Translate

Monday, 2 October 2023

Εκκλησία Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στο κατεχόμενο χωριό ( δήμος) Λευκόνοικο της επαρχίας Αμμοχώστου - The Church of the Transfiguration of the Saviour in Occupied Lefkoniko - Cyprus

 See also

Το κατεχόμενο χωριό ( δήμος) Λευκόνοικο της επαρχίας Αμμοχώστου - Leukoniko village


All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο




Photos 18/9/2023 by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου


Η Εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στο κατεχόμενο Λευκόνοικο – Ένα ιστορικό εκκλησιαστικό μνημείο της Μεσαορίας

Στο κατεχόμενο σήμερα Λευκόνοικο της επαρχίας Αμμοχώστου, στον παλαιό Κάτω Μαχαλά της κωμόπολης, βρίσκεται ο Ιερός Ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, γνωστός στους Λευκονοικιάτες απλά ως «ο Σωτήρας».

Ο ναός αποτελούσε πριν από το 1974 ένα από τα σημαντικά κέντρα της θρησκευτικής ζωής της κοινότητας. Αν και μικρότερος από τον επιβλητικό ναό του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πάνω Μαχαλά, οι ιστορικές αναφορές τον περιγράφουν ως έναν μικρό αλλά όμορφα διακοσμημένο ναό, στενά συνδεδεμένο με τις οικογένειες και τις παραδόσεις της κάτω ενορίας του Λευκονοίκου.

Η σημασία του όμως δεν περιορίζεται μόνο στη θρησκευτική μνήμη των κατοίκων. Η αρχιτεκτονική του διατηρεί χαρακτηριστικά παλαιότερων κυπριακών εκκλησιαστικών οικοδομημάτων, ενώ η κατάσταση στην οποία περιήλθε μετά το 1974 καταγράφεται επίσημα σε ειδική μελέτη της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας και Αμμοχώστου.

Η θέση του στον Κάτω Μαχαλά

Ο Δήμος Λευκονοίκου επιβεβαιώνει ότι ο ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος βρισκόταν στον Κάτω Μαχαλά.

Κάθε χρόνο η εκκλησία πανηγύριζε στις 6 Αυγούστου, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει τη Μεταμόρφωση του Χριστού.

Την παραμονή τελούνταν ο εσπερινός και το πρωί της γιορτής η Θεία Λειτουργία. Η ημέρα αυτή αποτελούσε μέρος του θρησκευτικού κύκλου της ζωής των Λευκονοικιατών και συνέδεε τον ναό με τις οικογενειακές αναμνήσεις πολλών γενεών.

Η αρχιτεκτονική του ναού

Ιδιαίτερα σημαντικά στοιχεία για την αρχιτεκτονική του Σωτήρος προέρχονται από την ειδική έκδοση της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας και Αμμοχώστου, η οποία βασίστηκε σε έρευνα και επιτόπιες επισκέψεις από αρχιτέκτονα, αρχαιολόγο και πολιτικό μηχανικό.

Ο ναός είναι μονόκλιτος και καμαροσκέπαστος.

Η καμάρα του είναι οξυκόρυφη, ένα αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό που συναντάται σε αρκετούς κυπριακούς ναούς και αντανακλά τη μακρά εξέλιξη της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του νησιού.

Στην ανατολική πλευρά βρίσκεται η αψίδα του ιερού. Η αψίδα είναι:

  • κυκλική εσωτερικά
  • και πεντάπλευρη εξωτερικά.

Καλύπτεται από τεταρτοσφαιρικό θόλο, ενώ τόσο η κύρια καμάρα του ναού όσο και ο θόλος της αψίδας ήταν καλυμμένα με κεραμίδια.

Αυτά τα στοιχεία δίνουν στον ναό έναν ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό χαρακτήρα και τον εντάσσουν στην παραδοσιακή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική της πεδινής Κύπρου.

Η νότια στοά

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο του ναού είναι η στοά στη νότια πλευρά.

Η στοά διαθέτει τοξοστοιχία, δημιουργώντας έναν στεγασμένο εξωτερικό χώρο κατά μήκος του ναού.

Τέτοιες στοές είχαν πρακτική αλλά και κοινωνική λειτουργία στις κυπριακές εκκλησίες. Προστάτευαν τους πιστούς από τον δυνατό καλοκαιρινό ήλιο και τη βροχή και αποτελούσαν συγχρόνως χώρο συνάντησης πριν και μετά τις ακολουθίες.

