Ιερός Ναός Τιμίου Προδρόμου στο κατεχόμενο χωριό Γύψου της επαρχίας Αμμοχώστου - Church of Timios Prodromos in the Occupied Village of Gypsou - Cyprus

  See also

Το κατεχόμενο χωριό Γύψου της επαρχίας Αμμοχώστου - Gypsou village - Cyprus

Εκκλησία της Παναγίας στο κατεχόμενο χωριό Γύψου της επαρχίας Αμμοχώστου - Cyprus

Εκκλησία Άγιος Γεώργιος στο κατεχόμενο χωριό Γύψου της επαρχίας Αμμοχώστου - Saint Georgios Church in the village of Gypsou

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos 18/9/2023 by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Ιερός Ναός Τιμίου Προδρόμου στο κατεχόμενο χωριό Γύψου της επαρχίας Αμμοχώστου – Ένα παλαιό εκκλησιαστικό μνημείο που επέζησε της εγκατάλειψης και της λεηλασίας

Στο κατεχόμενο χωριό Γύψου της επαρχίας Αμμοχώστου βρίσκεται ο Ιερός Ναός Τιμίου Προδρόμου, ένας από τους σημαντικούς παλαιούς εκκλησιαστικούς χώρους της κοινότητας.

Ο ναός είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και Βαπτιστή, μία από τις σημαντικότερες μορφές της χριστιανικής παράδοσης.

Σε αντίθεση με την Παναγία της Γύψου, για την οποία σώζεται κτητορική επιγραφή που μας επιτρέπει να γνωρίζουμε με ακρίβεια ότι οικοδομήθηκε το 1890, για τον Τίμιο Πρόδρομο δεν εντοπίστηκε μέχρι στιγμής αντίστοιχο ασφαλές επιγραφικό τεκμήριο που να δίνει συγκεκριμένο έτος ανέγερσης.

Υπάρχουν δευτερογενείς καταγραφές που χρονολογούν τον ναό στον 18ο αιώνα. Μέχρι όμως να εντοπιστεί πρωτογενής αρχιτεκτονική, αρχαιολογική ή επιγραφική τεκμηρίωση, η χρονολόγηση αυτή πρέπει να αντιμετωπίζεται με την απαραίτητη επιφύλαξη.

Αυτό που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι ότι πρόκειται για παλαιό ναό της Γύψου, ο οποίος διέθετε αξιόλογο ξυλόγλυπτο εικονοστάσι και ο οποίος υπέστη σοβαρές αλλοιώσεις και απώλειες μετά το 1974.

Ο Τίμιος Πρόδρομος της Γύψου

Η επίσημη διοικητική συγκρότηση της Εκκλησίας της Κύπρου καταγράφει τη Γύψου στην Ιερά Μητρόπολη Κωνσταντίας και Αμμοχώστου και αναφέρει τον Ιερό Ναό Τιμίου Προδρόμου ως τον ναό της κοινότητας.

Η ίδια ονομασία χρησιμοποιείται επανειλημμένα και στις επίσημες ανακοινώσεις της Ιεράς Μητροπόλεως σχετικά με Θείες Λειτουργίες που τελέστηκαν στον ναό μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων.

Η ταύτιση του μνημείου είναι επομένως ασφαλής.

Πρόκειται για τον Ιερό Ναό Τιμίου Προδρόμου της Γύψου, αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο.

Η αφιέρωση στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο

Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος κατέχει εξαιρετικά σημαντική θέση στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

Ονομάζεται «Πρόδρομος» επειδή, σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, προετοίμασε τον δρόμο για τη δημόσια παρουσία και διδασκαλία του Ιησού Χριστού.

Είναι επίσης γνωστός ως Ιωάννης ο Βαπτιστής, καθώς βάπτισε τον Χριστό στον Ιορδάνη ποταμό.

