See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below in English
Μυξιά ή μύξα, Assyrian plum - Cordia myxa L το δέντρο που ευθύνεται για εκατομμύρια θανάτους πουλιών στην Κύπρο καθώς από τους ώριμους καρπούς του δέντρου κατασκευάζονταν τα γνωστά Βέρκα (Ξόβεργα) για την σύλληψη κυρίως αμπελοπουλιών
Τα
βερκά, τοποθετούνται σε θάμνους και δέντρα, και τα πουλιά, όταν καθίσουν πανω,
κολλούν στην κολλητική ουσία των βερκών και πιάνονται. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείτο στην Κύπρο από τα αρχαία χρόνια.
Σήμερα η μέθοδος της σύλληψης πουλιών με τα βερκά είναι απαγορευμένη.
Δεν είναι μόνο τα αμπελοπούλια που πέφτουν θύματα της παράνομης παγίδευσης με τη χρήση ξοβεργών. 153 είδη της κυπριακής πτηνοπανίδας πέφτουν θύματα της βάναυσης αυτής μεθόδου, τα μισά εκ των οποίων θεωρούνται απειλούμενα και ορισμένα είναι εξαιρετικά σπάνια είδη. Ακόμα και μεγαλόσωμα αρπαχτικά πουλιά στην προσπάθειά τους να πιάσουν τα μικροπούλια που είναι πιασμένα στα ξόβεργα πιάνονται και αυτά. Εγκληματικός και αηδιαστικός είναι από αρκετούς λαθροθήρες ο τρόπος θανάτωσης των πουλιών που αφαιρούνται από τα ξόβεργα και είναι ακόμα ζωντανά, γιατί τα δαγκώνουν στον λαιμό με αποτέλεσμα αυτός να σπάζει.
Photos Agia Napa 2/8/2012 by George Konstantinou
The verka are placed on shrubs and trees, and when birds land on them, they become stuck to the adhesive substance covering the sticks and are trapped. This method had been used in Cyprus since ancient times.
Today, the capture of birds using verka is prohibited.
It is not only ambelopoulia that fall victim to illegal trapping with limesticks. 153 species of the Cypriot avifauna have been recorded as victims of this brutal method, around half of which are considered threatened, while some are extremely rare species.
Even large birds of prey can become trapped when attempting to catch small birds already stuck on the limesticks.
The method used by some poachers to kill birds removed from the limesticks while they are still alive is criminal and disgusting: they bite the birds on the neck, causing it to break.
Η Cordia myxa L., γνωστή στα αγγλικά ως Assyrian Plum ή Sepistan και στην Κύπρο ως Μυξιά ή Μύξα, είναι ένα ιδιαίτερο καρποφόρο δέντρο της οικογένειας Boraginaceae. Ξεχωρίζει κυρίως για τους σαρκώδεις καρπούς του, οι οποίοι όταν ωριμάσουν αποκτούν χαρακτηριστική βλεννώδη και έντονα κολλώδη υφή.
Το είδος περιγράφηκε επιστημονικά από τον Carl Linnaeus το 1753 και σήμερα θεωρείται αποδεκτό είδος του γένους Cordia.
Η φυσική εξάπλωσή του βρίσκεται σε θερμές περιοχές της Ασίας, από το νότιο Ιράν προς την ινδική υποήπειρο και τη νοτιοανατολική Ασία. Μέσω της καλλιέργειας και της ανθρώπινης μεταφοράς έχει όμως εμφανιστεί εδώ και πολύ καιρό και σε άλλες περιοχές με θερμό ή μεσογειακό κλίμα.
Μορφή και ανάπτυξη
Η Cordia myxa είναι συνήθως φυλλοβόλο ή ημιφυλλοβόλο δέντρο, ανάλογα με το κλίμα και τις συνθήκες της περιοχής όπου αναπτύσσεται.
Μπορεί να φτάσει περίπου τα 6–12 μέτρα σε ύψος, αν και το τελικό του μέγεθος εξαρτάται από το έδαφος, τη διαθεσιμότητα νερού και τις θερμοκρασίες.
Ο κορμός του μπορεί να γίνει σχετικά χοντρός και να διακλαδίζεται χαμηλά, δημιουργώντας πλατιά και ακανόνιστη κόμη.