Η νότια στοά αποτελεί επομένως ουσιαστικό μέρος της αρχιτεκτονικής ταυτότητας του Σωτήρος και όχι απλώς μια διακοσμητική προσθήκη.

Η εσωτερική διακόσμηση πριν από το 1974

Η Ένωση Δήμων Κύπρου, σε έκδοση για τους κατεχόμενους Δήμους, περιγράφει την εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος ως μικρή αλλά όμορφα διακοσμημένη.

Η διατύπωση αυτή είναι σημαντική, αλλά οι διαθέσιμες πηγές που εντόπισα δεν δίνουν πλήρη κατάλογο του παλαιού εικονοστασίου, των φορητών εικόνων ή τυχόν τοιχογραφιών του ναού. Για τον λόγο αυτό δεν είναι ασφαλές να αποδώσουμε συγκεκριμένες εικόνες, αγιογράφους ή χρονολογίες χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση.

Αυτό είναι ένα σημείο στο οποίο πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί: η απουσία λεπτομερούς τεκμηρίωσης δεν σημαίνει ότι ο ναός δεν διέθετε αξιόλογο εσωτερικό διάκοσμο· σημαίνει απλώς ότι δεν πρέπει να συμπληρώνουμε τα κενά με υποθέσεις.

Τι συνέβη μετά το 1974

Μετά τα γεγονότα του 1974, ο ναός έπαψε να λειτουργεί κανονικά ως ενοριακή ορθόδοξη εκκλησία.

Η ειδική έρευνα της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας και Αμμοχώστου καταγράφει ότι για κάποιο χρονικό διάστημα η εκκλησία χρησιμοποιήθηκε ως μουσουλμανικό τέμενος.

Στο πλαίσιο αυτής της αλλαγής χρήσης, η νότια είσοδος από τη στοά κτίστηκε και έκλεισε.

Η αναφορά αυτή είναι σημαντική, διότι δεν βασίζεται σε προφορική παράδοση αλλά στην επιτόπια μελέτη που δημοσιεύθηκε από τη Μητρόπολη το 2014.

Μεταγενέστερα ο ναός έπαψε να χρησιμοποιείται και περιήλθε σε κατάσταση εγκατάλειψης.

Η φθορά του μνημείου

Η ίδια επιτόπια καταγραφή του 2014 περιγράφει εμφανή σημάδια εγκατάλειψης και φθοράς.

Σύμφωνα με τη μελέτη:

τα κεραμίδια είχαν αφαιρεθεί από τη στέγη της νότιας στοάς,

οι εξωτερικοί σοβάδες είχαν αποσαθρωθεί,

και πυκνή βλάστηση είχε αναπτυχθεί γύρω από το κτίσμα.

Για τον λόγο αυτό ο ναός κατατάχθηκε στην κατηγορία των εκκλησιών σε κακή κατάσταση.

Ιδιαίτερη αξία έχει το γεγονός ότι η συγκεκριμένη καταγραφή έγινε από επιστημονική ομάδα που περιλάμβανε αρχιτέκτονα, αρχαιολόγο και πολιτικό μηχανικό και βασίστηκε σε επιτόπιες επισκέψεις στα μνημεία.

Η πρώτη Θεία Λειτουργία μετά από 41 χρόνια

Μία από τις σημαντικότερες στιγμές στη σύγχρονη ιστορία του ναού σημειώθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2015.

Εκείνο το πρωί τελέστηκε ξανά Θεία Λειτουργία μέσα στον ναό.

Η Εκκλησία της Κύπρου περιγράφει τον Σωτήρα ως εκκλησία που παρέμενε βουβή και εγκαταλελειμμένη επί 41 χρόνια.

Στη Θεία Λειτουργία συμμετείχαν εκατοντάδες εκτοπισμένοι Λευκονοικιάτες και προέστη ο Μητροπολίτης Κωνσταντίας και Αμμοχώστου Βασίλειος, μαζί με κληρικούς, μεταξύ των οποίων και ιερείς καταγόμενοι από το Λευκόνοικο.

Η συγκεκριμένη λειτουργία είχε ιδιαίτερη συμβολική σημασία.

Για πρώτη φορά μετά το 1974, ο ναός γέμισε ξανά με πιστούς και ακούστηκαν μέσα σε αυτόν οι ακολουθίες της Ορθόδοξης λατρείας.