Η ιδιαίτερη σχέση του ναού της Γύψου με την εορτή της Αποτομής της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου επιβεβαιώνεται από τις μεταγενέστερες Θείες Λειτουργίες που πραγματοποιήθηκαν εκεί.

Η εορτή της Αποτομής τιμάται στις 29 Αυγούστου.

Πότε κτίστηκε ο ναός;

Η ακριβής χρονολογία κατασκευής του Τιμίου Προδρόμου της Γύψου χρειάζεται περαιτέρω έρευνα.

Δευτερογενείς καταγραφές τοποθετούν την ανέγερσή του στον 18ο αιώνα.

Η χρονολόγηση αυτή είναι πιθανή και είναι σημαντικό να καταγραφεί ως υπάρχουσα πληροφορία, δεν πρέπει όμως να παρουσιαστεί ως απολύτως εξακριβωμένη χωρίς την πρωτογενή πηγή πάνω στην οποία βασίζεται.

Δεν εντοπίστηκε μέχρι στιγμής κτητορική επιγραφή, συγκεκριμένο ιστορικό έγγραφο ή δημοσιευμένη εξειδικευμένη αρχιτεκτονική μελέτη που να μας επιτρέπει να δώσουμε με ασφάλεια συγκεκριμένο έτος κατασκευής.

Για τον λόγο αυτό είναι προτιμότερο να αναφέρουμε ότι ο ναός θεωρείται παλαιός και έχει αποδοθεί στον 18ο αιώνα, διατηρώντας όμως ανοικτό το ζήτημα της ακριβούς χρονολόγησής του.

Το παλαιό ξυλόγλυπτο εικονοστάσι

Ένα από τα σημαντικότερα τεκμηριωμένα στοιχεία για το εσωτερικό του ναού είναι το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι του.

Επίσημη έκδοση της Εκκλησίας της Κύπρου, αφιερωμένη στην κατάσταση των εκκλησιαστικών μνημείων στις κατεχόμενες περιοχές, περιλαμβάνει τον Τίμιο Πρόδρομο της Γύψου.

Στην καταγραφή αναφέρεται ότι το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι αποτελούσε έργο του προηγούμενου αιώνα σε σχέση με τον χρόνο της συγκεκριμένης καταγραφής.

Πρόκειται για σημαντική πληροφορία, καθώς αποδεικνύει ότι ο ναός διατηρούσε αξιόλογο ξυλόγλυπτο εκκλησιαστικό εξοπλισμό.

Δυστυχώς, η ίδια πηγή καταγράφει και τις σοβαρές απώλειες που είχε ήδη υποστεί το εικονοστάσι.

Σχεδόν όλα τα ξυλόγλυπτα στοιχεία του κάτω τμήματός του αναφέρονται ως χαμένα.

Η μετατροπή του εσωτερικού σε στάβλο

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία για τη χρήση του ναού μετά το 1974.

Στην επίσημη φωτογραφική και περιγραφική καταγραφή της Εκκλησίας της Κύπρου αναφέρεται ότι το εσωτερικό του Τιμίου Προδρόμου είχε μετατραπεί σε στάβλο.

Η πληροφορία αυτή δεν αποτελεί γενική αναφορά για την τύχη των εκκλησιών στις κατεχόμενες περιοχές.

Αφορά συγκεκριμένα τον Τίμιο Πρόδρομο της Γύψου και συνοδεύεται από φωτογραφική τεκμηρίωση του μνημείου.

Η χρήση ενός ιστορικού ναού ως χώρου για ζώα αποτελεί δραματική αλλαγή σε σχέση με τον αρχικό θρησκευτικό χαρακτήρα του κτιρίου.

Παράλληλα, η απώλεια τμημάτων του ξυλόγλυπτου εικονοστασίου δείχνει ότι η αλλοίωση δεν περιορίστηκε μόνο στη χρήση του χώρου.