Ο φλοιός στα παλαιότερα δέντρα αποκτά γκριζοκάστανο χρώμα και πιο τραχιά υφή.
Τα νεαρά κλαδιά είναι πιο λεπτά και εύκαμπτα, ενώ η γενική μορφή του δέντρου είναι πυκνή και σκιερή όταν βρίσκεται σε καλή ανάπτυξη.
Τα φύλλα
Τα φύλλα της Cordia myxa είναι σχετικά μεγάλα, απλά και πλατιά.
Το σχήμα τους μπορεί να είναι ωοειδές έως ελλειπτικό, με μήκος που συχνά φτάνει αρκετά εκατοστά.
Η επιφάνειά τους μπορεί να είναι ελαφρώς τραχιά στην αφή, ενώ οι νευρώσεις διακρίνονται καθαρά.
Τα φύλλα έχουν συνήθως πράσινο έως βαθύ πράσινο χρώμα κατά την περίοδο ενεργού ανάπτυξης.
Η πυκνή φυλλωσιά δημιουργεί καλή σκιά, γι’ αυτό το δέντρο χρησιμοποιήθηκε σε αρκετές χώρες και ως δέντρο αυλών ή αγροτικών χώρων.
Η ανθοφορία
Τα άνθη της μυξιάς είναι μικρά και σχετικά διακριτικά σε σύγκριση με τον καρπό.
Εμφανίζονται σε ομάδες και έχουν συνήθως λευκό έως υπόλευκο χρωματισμό.
Όπως συμβαίνει με πολλά καρποφόρα δέντρα, τα άνθη προσελκύουν έντομα που συμβάλλουν στην επικονίαση.
Μετά την επιτυχημένη επικονίαση αρχίζει η ανάπτυξη των καρπών, οι οποίοι αρχικά είναι πράσινοι και σταδιακά αλλάζουν χρώμα καθώς ωριμάζουν.
Ο χαρακτηριστικός καρπός
Ο καρπός είναι το πιο ιδιαίτερο μέρος της Cordia myxa.
Πρόκειται για μικρό, σαρκώδη καρπό, περίπου στρογγυλό ή ωοειδή, ο οποίος στην αρχή είναι πράσινος.
Καθώς ωριμάζει μπορεί να αποκτήσει κιτρινωπό, καστανό ή κιτρινοκάστανο χρώμα.
Η σάρκα του έχει ιδιαίτερα βλεννώδη, παχύρρευστη και κολλώδη υφή.
Αυτή η ιδιότητα είναι τόσο χαρακτηριστική ώστε συνδέεται πιθανότατα και με την κυπριακή ονομασία Μύξα ή Μυξιά.
Στο εσωτερικό του καρπού υπάρχει σκληρότερο τμήμα που περιέχει τους σπόρους.
Η παλιά κυπριακή χρήση του καρπού
Στην Κύπρο οι άνθρωποι της υπαίθρου γνώριζαν πολύ καλά την έντονα κολλώδη ιδιότητα των ώριμων καρπών της μυξιάς.
Η βλεννώδης σάρκα τους χρησιμοποιήθηκε παραδοσιακά ως πρώτη ύλη για την παρασκευή της κολλώδους ουσίας που συνδεόταν με τα γνωστά βέρκα ή ξόβεργα.
Η πρακτική αυτή αποτελεί μέρος της παλιάς εθνοβοτανικής και λαογραφικής ιστορίας της Κύπρου.
Σήμερα η συγκεκριμένη χρήση του φυτού έχει κυρίως ιστορικό ενδιαφέρον, καθώς η χρήση ξόβεργων για την παγίδευση άγριων πουλιών απαγορεύεται.
Η ιδιαίτερη αυτή σχέση της μυξιάς με την παλιά κυπριακή ύπαιθρο δείχνει πόσο καλά γνώριζαν οι προηγούμενες γενιές τις φυσικές ιδιότητες των φυτών που υπήρχαν γύρω τους.
Άλλες παραδοσιακές χρήσεις
Στις περιοχές της φυσικής του εξάπλωσης, η Cordia myxa χρησιμοποιήθηκε για πολλούς διαφορετικούς σκοπούς.
