See also
Το κατεχόμενο χωριό Πραστειό Αμμοχώστου - Prastio Ammochostou village - Cyprus
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Photos 18/9/2023 by George Konstantinou
Below
in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Στο κατεχόμενο χωριό Πραστειό της επαρχίας Αμμοχώστου βρίσκεται η επιβλητική Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, ο ιστορικός ναός και πολιούχος της κοινότητας.
Πρόκειται για ένα από τα αξιόλογα εκκλησιαστικά μνημεία της Μεσαορίας, στενά συνδεδεμένο με την ιστορία, τη θρησκευτική ζωή και τις παραδόσεις των κατοίκων του Πραστειού.
Ο σημερινός ναός ανοικοδομήθηκε το 1875, όμως στοιχεία που διατηρούνταν στο εσωτερικό του μαρτυρούν ότι προϋπήρχε παλαιότερη εκκλησία στην ίδια θέση.
Ο Άγιος Γεώργιος του Πραστειού
Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο τον Μεγαλομάρτυρα και Τροπαιοφόρο.
Η σχέση του Αγίου Γεωργίου με το Πραστειό φαίνεται να έχει βαθιές ρίζες στην ιστορία και την παράδοση της κοινότητας.
Σύμφωνα με την παράδοση που καταγράφει η Ιερά Μητρόπολη Κωνσταντίας και Αμμοχώστου, όταν οι κάτοικοι της παλαιότερης Σίγουρης μετακινήθηκαν προς το Πραστειό, μία από τις βασικές τους έγνοιες ήταν να μεταφέρουν μαζί τους την εικόνα του Αγίου Γεωργίου στο νέο γεωργικό χωριό.
Η παράδοση αυτή φανερώνει πόσο στενά είχε συνδεθεί η τιμή προς τον Άγιο με την ίδια την ταυτότητα της κοινότητας.
Ο σημερινός ναός του 1875
Ο ναός που σώζεται σήμερα ανοικοδομήθηκε το 1875.
Η πληροφορία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς μας δίνει συγκεκριμένη και τεκμηριωμένη χρονολογία για τη σημερινή εκκλησία.
Ωστόσο, το 1875 δεν αποτελεί την αρχή της εκκλησιαστικής παρουσίας στη συγκεκριμένη θέση.
Τμήμα του εικονοστασίου του ναού αναφέρεται ότι είναι περίπου έναν αιώνα παλαιότερο από τη σημερινή εκκλησία. Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι πριν από την ανοικοδόμηση του 1875 υπήρχε παλαιότερος ναός.
Έτσι, πρέπει να διακρίνουμε τη χρονολογία κατασκευής του σημερινού κτιρίου από την παλαιότερη ιστορία της λατρείας του Αγίου Γεωργίου στο Πραστειό.
Η αρχιτεκτονική του ναού
Η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον.
Η Ιερά Μητρόπολη Κωνσταντίας και Αμμοχώστου αναφέρει ότι ο ναός διαθέτει φραγκοβυζαντινά τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά.
Ένα από τα εντυπωσιακότερα στοιχεία του ήταν το υψηλό και περίτεχνα λαξευμένο καμπαναριό του.
Στο μνημείο υπήρχαν επίσης ανάγλυφα διακοσμητικά στοιχεία. Ιδιαίτερα αναφέρεται η μορφή του Αγίου Γεωργίου στο παράθυρο της αψίδας του ιερού.
Τα στοιχεία αυτά συνέβαλλαν ώστε ο ναός να θεωρείται ένας από τους αξιόλογους και σημαντικούς ναούς της Μεσαορίας.
Το επιβλητικό καμπαναριό
Ιδιαίτερη θέση στην αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της εκκλησίας κατέχει το ψηλό λαξευτό καμπαναριό.
Το ύψος, η κατακόρυφη ανάπτυξη και η περίτεχνη λιθοδομή του το καθιστούν κυρίαρχο στοιχείο του μνημείου.
Σε μια περιοχή όπως η πεδιάδα της Μεσαορίας, όπου το τοπίο είναι σε μεγάλο βαθμό επίπεδο, ένα τόσο ψηλό καμπαναριό αποτελούσε χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς για το χωριό και τη γύρω περιοχή.
Δεν είναι επομένως απλώς ένα λειτουργικό τμήμα της εκκλησίας, αλλά σημαντικό στοιχείο της αρχιτεκτονικής της ταυτότητας.
Το παλαιότερο εικονοστάσι
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η πληροφορία για το εικονοστάσι.
Τμήμα του εικονοστασίου αναφέρεται ως περίπου έναν αιώνα παλαιότερο από την ανοικοδόμηση του σημερινού ναού το 1875.
Η ύπαρξη αυτού του παλαιότερου τμήματος αποτελεί σημαντικό τεκμήριο της συνέχειας της εκκλησιαστικής ζωής στη συγκεκριμένη θέση.
Είναι πιθανό στοιχεία από τον προηγούμενο ναό να ενσωματώθηκαν στη νεότερη εκκλησία κατά την ανοικοδόμησή της.
Αυτό είναι κάτι που συναντάται συχνά στην ιστορία παλαιών εκκλησιών, όπου εικόνες, ξυλόγλυπτα, λίθινα μέλη και άλλα ιερά αντικείμενα διατηρούνται και μεταφέρονται από ένα παλαιότερο κτίσμα στο νεότερο.
Η προσθήκη του 1922
Η ιστορία του ναού δεν σταμάτησε με την ανοικοδόμηση του 1875.
Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή, το 1922 προστέθηκε ηλιακός στον ναό.
Η προσθήκη αυτή αποτελεί μια μεταγενέστερη οικοδομική φάση και δείχνει ότι η εκκλησία συνέχισε να εξελίσσεται ανάλογα με τις ανάγκες της κοινότητας.