Η δεύτερη λειτουργία το 2016

Η λατρευτική παρουσία συνεχίστηκε και την επόμενη χρονιά.

Στις 4 Σεπτεμβρίου 2016 τελέστηκε ξανά Θεία Λειτουργία στον ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος.

Της ακολουθίας προέστη ο Αρχιμανδρίτης Πανάρετος Κυπριανού, καταγόμενος από το Λευκόνοικο, με τη συμμετοχή εκτοπισμένων κατοίκων της κωμόπολης.

Οι λειτουργίες του 2015 και του 2016 αποτελούν δύο ιδιαίτερα σημαντικά κεφάλαια στη μεταπολεμική ιστορία του μνημείου.

Η σημερινή ανάγκη αποκατάστασης

Η κατάσταση του ναού εξακολουθεί να αποτελεί θέμα ανησυχίας.

Τον Οκτώβριο του 2024, αντιπροσωπεία του Δήμου Λευκονοίκου και οργανωμένων συνόλων συναντήθηκε με τον Μητροπολίτη Κωνσταντίας και Αμμοχώστου Βασίλειο.

Μεταξύ των θεμάτων που συζητήθηκαν ήταν συγκεκριμένα η άμεση ανάγκη επιδιόρθωσης της Εκκλησίας της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος.

Το στοιχείο αυτό είναι σημαντικό επειδή δείχνει ότι το πρόβλημα που είχε καταγραφεί επιστημονικά το 2014 δεν αποτελεί απλώς μια παλαιότερη κατάσταση αλλά εξακολουθεί να απασχολεί τον Δήμο και την Εκκλησία.

Η εορτή της Μεταμορφώσεως

Ο ναός είναι αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Ιησού Χριστού, μία από τις μεγάλες Δεσποτικές εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία εορτάζεται στις 6 Αυγούστου.

Πριν από το 1974, ο Σωτήρας πανηγύριζε κάθε χρόνο την ημέρα αυτή.

Σύμφωνα με τις αναμνήσεις που διατηρεί ο Δήμος Λευκονοίκου, την παραμονή πραγματοποιούνταν ο εσπερινός και την ημέρα της γιορτής η Θεία Λειτουργία.

Η εορτή αποτελούσε επομένως όχι μόνο λειτουργικό γεγονός αλλά και μέρος του ετήσιου κοινωνικού και θρησκευτικού κύκλου της κάτω ενορίας.

Ένα μνημείο που χρειάζεται προστασία

Η Εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος δεν είναι ένας μεγαλοπρεπής καθεδρικός ναός.

Η αξία της βρίσκεται αλλού.

Βρίσκεται στη χαρακτηριστική κυπριακή αρχιτεκτονική της.

Στην οξυκόρυφη καμάρα.

Στην πεντάπλευρη εξωτερικά αψίδα.

Στην κεραμοσκεπή.

Στη νότια στοά με τα τόξα της.

Και κυρίως στη μακρά σχέση του κτιρίου με τους ανθρώπους που το χρησιμοποίησαν επί γενεές ως χώρο λατρείας.

Τα εκκλησιαστικά μνημεία δεν είναι μόνο πέτρες, καμάρες και τοίχοι. Αποκτούν ιστορική αξία επειδή μέσα τους βαπτίστηκαν άνθρωποι, τελέστηκαν γάμοι, κηδεύτηκαν συγγενείς, γιορτάστηκαν πανηγύρεις και δημιουργήθηκαν οικογενειακές και συλλογικές αναμνήσεις.

Αυτό ακριβώς αντιπροσωπεύει ο Σωτήρας για το Λευκόνοικο.

Ένας σιωπηλός μάρτυρας από τον Κάτω Μαχαλά

Σήμερα η Εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος εξακολουθεί να στέκει στον Κάτω Μαχαλά του κατεχόμενου Λευκονοίκου.

Η μορφή της έχει υποστεί τη φθορά του χρόνου και της εγκατάλειψης.

Η στοά έχει πληγωθεί.

Οι σοβάδες έχουν αποσαθρωθεί.

Η χρήση του κτιρίου μεταβλήθηκε.

Οι άνθρωποι που κάποτε γέμιζαν τον ναό κάθε Κυριακή και κάθε 6η Αυγούστου ζουν εδώ και δεκαετίες μακριά από τις πατρογονικές τους εστίες.

