See also

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Το Φράγμα Μαυροκόλυμπου, στην επαρχία Πάφου, βρίσκεται στην περιοχή μεταξύ της Πέγειας και της Κισσόνεργας και αποτελεί ένα από τα παλαιότερα μεγάλα υδατικά έργα της Κύπρου. Κατασκευασμένο μέσα σε ένα χαρακτηριστικό μεσογειακό τοπίο, το φράγμα δεν αποτελεί μόνο σημαντικό έργο διαχείρισης των υδάτινων πόρων, αλλά με την πάροδο των δεκαετιών έχει ενσωματωθεί στο φυσικό περιβάλλον της περιοχής.

Το φράγμα κατασκευάστηκε πάνω στον ποταμό Μαυρόκολυμπο και τέθηκε σε λειτουργία το 1966. Πρόκειται για χωμάτινο φράγμα, με ύψος περίπου 45 μέτρα και μήκος στέψης περίπου 183 μέτρα. Η συνολική χωρητικότητα του ταμιευτήρα ανέρχεται στα 2.180.000 κυβικά μέτρα νερού, ενώ όταν είναι γεμάτος η επιφάνειά του καλύπτει περίπου 175.000 τετραγωνικά μέτρα.

Η λεκάνη απορροής του Μαυροκόλυμπου έχει έκταση περίπου 37,8 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Κατά τους βροχερούς χειμώνες, τα νερά που κατεβαίνουν από τη γύρω περιοχή συγκεντρώνονται στον ποταμό και καταλήγουν στον ταμιευτήρα, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή υδάτινη επιφάνεια μέσα στο κατά τα άλλα ξηρό μεσογειακό τοπίο της δυτικής Κύπρου.

Βασικός σκοπός της δημιουργίας του φράγματος ήταν η άρδευση και η καλύτερη αξιοποίηση των περιορισμένων υδάτινων πόρων της περιοχής. Σε ένα νησί όπως η Κύπρος, όπου οι βροχοπτώσεις παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις από χρόνο σε χρόνο και τα καλοκαίρια είναι μακρά και ξηρά, η αποθήκευση του χειμερινού νερού υπήρξε καθοριστικής σημασίας για τη γεωργία και την ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών της Πάφου.

Με την πάροδο του χρόνου, όμως, γύρω από τον τεχνητό ταμιευτήρα δημιουργήθηκε και ένας ενδιαφέρων δευτερογενής υγροτοπικός βιότοπος. Όπως συμβαίνει με πολλά φράγματα της Κύπρου, η μόνιμη ή εποχική παρουσία γλυκού νερού μέσα σε ένα ξηρό περιβάλλον προσελκύει διάφορα είδη άγριας ζωής.

Στις όχθες και στα ρηχά σημεία μπορούν να αναπτυχθούν υδρόφιλα φυτά και άλλη παρόχθια βλάστηση, δημιουργώντας καταφύγια και χώρους τροφοληψίας για ασπόνδυλα, αμφίβια, ερπετά και πουλιά. Ιδιαίτερα κατά τις μεταναστευτικές περιόδους, οι εσωτερικοί υγρότοποι της Κύπρου μπορούν να αποτελέσουν πολύτιμους προσωρινούς σταθμούς για πουλιά που διασχίζουν το νησί.

Η οικολογική αξία της ευρύτερης περιοχής είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η περιοχή Κοίλη–Μαυρόκολυμπος περιλαμβάνεται στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία του φυσικού τοπίου και των οικοτόπων που περιβάλλουν το υδατικό σύστημα του Μαυροκόλυμπου.

Το τοπίο γύρω από το φράγμα μεταβάλλεται εντυπωσιακά ανάλογα με την εποχή και τις βροχοπτώσεις. Τον χειμώνα και την άνοιξη, όταν υπάρχει αρκετό νερό, οι γύρω πλαγιές πρασινίζουν και η περιοχή αποκτά διαφορετικό χαρακτήρα. Κατά τους θερμούς καλοκαιρινούς μήνες η στάθμη του νερού υποχωρεί και αποκαλύπτονται εκτάσεις λάσπης και γυμνού εδάφους στις όχθες.

Αυτή η συνεχής μεταβολή της στάθμης δημιουργεί διαφορετικές μικροενδιαιτήσεις κατά τη διάρκεια του έτους. Οι λασπώδεις όχθες, τα ρηχά νερά, οι πέτρες, οι θάμνοι και η παρόχθια βλάστηση μπορούν να χρησιμοποιηθούν από διαφορετικούς οργανισμούς για τροφή, ανάπαυση και αναπαραγωγή.

Το Φράγμα Μαυροκόλυμπου αποτελεί επομένως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ένα ανθρώπινο τεχνικό έργο μπορεί, με την πάροδο πολλών δεκαετιών, να αποκτήσει και μια δεύτερη οικολογική διάσταση. Δημιουργήθηκε για τη συγκράτηση και αξιοποίηση του νερού, όμως σήμερα αποτελεί ταυτόχρονα αναπόσπαστο κομμάτι του τοπίου της δυτικής Κύπρου.

Μέσα σε μια χώρα όπου το νερό υπήρξε πάντοτε πολύτιμο και συχνά σπάνιο αγαθό, τα φράγματα αποτελούν μέρος όχι μόνο της σύγχρονης ιστορίας και της γεωργικής ανάπτυξης του τόπου, αλλά και της συνεχώς μεταβαλλόμενης σχέσης μεταξύ ανθρώπου και φύσης.

