs.
I know of cases where individuals collect more than 100 kilograms of snails in a single night for commercial sale. This practice is not prohibited by law in Cyprus, unfortunately, yet the damage it causes is enormous. Legislation regulating snail collection should be introduced as a matter of urgency, as already exists in several other European countries.
Wildfires are among the greatest enemies of land snails, killing thousands of individuals and almost always resulting from human activities. Entire colonies of rare endemic snails, which required thousands of years to evolve, can be destroyed in a single fire.
Urban and industrial development also pose serious threats by permanently destroying snail habitats and eliminating entire populations of rare and endemic species.
Natural enemies of land snails include prolonged drought and extremely high temperatures, both of which have devastating effects. Although many snails are capable of surviving in aestivation for up to three years, prolonged drought combined with excessive heat often results in mass mortality.
A species of beetle, Ablattaria arenaria of the family Silphidae, parasitises land snails. Both the larvae and adult beetles feed upon them.
Various species of flies belonging to the family Sciomyzidae, such as Euthycera formosa, also parasitise land snails and slugs. They lay their eggs on the snails, and after hatching, the larvae begin feeding on the living snail, eventually killing it. The larvae continue feeding on the dead snail until they complete their development into adult flies. From a single snail the size of a chickpea, as many as three flies may emerge.
Rattus rattus, the Cyprus black rat, is an omnivorous mammal whose diet also includes land snails.
Eumeces schneideri, the largest of the eleven lizard species found in Cyprus, also includes snails in its diet.
Acomys nesiotes, the Cyprus spiny mouse, a rare mammal in Cyprus, feeds almost exclusively on land snails.
The Cyprus hedgehog, an endemic subspecies of the island, is another natural predator of land snails, as its omnivorous diet also includes them.
Several species of birds also feed on land snails.
George Konstantinou
From my article published in the newspaper Politis
Contact: fanigeorge@hotmail.com
Tel.: +357 96376823
.JPG)
.JPG)
No comments:
Post a Comment