Μετά το 1974

Μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και τον εκτοπισμό των Ελληνοκυπρίων κατοίκων της Γύψου, ο ναός αποκόπηκε από την κοινότητα που τον χρησιμοποιούσε και τον φρόντιζε.

Η μεταγενέστερη καταγραφή της κατάστασής του αποκαλύπτει τις συνέπειες αυτής της ιστορικής διακοπής.

Το εσωτερικό χρησιμοποιήθηκε ως στάβλος.

Στοιχεία του ξυλόγλυπτου εικονοστασίου χάθηκαν.

Και ο χώρος που επί γενιές είχε θρησκευτικό χαρακτήρα έπαψε να λειτουργεί κανονικά ως ορθόδοξος ναός.

Η περίπτωση του Τιμίου Προδρόμου αποτελεί έτσι ένα συγκεκριμένο και τεκμηριωμένο παράδειγμα των αλλαγών που υπέστησαν εκκλησιαστικά μνημεία στις κατεχόμενες περιοχές της Κύπρου μετά το 1974.

Η επιστροφή της Θείας Λειτουργίας

Παρά τη μακρά διακοπή, υπάρχουν τεκμηριωμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες η Θεία Λειτουργία τελέστηκε ξανά στον Τίμιο Πρόδρομο.

Στις 27 Αυγούστου 2017 πραγματοποιήθηκε Θεία Λειτουργία στον ναό με την ευκαιρία της εορτής της Αποτομής της Τιμίας Κεφαλής του Τιμίου Προδρόμου.

Η λειτουργία αυτή ανακοινώθηκε επίσημα από την Ιερά Μητρόπολη Κωνσταντίας και Αμμοχώστου.

Η Θεία Λειτουργία του 2018

Το επόμενο έτος υποβλήθηκε μέσω των Ηνωμένων Εθνών αίτημα προς τις κατοχικές αρχές για την τέλεση Θείας Λειτουργίας στον ναό.

Το αίτημα εγκρίθηκε.

Έτσι, την Κυριακή 2 Σεπτεμβρίου 2018 τελέστηκε και πάλι Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό Τιμίου Προδρόμου της Γύψου.

Η ημερομηνία επιλέχθηκε σε σχέση με την εκ μεταθέσεως εορτή της Αποτομής της Τιμίας Κεφαλής του Προδρόμου, η οποία κανονικά τιμάται στις 29 Αυγούστου.

Η τέλεση της λειτουργίας έχει ιδιαίτερη σημασία για ένα μνημείο που είχε προηγουμένως καταγραφεί να χρησιμοποιείται ως στάβλος.

Για λίγες ώρες ο χώρος επανήλθε στην αρχική θρησκευτική λειτουργία για την οποία είχε δημιουργηθεί.

Νέα Θεία Λειτουργία το 2019

Η παρουσία των πιστών στον ναό δεν περιορίστηκε στο 2018.

Επίσημη ανακοίνωση της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας και Αμμοχώστου επιβεβαιώνει ότι εγκρίθηκε επίσης η τέλεση Θείας Λειτουργίας στον Τίμιο Πρόδρομο την Κυριακή 25 Αυγούστου 2019.

Και αυτή η λειτουργία πραγματοποιήθηκε με την ευκαιρία της εκ μεταθέσεως εορτής της Αποτομής της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου.

Έχουμε επομένως τεκμηριωμένη λειτουργική παρουσία στον ναό τουλάχιστον κατά τα έτη 2017, 2018 και 2019.

Η ιδιαίτερη σημασία αυτών των λειτουργιών

Οι λειτουργίες αυτές δεν αποτελούν απλώς θρησκευτικές εκδηλώσεις.

Για τους εκτοπισμένους κατοίκους και τις οικογένειές τους, η επιστροφή σε έναν ναό της κοινότητάς τους έχει ιδιαίτερη ιστορική και συναισθηματική σημασία.