Οι καρποί είναι βρώσιμοι όταν ωριμάσουν και σε ορισμένες χώρες καταναλώνονται νωποί ή χρησιμοποιούνται σε παραδοσιακά παρασκευάσματα.
Η βλεννώδης σάρκα τους έχει χρησιμοποιηθεί σε διάφορες τοπικές παραδόσεις και για πρακτικές ή φαρμακευτικές χρήσεις.
Ο φλοιός, τα φύλλα και άλλα μέρη του φυτού έχουν επίσης θέση στην παραδοσιακή βοτανοθεραπεία σε διάφορες ασιατικές περιοχές.
Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι όλες οι παραδοσιακές χρήσεις έχουν επιβεβαιωμένη φαρμακευτική αποτελεσματικότητα. Για αυτόν τον λόγο πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στην παραδοσιακή χρήση και στην κλινικά αποδεδειγμένη θεραπευτική δράση.
Καλλιέργεια και ανθεκτικότητα
Η Cordia myxa προτιμά θερμά κλίματα και αναπτύσσεται καλά σε περιοχές με μεγάλη διάρκεια ηλιοφάνειας.
Μπορεί να αντέξει σχετικά ξηρές συνθήκες όταν εγκατασταθεί καλά, αν και η καλύτερη ανάπτυξη επιτυγχάνεται όταν υπάρχει διαθέσιμο νερό κατά την περίοδο ανάπτυξης.
Το δέντρο μπορεί να αναπτυχθεί σε διάφορους τύπους εδάφους, αρκεί να υπάρχει καλή αποστράγγιση.
Οι υψηλές θερμοκρασίες δεν αποτελούν ιδιαίτερο πρόβλημα, ενώ οι παρατεταμένοι ισχυροί παγετοί μπορούν να το βλάψουν.
Για τον λόγο αυτό ευδοκιμεί καλύτερα σε θερμές πεδινές και παράκτιες περιοχές.
Η παρουσία της στην Κύπρο
Η Cordia myxa δεν θεωρείται μέρος της αρχικής φυσικής χλωρίδας της Κύπρου.
Η παρουσία της στο νησί συνδέεται με την ανθρώπινη καλλιέργεια και τη μακρόχρονη χρήση της.
Παλιότερα δέντρα μπορούν ακόμη να συναντηθούν σε αυλές, παλιούς αγροτικούς χώρους και κοντά σε κατοικημένες περιοχές, ως κατάλοιπα μιας εποχής κατά την οποία η μυξιά είχε μεγαλύτερη πρακτική αξία στην καθημερινή ζωή.
Σήμερα είναι πολύ λιγότερο γνωστή από άλλα παραδοσιακά κυπριακά δέντρα, όπως η χαρουπιά, η ελιά ή η συκιά.
Παρόλα αυτά, η ιστορική της παρουσία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ακριβώς επειδή συνδέεται με μια πολύ συγκεκριμένη πλευρά της παραδοσιακής ζωής του νησιού.
Ένα ξεχασμένο δέντρο της παλιάς κυπριακής υπαίθρου
Η μυξιά είναι ένα δέντρο που πολλοί νεότεροι Κύπριοι πιθανόν να μην γνωρίζουν.
Δεν διαθέτει τη μεγάλη οικονομική ιστορία της ελιάς ή της χαρουπιάς.
Δεν έχει την έντονη παρουσία της συκιάς στους παλιούς κήπους.
Και όμως, οι χαρακτηριστικοί κολλώδεις καρποί της την έκαναν κάποτε πολύ γνωστή σε συγκεκριμένες περιοχές της κυπριακής υπαίθρου.
Η ιστορία της Cordia myxa αποτελεί έτσι ένα μικρό αλλά ενδιαφέρον κεφάλαιο της εθνοβοτανικής ιστορίας της Κύπρου.
Μας θυμίζει μια εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι γνώριζαν όχι μόνο τα ονόματα των δέντρων γύρω τους αλλά και τις ιδιότητες κάθε καρπού, φύλλου, ξύλου και φυτικού χυμού.