Κι όμως, το κτίσμα παραμένει.

Και οι Θεϊκές Λειτουργίες του 2015 και του 2016 απέδειξαν ότι ένας ναός μπορεί να παραμείνει ζωντανός στη συλλογική μνήμη ακόμη και όταν για δεκαετίες δεν χρησιμοποιείται για τον αρχικό του σκοπό.

Η Εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Λευκόνοικο αποτελεί σήμερα ένα σημαντικό εκκλησιαστικό μνημείο της κατεχόμενης πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου.

Η τεκμηρίωση, συντήρηση και αποκατάστασή της είναι αναγκαίες όχι μόνο για τους Λευκονοικιάτες αλλά και για τη διατήρηση ενός ακόμη αυθεντικού κομματιού της εκκλησιαστικής και αρχιτεκτονικής ιστορίας της Μεσαορίας.

Συνοπτικά στοιχεία

Ονομασία: Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος

Τοπική ονομασία: Ο Σωτήρας

Τοποθεσία: Κατεχόμενο Λευκόνοικο, επαρχία Αμμοχώστου, Κύπρος

Θέση μέσα στην κωμόπολη: Κάτω Μαχαλάς

Αφιέρωση: Μεταμόρφωση του Σωτήρος Χριστού

Εορτή: 6 Αυγούστου

Αρχιτεκτονικός τύπος: Μονόκλιτος καμαροσκέπαστος ναός

Κύρια καμάρα: Οξυκόρυφη

Αψίδα: Κυκλική εσωτερικά και πεντάπλευρη εξωτερικά

Κάλυψη αψίδας: Τεταρτοσφαιρικός θόλος

Στέγαση: Κεραμίδια πάνω στην καμάρα και τον θόλο

Χαρακτηριστικό εξωτερικό στοιχείο: Νότια στοά με τοξοστοιχία

Ακριβής χρονολογία ανέγερσης: Δεν εντοπίστηκε επαρκώς τεκμηριωμένη χρονολόγηση στις αξιόπιστες πηγές που εξετάστηκαν και γι' αυτό δεν αποδίδεται αυθαίρετη ημερομηνία.

Πριν από το 1974: Μικρός αλλά όμορφα διακοσμημένος ενοριακός ναός της κάτω συνοικίας.

Μετά το 1974: Χρησιμοποιήθηκε για κάποιο διάστημα ως μουσουλμανικό τέμενος· στο πλαίσιο αυτό κτίστηκε η νότια είσοδος από τη στοά.

Καταγεγραμμένη κατάσταση το 2014: Φθορά εξωτερικών επιχρισμάτων, αφαίρεση κεραμιδιών από τη στέγη της στοάς και έντονη βλάστηση· ταξινομήθηκε ως ναός σε κακή κατάσταση.

Πρώτη Θεία Λειτουργία μετά το 1974: 12 Σεπτεμβρίου 2015, έπειτα από 41 χρόνια εγκατάλειψης.

Επόμενη τεκμηριωμένη Θεία Λειτουργία: 4 Σεπτεμβρίου 2016.

Νεότερη κατάσταση: Τον Οκτώβριο του 2024 ο Δήμος Λευκονοίκου και η Μητρόπολη Κωνσταντίας και Αμμοχώστου συζήτησαν την άμεση ανάγκη επιδιόρθωσης του ναού.

Ιστορική και πολιτιστική σημασία: Σημαντικό εκκλησιαστικό μνημείο της κάτω ενορίας του Λευκονοίκου και χαρακτηριστικό δείγμα της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής της Μεσαορίας.

Σημαντική ερευνητική παρατήρηση: Μέχρι να εντοπιστεί πρωτογενής αρχιτεκτονική ή αρχαιολογική μελέτη που να χρονολογεί με ασφάλεια την οικοδόμηση του ναού, είναι προτιμότερο να μην αναφέρεται συγκεκριμένος αιώνας ή έτος κατασκευής ως βεβαιότητα.


The Church of the Transfiguration of the Saviour in Occupied Lefkoniko – A Historic Ecclesiastical Monument of the Mesaoria Plain

In the occupied town of Lefkoniko, in the Famagusta District of Cyprus, in the old neighbourhood traditionally known as Kato Mahallas (Lower Quarter), stands the Church of the Transfiguration of the Saviour, known affectionately to the people of Lefkoniko simply as “Sotiras” – the Saviour.