Ένας χώρος που είχε αποκοπεί από τη φυσική του κοινότητα μετά το 1974 χρησιμοποιήθηκε ξανά, έστω προσωρινά, για τον σκοπό για τον οποίο είχε δημιουργηθεί.

Ταυτόχρονα, οι λειτουργίες αυτές αποτελούν και σύγχρονα ιστορικά τεκμήρια για τη συνεχιζόμενη σχέση της κοινότητας της Γύψου με τον Τίμιο Πρόδρομο.

Η αξία της φωτογραφικής τεκμηρίωσης

Η περίπτωση του Τιμίου Προδρόμου δείχνει πόσο σημαντική είναι η συστηματική φωτογραφική καταγραφή των εκκλησιαστικών μνημείων της κατεχόμενης Κύπρου.

Μια φωτογραφία μπορεί να διατηρήσει στοιχεία που αργότερα μπορεί να αλλοιωθούν ή να εξαφανιστούν.

Μπορεί να καταγράψει ένα ξυλόγλυπτο τμήμα, μια επιγραφή, μια πόρτα, μια τοιχοποιία ή την κατάσταση ενός εσωτερικού χώρου σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

Όταν τέτοιες φωτογραφίες συγκρίνονται με παλαιότερο αρχειακό υλικό, μπορούν να αποκαλύψουν αλλαγές, απώλειες και επεμβάσεις που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να τεκμηριωθούν.

Για μνημεία όπως ο Τίμιος Πρόδρομος, η φωτογραφική καταγραφή αποτελεί επομένως και μορφή ιστορικής τεκμηρίωσης.

Όσα γνωρίζουμε και όσα παραμένουν άγνωστα

Για τον Τίμιο Πρόδρομο της Γύψου διαθέτουμε πλέον ορισμένα σημαντικά και ασφαλή στοιχεία.

Γνωρίζουμε την ταυτότητα και την αφιέρωση του ναού.

Γνωρίζουμε ότι υπήρχε παλαιό ξυλόγλυπτο εικονοστάσι.

Γνωρίζουμε ότι σημαντικό μέρος του ξυλόγλυπτου διάκοσμου του κάτω τμήματός του χάθηκε.

Γνωρίζουμε ότι το εσωτερικό του ναού είχε χρησιμοποιηθεί ως στάβλος.

Και γνωρίζουμε ότι πραγματοποιήθηκαν ξανά Θείες Λειτουργίες στον χώρο κατά τα έτη 2017, 2018 και 2019.

Αυτό που δεν γνωρίζουμε ακόμη με την ίδια βεβαιότητα είναι η ακριβής χρονολογία ανέγερσης.

Η απόδοση στον 18ο αιώνα υπάρχει στη βιβλιογραφία και στις καταγραφές, αλλά χρειάζεται ισχυρότερη πρωτογενή τεκμηρίωση πριν παρουσιαστεί ως οριστική χρονολόγηση.

Δεν πρέπει επίσης να αποδώσουμε αυθαίρετα στον ναό τοιχογραφίες, συγκεκριμένες οικοδομικές φάσεις ή άλλα αρχιτεκτονικά στοιχεία χωρίς τεκμήρια.

Ένα μνημείο που εξακολουθεί να συνδέεται με την κοινότητά του

Ο Τίμιος Πρόδρομος της Γύψου έχει περάσει από πολύ διαφορετικές φάσεις.

Υπήρξε χώρος λατρείας της κοινότητας.

Μετά το 1974 αποκόπηκε από τους ανθρώπους που τον χρησιμοποιούσαν.

Το εσωτερικό του καταγράφηκε να χρησιμοποιείται ως στάβλος και σημαντικά στοιχεία του εκκλησιαστικού του εξοπλισμού χάθηκαν.

Δεκαετίες αργότερα, όμως, η Θεία Λειτουργία ακούστηκε ξανά μέσα στον ναό.

Η ιστορία του μνημείου δεν βρίσκεται επομένως μόνο στο παρελθόν.