Σήμερα, η μυξιά αξίζει να καταγραφεί και να διατηρηθεί στη μνήμη μας όχι μόνο για την παλιά χρήση των καρπών της, αλλά ως ένα ιδιαίτερο δέντρο με τη δική του βοτανική ιστορία και με μια ξεχωριστή θέση στην παραδοσιακή κυπριακή ζωή.
Σύνοψη Φυτού
Επιστημονική ονομασία: Cordia myxa L.
Έτος επιστημονικής περιγραφής: 1753
Κοινές αγγλικές ονομασίες: Assyrian Plum, Sepistan
Κυπριακές ονομασίες: Μυξιά, Μύξα
Οικογένεια: Boraginaceae
Μορφή: Φυλλοβόλο ή ημιφυλλοβόλο δέντρο
Ύψος: Συνήθως περίπου 6–12 m, ανάλογα με τις συνθήκες
Φύλλα: Μεγάλα, απλά, ωοειδή έως ελλειπτικά, πράσινα και συχνά ελαφρώς τραχιά
Άνθη: Μικρά, λευκά έως υπόλευκα, σε ομάδες
Καρποί: Σαρκώδεις, αρχικά πράσινοι και αργότερα κιτρινωποί έως καστανοί
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό καρπού: Πολύ βλεννώδης και κολλώδης σάρκα όταν ωριμάσει
Φυσική εξάπλωση: Από το νότιο Ιράν και την ινδική υποήπειρο προς περιοχές της νοτιοανατολικής Ασίας
Παρουσία στην Κύπρο: Παλιό καλλιεργούμενο δέντρο, συνδεδεμένο με την παραδοσιακή αγροτική ζωή
Παραδοσιακή κυπριακή χρήση: Οι ώριμοι κολλώδεις καρποί χρησιμοποιούνταν ως πρώτη ύλη για την παρασκευή της ουσίας που συνδεόταν με τα βέρκα ή ξόβεργα.
Άλλες χρήσεις: Βρώσιμοι καρποί και διάφορες παραδοσιακές χρήσεις στις περιοχές φυσικής εξάπλωσης
Ιστορική σημασία στην Κύπρο: Ένα ιδιαίτερο στοιχείο της παλιάς εθνοβοτανικής γνώσης της κυπριακής υπαίθρου.
Cordia myxa L., commonly known in English as the Assyrian Plum or Sepistan, and in Cyprus as Myxia or Myxa, is a distinctive fruit-bearing tree belonging to the family Boraginaceae. It is particularly notable for its fleshy fruits, which develop a characteristic mucilaginous and highly sticky texture when fully ripe.
The species was scientifically described by Carl Linnaeus in 1753 and is today accepted as a valid species within the genus Cordia.
Its natural distribution lies in warm regions of Asia, extending from southern Iran through the Indian subcontinent and into parts of Southeast Asia. Through cultivation and human movement, however, the species has also been introduced to and grown in other warm and Mediterranean-climate regions.
Growth Form and General Appearance
Cordia myxa is generally a deciduous or semi-deciduous tree, depending on climate and local growing conditions.
It can reach approximately 6–12 metres in height, although its final size depends on soil, water availability and temperature.
The trunk can become relatively thick and may branch fairly low, producing a broad and irregular crown.
On older trees, the bark becomes greyish-brown and develops a rougher texture.
Young branches are thinner and more flexible, while a well-developed tree can produce a dense and shady canopy.
The Leaves
The leaves of Cordia myxa are relatively large, simple and broad.
They are usually ovate to elliptical in shape and may reach several centimetres in length.
The surface can feel slightly rough to the touch, while the veins are clearly visible.
During active growth, the leaves are generally green to deep green.
Because of its dense foliage, the tree has also been used in some regions as a shade tree around houses, courtyards and agricultural areas.
Flowering
The flowers of the Assyrian Plum are small and relatively inconspicuous compared with its fruits.
They are borne in clusters and are generally white to off-white in colour.
As with many fruit-bearing trees, the flowers attract insects that contribute to pollination.
Following successful pollination, the fruits begin to develop. They are initially green and gradually change colour as they mature.
The Characteristic Fruit
The fruit is the most distinctive feature of Cordia myxa.
It is a small, fleshy fruit, roughly round to oval in shape, and is green when immature.
As it ripens, it may turn yellowish, brownish or yellow-brown.