Το Φράγμα Μαυροκόλυμπου, με περισσότερα από μισό αιώνα ζωής, παραμένει ένα χαρακτηριστικό τοπόσημο της επαρχίας Πάφου και ένας τόπος όπου το νερό, η γεωλογία, η μεσογειακή βλάστηση και η άγρια ζωή συναντώνται, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερο τοπίο φυσικού και ανθρώπινου ενδιαφέροντος.

Σύνοψη

Ονομασία: Φράγμα Μαυροκόλυμπου

Περιοχή: Επαρχία Πάφου, μεταξύ Πέγειας και Κισσόνεργας

Ποταμός: Μαυρόκολυμπος

Έτος λειτουργίας: 1966

Τύπος: Χωμάτινο φράγμα

Ύψος: 45 m

Μήκος αναχώματος: 183 m

Χωρητικότητα: 2.180.000 m³

Επιφάνεια ταμιευτήρα: Περίπου 175.000 m²

Λεκάνη απορροής: 37,8 km²

Κύριος σκοπός: Άρδευση

Οικολογική σημασία: Ο ταμιευτήρας και η ευρύτερη περιοχή προσφέρουν υδάτινες και παρόχθιες ενδιαιτήσεις σε ένα κατά κύριο λόγο ξηρό μεσογειακό περιβάλλον, ενώ η περιοχή Κοίλη–Μαυρόκολυμπος συνδέεται με το ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000.

Μαυροκόλυμπος είναι ποταμός στην Επαρχία Πάφου. Έχει μήκος περίπου 15 χιλιόμετρα, πηγάζει από τα βουνά που βρίσκονται μεταξύ των κοινοτήτων Τσάδα και Στρουμπί σε υψόμετρο 600 μέτρων και εκβάλλει στην θαλάσσια περιοχή της Κισσόνεργας.

Photos 17/2/2013 by George Konstantinou

Mavrokolympos Dam between Peyia and Kissonerga – An Important Aquatic Habitat of the Paphos District

Mavrokolympos Dam, in the Paphos District of Cyprus, lies in the area between Peyia and Kissonerga and is one of the island’s older major water-development projects. Constructed within a characteristic Mediterranean landscape, the dam is not only an important work of water management but, over the decades, has also become integrated into the natural environment of the surrounding area.

The dam was constructed on the Mavrokolympos River and became operational in 1966. It is an earth-fill dam, approximately 45 metres high, with a crest length of about 183 metres. The reservoir has a total storage capacity of approximately 2,180,000 cubic metres of water, while at full capacity its surface covers approximately 175,000 square metres.

The Mavrokolympos catchment covers approximately 37.8 square kilometres. During wet winters, rainfall from the surrounding countryside drains into the river and eventually reaches the reservoir, creating an impressive body of freshwater within the otherwise dry Mediterranean landscape of western Cyprus.

The principal purpose of the dam was irrigation and the more effective utilisation of the region’s limited water resources. On an island such as Cyprus, where rainfall varies considerably from year to year and summers are long, hot and dry, the ability to store winter rainfall has historically been of great importance to agriculture and to the development of the coastal areas of Paphos.

Over time, however, an interesting secondary wetland habitat has also developed around the artificial reservoir. As occurs at many reservoirs in Cyprus, the permanent or seasonal presence of freshwater within an otherwise relatively dry environment attracts a variety of wildlife.

Aquatic and riparian vegetation can develop along the shores and in shallow areas, providing shelter and feeding opportunities for invertebrates, amphibians, reptiles and birds. Particularly during the spring and autumn migration periods, inland freshwater habitats in Cyprus can provide valuable temporary resting and feeding places for birds crossing the island.

The ecological importance of the wider area is considerable. The Koili–Mavrokolympos area forms part of the European Natura 2000 network of protected areas, highlighting the conservation value of the natural landscape and habitats associated with the wider Mavrokolympos area.

The appearance of the reservoir changes dramatically according to the season and the amount of rainfall received. During winter and spring, when water levels are higher, the surrounding slopes become green and the entire landscape takes on a very different character. During the hot summer months, water levels usually decline, exposing areas of mud and bare ground along parts of the shoreline.

These continuous fluctuations in water level create a variety of microhabitats throughout the year. Muddy margins, shallow water, rocky areas, shrubs and riparian vegetation may be used by different organisms for feeding, shelter, resting and reproduction.

Mavrokolympos Dam therefore provides a characteristic example of how a human-made structure can, over many decades, acquire an additional ecological dimension. It was originally created for the storage and utilisation of water, yet today it also forms an integral part of the landscape of western Cyprus.

In a country where water has always been a precious and often scarce resource, reservoirs represent not only an important chapter in the modern history and agricultural development of Cyprus, but also an example of the constantly evolving relationship between people and the natural environment.

With more than half a century of history, Mavrokolympos Dam remains a distinctive landmark of the Paphos District and a place where water, geology, Mediterranean vegetation and wildlife come together to create a landscape of both natural and human interest.

Summary

Name: Mavrokolympos Dam

Location: Paphos District, between Peyia and Kissonerga

River: Mavrokolympos River

Year of operation: 1966

Type: Earth-fill dam

Height: 45 m

Crest length: 183 m

Storage capacity: 2,180,000 m³

Reservoir surface area: Approximately 175,000 m²

Catchment area: 37.8 km²

Primary purpose: Irrigation

Ecological importance: The reservoir and its surrounding landscape provide aquatic and riparian habitats within a predominantly dry Mediterranean environment, while the wider Koili–Mavrokolympos area is associated with the European Natura 2000 network.

Text: George Konstantinou