Συνεχίζεται μέσα από τη σχέση των ανθρώπων της Γύψου με την εκκλησία τους και μέσα από κάθε προσπάθεια καταγραφής, μελέτης και διατήρησης της μνήμης της.

Ο Ιερός Ναός Τιμίου Προδρόμου αποτελεί σήμερα ένα σημαντικό κομμάτι της εκκλησιαστικής κληρονομιάς της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου και ένα μνημείο του οποίου η ιστορία αξίζει να ερευνηθεί ακόμη περισσότερο.

Συνοπτικά στοιχεία

Ονομασία: Ιερός Ναός Τιμίου Προδρόμου

Αφιέρωση: Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και Βαπτιστής

Τοποθεσία: Γύψου

Επαρχία: Αμμοχώστου, Κύπρος

Τύπος μνημείου: Ορθόδοξη χριστιανική εκκλησία

Χρονολογία ανέγερσης: Δεν έχει επιβεβαιωθεί με πρωτογενές τεκμήριο

Προτεινόμενη χρονολόγηση: 18ος αιώνας σύμφωνα με δευτερογενείς καταγραφές, η οποία χρειάζεται περαιτέρω τεκμηρίωση

Εσωτερικός εξοπλισμός: Τεκμηριώνεται παλαιό ξυλόγλυπτο εικονοστάσι

Κατάσταση εικονοστασίου σε μεταγενέστερη καταγραφή: Σχεδόν όλα τα ξυλόγλυπτα στοιχεία του κάτω τμήματός του είχαν χαθεί

Χρήση μετά το 1974: Επίσημη καταγραφή της Εκκλησίας της Κύπρου αναφέρει ότι το εσωτερικό του ναού είχε μετατραπεί σε στάβλο

Εορτή που συνδέεται τεκμηριωμένα με τον ναό: Αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Τιμίου Προδρόμου – 29 Αυγούστου

Τεκμηριωμένες μεταγενέστερες Θείες Λειτουργίες: 27 Αυγούστου 2017, 2 Σεπτεμβρίου 2018 και 25 Αυγούστου 2019

Εκκλησιαστική υπαγωγή: Ιερά Μητρόπολη Κωνσταντίας και Αμμοχώστου

Ιστορική σημασία: Παλαιός ναός της Γύψου με τεκμηριωμένο ξυλόγλυπτο εικονοστάσι, σοβαρές απώλειες μετά το 1974 και μεταγενέστερη επαναλειτουργία για συγκεκριμένες Θείες Λειτουργίες

Σημαντική παρατήρηση: Η ακριβής χρονολογία ανέγερσης και οι παλαιότερες οικοδομικές φάσεις του μνημείου χρειάζονται περαιτέρω έρευνα και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως δεδομένες χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση.

Church of Timios Prodromos in the Occupied Village of Gypsou, Famagusta District – An Old Ecclesiastical Monument that Survived Abandonment and Looting

Text: George Konstantinou

In the occupied village of Gypsou, in the Famagusta District, stands the Church of Timios Prodromos, one of the important old ecclesiastical sites of the community.

The church is dedicated to Saint John the Forerunner and Baptist, one of the most important figures of the Christian tradition.

Unlike the Church of Panagia in Gypsou, for which a foundation inscription survives allowing us to know with certainty that it was built in 1890, no corresponding reliable inscriptional evidence giving a specific year of construction has so far been identified for the Church of Timios Prodromos.

There are secondary records dating the church to the 18th century. However, until primary architectural, archaeological or inscriptional evidence is identified, this dating should be treated with the necessary caution.

What we know with certainty is that this is an old church of Gypsou, which possessed a noteworthy wood-carved iconostasis and which suffered serious alterations and losses after 1974.

Timios Prodromos of Gypsou

The official administrative structure of the Church of Cyprus records Gypsou under the Holy Metropolis of Constantia and Famagusta and lists the Church of Timios Prodromos as the church of the community.