Before 1974, the church was one of the important centres of religious life in the town. Although smaller than the imposing Church of Archangel Michael in the upper quarter, historical references describe the Church of the Transfiguration as a small but beautifully decorated place of worship, closely connected with the families and traditions of the lower parish of Lefkoniko.

Its importance, however, extends beyond the religious memories of the displaced inhabitants. Its architecture preserves characteristic elements of traditional Cypriot ecclesiastical building, while its condition following the events of 1974 has been officially documented in a specialised study by the Holy Metropolis of Constantia and Famagusta.

The Church in Kato Mahallas

The Church of the Transfiguration of the Saviour stood in the Kato Mahallas, the Lower Quarter of Lefkoniko.

Every year the church celebrated its feast day on 6 August, when the Orthodox Church commemorates the Transfiguration of Jesus Christ.

Before 1974, Vespers were celebrated on the eve of the feast, followed by the Divine Liturgy on the morning of 6 August.

The feast formed part of the annual religious cycle of the people of Lefkoniko and connected the church with the personal and family memories of generations of inhabitants.

Architecture of the Church

Important information concerning the architecture of the Church of the Transfiguration comes from a specialised publication of the Holy Metropolis of Constantia and Famagusta, based on research and on-site inspections involving an architect, an archaeologist and a civil engineer.

The church is a single-aisled, barrel-vaulted structure.

Its principal vault is pointed, an architectural characteristic encountered in a number of Cypriot churches and reflecting the long development of ecclesiastical architecture on the island.

At the eastern end of the church is the sanctuary apse.

The apse is:

semicircular internally, and

five-sided externally.

It is covered by a quarter-spherical semi-dome, while both the main vault of the church and the roof of the apse were covered with tiles.

These architectural features give the building a distinctive character and place it within the traditional ecclesiastical architecture of the Cypriot lowlands.

The Southern Arcade

One of the most distinctive external features of the church is the covered arcade along its southern side.

The arcade is formed by a series of arches, creating a sheltered external space running alongside the church.

Such covered spaces had both practical and social functions in traditional Cypriot churches. They offered protection from the intense summer sun and winter rain, while also providing a place where members of the congregation could gather before and after religious services.

The southern arcade should therefore be regarded as an integral element of the architectural identity of the Church of the Transfiguration rather than simply as a decorative addition.

The Interior Before 1974

Published information concerning the occupied municipalities of Cyprus describes the Church of the Transfiguration of the Saviour as small but beautifully decorated.

This is an important historical description.

However, the reliable sources currently available do not provide a sufficiently detailed inventory of its former iconostasis, portable icons or possible wall paintings.

For this reason, particular icons, painters, frescoes or dates should not be attributed to the church unless additional documentary evidence becomes available.

This distinction is important.

The absence of detailed surviving documentation does not mean that the church lacked a significant interior decoration. It simply means that historical gaps should not be filled with assumptions.

What Happened After 1974

Following the events of 1974 and the displacement of the Greek Cypriot population of Lefkoniko, the church ceased to function normally as an Orthodox parish church.

Research published by the Holy Metropolis of Constantia and Famagusta records that, for a period of time, the building was used as a Muslim place of worship.

During this change of use, the southern entrance leading from the arcade was built up and closed.

This information is particularly significant because it comes from a study based on an on-site assessment of the monument rather than solely on oral testimony.

The church later ceased to be used and was left abandoned.

Deterioration of the Monument

The same survey documented clear signs of neglect and deterioration.

At the time of the assessment, roof tiles had been removed from the roof of the southern arcade.

The external plasterwork had deteriorated.

Dense vegetation had also grown around the building.

As a result, the Church of the Transfiguration was classified among the ecclesiastical monuments considered to be in poor condition.

This documentation is especially valuable because the survey was carried out with the involvement of specialists, including an architect, archaeologist and civil engineer, and incorporated direct inspections of ecclesiastical monuments in the occupied areas.

The First Divine Liturgy After 41 Years

One of the most moving moments in the modern history of the church occurred on 12 September 2015.

On that morning, the Divine Liturgy was once again celebrated inside the Church of the Transfiguration.

The Church of Cyprus described the building as having remained silent and abandoned for 41 years.

Hundreds of displaced people from Lefkoniko returned to their hometown to participate in the service.

The Divine Liturgy was presided over by Metropolitan Vasilios of Constantia and Famagusta, accompanied by clergy, including priests originating from Lefkoniko.

The service had profound symbolic significance.