The flesh develops a particularly mucilaginous, viscous and sticky texture.
This characteristic is so striking that it is probably connected with the Cypriot names Myxa and Myxia.
Inside the fruit is a harder central structure containing the seeds.
The Traditional Cypriot Use of the Fruit
People in the Cypriot countryside were historically very familiar with the strongly adhesive nature of the ripe fruits of Cordia myxa.
Their mucilaginous flesh was traditionally used as a raw material in the preparation of the sticky substance associated with the well-known verka or limesticks.
This use forms part of the old ethnobotanical and folkloric history of Cyprus.
Today, this particular use of the plant is mainly of historical interest, as the use of limesticks for trapping wild birds is prohibited.
The connection between Cordia myxa and this old rural practice is nevertheless an interesting example of how closely previous generations understood and used the natural properties of the plants around them.
Other Traditional Uses
In regions where Cordia myxa occurs naturally, the tree has been used for many different purposes.
The ripe fruits are edible and in some countries are eaten fresh or used in traditional food preparations.
Their mucilaginous flesh has also been used in various traditional practical and medicinal applications.
The bark, leaves and other parts of the plant have similarly been used in traditional herbal medicine in several parts of Asia.
It is important, however, to distinguish between traditional use and scientifically proven medicinal effectiveness. The existence of a long-standing traditional use does not automatically mean that every claimed therapeutic effect has been clinically demonstrated.
Cultivation and Tolerance
Cordia myxa prefers warm climates and grows well in regions with abundant sunshine.
Once established, it can tolerate relatively dry conditions, although better growth is generally achieved where water is available during the active growing season.
The tree can grow in a variety of soils, provided drainage is adequate.
High temperatures are usually not a problem, while prolonged severe frost can damage the plant.
For this reason, it performs best in warm lowland and coastal environments.
Its Presence in Cyprus
Cordia myxa is not considered part of the original native flora of Cyprus.
Its presence on the island is associated with long-term cultivation and human use.
Old trees may still occasionally be encountered in courtyards, former agricultural areas and close to settlements, surviving as remnants of a period when the species had greater practical importance in rural life.
Today, it is far less familiar than other traditional trees of Cyprus such as the carob, olive or fig.
Nevertheless, its historical presence is especially interesting because of its connection with a very specific aspect of traditional Cypriot ethnobotanical knowledge.
A Forgotten Tree of the Old Cypriot Countryside
Myxia is a tree that many younger Cypriots may no longer recognise.
It never acquired the major economic importance of the olive or carob tree.
Nor did it become as widespread in traditional gardens as the fig tree.
Yet the unusual sticky nature of its ripe fruits once made it particularly familiar in certain parts of the Cypriot countryside.
The story of Cordia myxa therefore represents a small but fascinating chapter in the ethnobotanical history of Cyprus.
It recalls a time when people knew not only the names of the trees surrounding them, but also the particular qualities of each fruit, leaf, type of wood and plant secretion.
Today, Cordia myxa deserves to be remembered not only because of the historical use of its fruits, but also as a distinctive tree with its own botanical history and a particular place in traditional Cypriot rural life.
Plant Summary
Scientific name: Cordia myxa L.
Year of scientific description: 1753
Common English names: Assyrian Plum, Sepistan
Cypriot names: Myxia, Myxa
Family: Boraginaceae
Growth form: Deciduous or semi-deciduous tree
Height: Usually approximately 6–12 m, depending on growing conditions
Leaves: Large, simple, ovate to elliptical, green and often slightly rough in texture
Flowers: Small, white to off-white, borne in clusters
Fruits: Fleshy, initially green and later yellowish to brownish when ripe
Distinctive fruit characteristic: Very mucilaginous and sticky flesh when mature
Native distribution: From southern Iran and the Indian subcontinent towards parts of Southeast Asia
Presence in Cyprus: Historically cultivated tree associated with traditional rural life
Traditional Cypriot use: The ripe sticky fruits were used as a raw material in the preparation of the adhesive substance associated with verka or limesticks
Other uses: Edible fruits and various traditional uses in parts of its native range
Historical significance in Cyprus: A distinctive element of the old ethnobotanical knowledge of the Cypriot countryside
Text: George Konstantinou
No comments:
Post a Comment