The same name is repeatedly used in official announcements of the Holy Metropolis concerning Divine Liturgies celebrated in the church after the opening of the checkpoints.

The identification of the monument is therefore secure.

It is the Church of Timios Prodromos of Gypsou, dedicated to Saint John the Forerunner.

The Dedication to Saint John the Forerunner

Saint John the Forerunner holds an exceptionally important place in the Orthodox Church.

He is called the “Forerunner” because, according to Christian tradition, he prepared the way for the public appearance and teaching of Jesus Christ.

He is also known as John the Baptist, as he baptised Christ in the River Jordan.

The particular connection of the church of Gypsou with the Feast of the Beheading of Saint John the Baptist is confirmed by the later Divine Liturgies that were held there.

The Feast of the Beheading is commemorated on 29 August.

When Was the Church Built?

The exact date of construction of the Church of Timios Prodromos in Gypsou requires further research.

Secondary records place its construction in the 18th century.

This dating is possible and is important to record as existing information, but it should not be presented as absolutely verified without the primary source on which it is based.

So far, no foundation inscription, specific historical document or published specialised architectural study has been identified that would allow us to provide a precise year of construction with certainty.

For this reason, it is preferable to state that the church is considered old and has been attributed to the 18th century, while leaving the question of its exact dating open.

The Old Wood-Carved Iconostasis

One of the most important documented features of the interior of the church is its wood-carved iconostasis.

An official publication of the Church of Cyprus, dedicated to the condition of ecclesiastical monuments in the occupied areas, includes the Church of Timios Prodromos of Gypsou.

The record states that the wood-carved iconostasis was a work of the previous century in relation to the time of that particular documentation.

This is important information, as it demonstrates that the church preserved noteworthy wood-carved ecclesiastical furnishings.

Unfortunately, the same source also records the serious losses that the iconostasis had already suffered.

Almost all the carved wooden elements of its lower section are reported as missing.

The Conversion of the Interior into a Stable

Even more characteristic is the testimony concerning the use of the church after 1974.

The official photographic and descriptive record of the Church of Cyprus states that the interior of the Church of Timios Prodromos had been converted into a stable.

This information is not a general reference to the fate of churches in the occupied areas.

It specifically concerns the Church of Timios Prodromos in Gypsou and is accompanied by photographic documentation of the monument.

The use of a historic church as a place for animals represents a dramatic change from the building's original religious character.

At the same time, the loss of parts of the wood-carved iconostasis demonstrates that the alteration was not limited solely to the use of the space.

After 1974

Following the Turkish invasion of 1974 and the displacement of the Greek Cypriot inhabitants of Gypsou, the church was separated from the community that had used and cared for it.

The later documentation of its condition reveals the consequences of this historical interruption.

The interior was used as a stable.

Elements of the wood-carved iconostasis were lost.

And the place that for generations had possessed a religious character ceased to function normally as an Orthodox church.

The case of the Church of Timios Prodromos thus constitutes a specific and documented example of the changes suffered by ecclesiastical monuments in the occupied areas of Cyprus after 1974.

The Return of the Divine Liturgy

Despite the long interruption, there are documented occasions on which the Divine Liturgy was once again celebrated in the Church of Timios Prodromos.

On 27 August 2017, a Divine Liturgy was held in the church on the occasion of the Feast of the Beheading of Saint John the Baptist.

This service was officially announced by the Holy Metropolis of Constantia and Famagusta.

The Divine Liturgy of 2018

The following year, a request was submitted through the United Nations to the occupation authorities for permission to celebrate a Divine Liturgy in the church.

The request was approved.

Thus, on Sunday, 2 September 2018, a Divine Liturgy was once again celebrated in the Church of Timios Prodromos of Gypsou.

The date was chosen in connection with the transferred celebration of the Feast of the Beheading of Saint John the Baptist, which is normally commemorated on 29 August.

The celebration of the liturgy is of particular significance for a monument that had previously been documented as being used as a stable.