For the first time since 1974, the church was once again filled with worshippers and the hymns and prayers of the Orthodox Divine Liturgy were heard within its walls.

Another Divine Liturgy in 2016

Religious services were held again the following year.

On 4 September 2016, another Divine Liturgy was celebrated in the Church of the Transfiguration of the Saviour.

The service was presided over by Archimandrite Panaretos Kyprianou, himself originating from Lefkoniko, with displaced residents of the town participating in the service.

The services of 2015 and 2016 therefore represent two particularly important chapters in the recent history of the monument.

They demonstrated that although the church had remained without its congregation for decades, its connection with the displaced community had never disappeared.

The Feast of the Transfiguration

The church is dedicated to the Transfiguration of Jesus Christ, one of the major feasts of the Orthodox Christian calendar, celebrated annually on 6 August.

The feast commemorates the event described in the Gospels in which Christ was transfigured before the Apostles Peter, James and John, revealing His divine glory.

Before 1974, the feast of the Transfiguration was celebrated annually at Sotiras in Lefkoniko.

Vespers were held on the evening of 5 August, followed by the Divine Liturgy on the morning of the feast.

The celebration was therefore not merely a liturgical event. It formed part of the social and religious rhythm of life in the lower parish of Lefkoniko.

A Monument in Need of Protection

The Church of the Transfiguration of the Saviour is not a monumental cathedral.

Its importance lies elsewhere.

It lies in its characteristic Cypriot architecture.

In its pointed vault.

In its externally five-sided apse.

In its tiled roofing.

In the arches of its southern arcade.

And, above all, in the long relationship between the building and the generations of people who worshipped there.

Ecclesiastical monuments are not merely collections of stones, arches and walls.

Their historical importance also comes from the human lives associated with them: baptisms, marriages, funerals, feast days, prayers and the countless personal and family memories accumulated within their walls.

This is what Sotiras represents for the people of Lefkoniko.

A Silent Witness in Kato Mahallas

The Church of the Transfiguration of the Saviour still stands today in the Kato Mahallas of occupied Lefkoniko.

Its structure bears the marks of time, abandonment and altered use.

Its arcade has suffered deterioration.

Its plasterwork has decayed.

Its function was changed.

And the people who once filled the church every Sunday and every 6 August have lived away from their ancestral homes for more than half a century.

Yet the building remains.

The Divine Liturgies celebrated in 2015 and 2016 demonstrated that a church can remain alive in collective memory even when it has been separated from its congregation for decades.

The Church of the Transfiguration of the Saviour in Lefkoniko is therefore an important surviving monument of the ecclesiastical and cultural heritage of occupied Cyprus.

Its documentation, conservation and restoration are important not only to the displaced people of Lefkoniko but also to the preservation of an authentic part of the religious and architectural heritage of the Mesaoria Plain.

Summary Information

Name: Church of the Transfiguration of the Saviour

Greek name: Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος

Local name: Sotiras

Location: Occupied Lefkoniko, Famagusta District, Cyprus

Location within the town: Kato Mahallas – Lower Quarter

Dedication: The Transfiguration of Jesus Christ

Feast day: 6 August

Architectural type: Single-aisled, barrel-vaulted church

Main vault: Pointed

Apse: Semicircular internally and five-sided externally

Apse covering: Quarter-spherical semi-dome

Roofing: Traditionally tiled over the main vault and apse

Characteristic external feature: Southern covered arcade with arches

Exact date of construction: No sufficiently documented date has been identified in the reliable sources examined, and therefore a specific construction date or century should not be stated as certain without further evidence.

Before 1974: A small but beautifully decorated parish church serving the lower neighbourhood of Lefkoniko.

After 1974: The building was used for a period as a Muslim place of worship, and the southern entrance from the arcade was built up.

Documented later condition: Deterioration of the external plasterwork, loss of tiles from the southern arcade and extensive vegetation around the building; the church was classified as being in poor condition.

First Divine Liturgy after 1974: 12 September 2015, after 41 years without Orthodox worship.

Next documented Divine Liturgy: 4 September 2016.

Historical and cultural significance: An important ecclesiastical monument of Lefkoniko and a surviving example of the traditional church architecture of the Mesaoria region.

Important research note: Until a primary architectural, archaeological or archival source providing a secure date for the construction of the church is identified, a specific year or century of construction should not be presented as established fact.


Text: George Konstantinou












No comments:

Post a Comment