For a few hours, the space returned to the original religious function for which it had been created.

Another Divine Liturgy in 2019

The presence of worshippers in the church was not limited to 2018.

An official announcement of the Holy Metropolis of Constantia and Famagusta confirms that permission was also granted for a Divine Liturgy to be celebrated in the Church of Timios Prodromos on Sunday, 25 August 2019.

This service was likewise held on the occasion of the transferred celebration of the Feast of the Beheading of Saint John the Baptist.

We therefore have documented liturgical presence in the church at least during the years 2017, 2018 and 2019.

The Particular Significance of These Liturgies

These liturgies are not simply religious events.

For the displaced inhabitants and their families, returning to a church of their community carries particular historical and emotional significance.

A place that had been separated from its natural community after 1974 was once again used, even temporarily, for the purpose for which it had been created.

At the same time, these liturgies also constitute modern historical evidence of the continuing relationship between the community of Gypsou and the Church of Timios Prodromos.

The Value of Photographic Documentation

The case of the Church of Timios Prodromos demonstrates how important the systematic photographic documentation of ecclesiastical monuments in occupied Cyprus is.

A photograph can preserve details that may later be altered or disappear.

It can record a wood-carved element, an inscription, a doorway, masonry or the condition of an interior space at a particular point in time.

When such photographs are compared with older archival material, they can reveal changes, losses and interventions that would otherwise be difficult to document.

For monuments such as the Church of Timios Prodromos, photographic recording therefore also constitutes a form of historical documentation.

What We Know and What Remains Unknown

For the Church of Timios Prodromos in Gypsou, we now possess several important and reliable pieces of information.

We know the identity and dedication of the church.

We know that an old wood-carved iconostasis existed.

We know that a significant part of the carved decoration of its lower section was lost.

We know that the interior of the church had been used as a stable.

And we know that Divine Liturgies were once again held there in 2017, 2018 and 2019.

What we do not yet know with the same degree of certainty is the exact date of construction.

The attribution to the 18th century exists in the literature and records, but stronger primary documentation is required before it can be presented as a definitive dating.

We should also not arbitrarily attribute wall paintings, specific construction phases or other architectural features to the church without supporting evidence.

A Monument that Remains Connected to its Community

The Church of Timios Prodromos of Gypsou has passed through very different phases.

It was a place of worship for the community.

After 1974, it was separated from the people who had used it.

Its interior was documented as being used as a stable, and important elements of its ecclesiastical furnishings were lost.

Decades later, however, the Divine Liturgy was once again heard inside the church.

The history of the monument therefore does not belong only to the past.

It continues through the relationship of the people of Gypsou with their church and through every effort to record, study and preserve its memory.

The Church of Timios Prodromos today constitutes an important part of the ecclesiastical heritage of the occupied Famagusta District and a monument whose history deserves further research.

Summary

Name: Church of Timios Prodromos

Dedication: Saint John the Forerunner and Baptist

Location: Gypsou

District: Famagusta, Cyprus

Type of monument: Orthodox Christian church

Date of construction: Not confirmed by primary evidence

Proposed dating: 18th century according to secondary records; further documentation is required

Interior furnishings: An old wood-carved iconostasis is documented

Condition of the iconostasis in later documentation: Almost all the carved wooden elements of its lower section had been lost

Use after 1974: An official record of the Church of Cyprus states that the interior of the church had been converted into a stable

Feast documented in connection with the church: Beheading of Saint John the Baptist – 29 August

Documented later Divine Liturgies: 27 August 2017, 2 September 2018 and 25 August 2019

Ecclesiastical jurisdiction: Holy Metropolis of Constantia and Famagusta

Historical significance: An old church of Gypsou with a documented wood-carved iconostasis, serious losses after 1974 and later temporary returns to liturgical use

Important note: The exact date of construction and the earlier building phases of the monument require further research and should not be presented as established facts without additional documentation.