Η πληροφορία είναι επίσης χρήσιμη όταν εξετάζουμε παλαιότερες και νεότερες φωτογραφίες του κτιρίου, καθώς μας βοηθά να διακρίνουμε διαφορετικές φάσεις της αρχιτεκτονικής του ιστορίας.
Ο Άγιος Γεώργιος του Σπόρου
Η σχέση της εκκλησίας με την αγροτική ζωή του Πραστειού ήταν ιδιαίτερα στενή.
Τον Νοέμβριο, κατά την εορτή του Αγίου Γεωργίου του Σπόρου, άρχιζε η σπορά.
Η χρονική σύνδεση της θρησκευτικής εορτής με την έναρξη των γεωργικών εργασιών φανερώνει πόσο στενά συνδεδεμένη ήταν η εκκλησιαστική ζωή με τον ετήσιο κύκλο της γεωργίας στη Μεσαορία.
Ο Άγιος δεν ήταν απλώς ο προστάτης της εκκλησίας.
Ήταν ο πολιούχος και προστάτης της ίδιας της κοινότητας.
Η γιορτή του Αγίου Γεωργίου
Κάθε Απρίλιο, με την εορτή του Αγίου Γεωργίου, στο Πραστειό διοργανώνονταν και αθλητικοί αγώνες.
Η γιορτή επομένως είχε όχι μόνο θρησκευτικό αλλά και έντονο κοινωνικό χαρακτήρα.
Οι κάτοικοι συγκεντρώνονταν γύρω από την εκκλησία και η ημέρα αποτελούσε σημαντικό γεγονός για ολόκληρη την κοινότητα.
Αυτή η σύνδεση εκκλησίας, θρησκευτικής εορτής και κοινωνικής ζωής ήταν χαρακτηριστική πολλών κυπριακών χωριών.
Η εκκλησία και το σχολείο του χωριού
Ο ρόλος της Εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου δεν περιοριζόταν αποκλειστικά στη θρησκευτική ζωή.
Κατά τον 19ο αιώνα δημιουργήθηκε σχολείο στον περίβολο της εκκλησίας.
Η εκκλησία το εφοδίασε τόσο με εκκλησιαστικά βιβλία όσο και με αναγνωστικά για την εκπαίδευση των παιδιών.
Η πληροφορία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή δείχνει τον κεντρικό ρόλο που είχε ο ναός στην κοινωνική και εκπαιδευτική ανάπτυξη της κοινότητας.
Ο περίβολος της εκκλησίας δεν αποτελούσε μόνο χώρο λατρείας αλλά και χώρο μάθησης και συγκέντρωσης.
Η δημιουργία γηπέδου
Μια ακόμη ενδιαφέρουσα πληροφορία αφορά τη συμβολή της εκκλησίας στην κοινωνική ζωή του χωριού.
Το 1936 η εκκλησία παραχώρησε χωράφι για τη δημιουργία γηπέδου.
Το γεγονός αυτό δείχνει ότι η Εκκλησιαστική Επιτροπή και ο ναός συμμετείχαν ενεργά στη ζωή και στις ανάγκες των κατοίκων, πέρα από τις καθαρά θρησκευτικές δραστηριότητες.
Το 1974
Η τουρκική εισβολή του 1974 άλλαξε δραματικά τη ζωή του Πραστειού.
Πριν από την εισβολή το χωριό ήταν αμιγώς ελληνοκυπριακή κοινότητα. Βρίσκεται στην πεδιάδα της Μεσαορίας, κοντά στον δρόμο Λευκωσίας–Αμμοχώστου και περίπου 17 χιλιόμετρα από την Αμμόχωστο.
Με τον εκτοπισμό των κατοίκων διακόπηκε και η καθημερινή σχέση της κοινότητας με τον Άγιο Γεώργιο.
Η εκκλησία, που για γενιές αποτελούσε το θρησκευτικό και κοινωνικό κέντρο του χωριού, έμεινε μακριά από τους ανθρώπους που την είχαν κτίσει, συντηρήσει και χρησιμοποιήσει.
Η επιστροφή για Θεία Λειτουργία μετά από 41 χρόνια
Μια ιδιαίτερα συγκινητική στιγμή στην πρόσφατη ιστορία του ναού σημειώθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2015.
Εκείνη την ημέρα τελέστηκε Θεία Λειτουργία στον Άγιο Γεώργιο για πρώτη φορά μετά από 41 χρόνια.
Οι εκτοπισμένοι κάτοικοι του Πραστειού επέστρεψαν στην εκκλησία του χωριού τους για τη Θεία Λειτουργία και για να τιμήσουν τον πολιούχο τους.
Θείες Λειτουργίες πραγματοποιήθηκαν στον ναό και τα επόμενα χρόνια. Η Εκκλησία της Κύπρου καταγράφει, μεταξύ άλλων, λειτουργίες το 2016, το 2017 και το 2018.
Η συντήρηση του ναού
Σημαντική εξέλιξη για το μνημείο αποτέλεσε η πραγματοποίηση εργασιών συντήρησης.
Στις 27 Οκτωβρίου 2023 ανακοινώθηκε η παράδοση της συντηρημένης Εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου στο Πραστειό, στο πλαίσιο προγράμματος υποστήριξης μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς μεγάλης σημασίας για την Κύπρο.
Η συντήρηση ενός τέτοιου μνημείου είναι ιδιαίτερα σημαντική όχι μόνο για τη διατήρηση του ίδιου του κτιρίου αλλά και για τη διαφύλαξη ενός σημαντικού τμήματος της ιστορίας της κοινότητας.
Ένα μνημείο συνδεδεμένο με ολόκληρη την κοινότητα
Η ιστορία του Αγίου Γεωργίου του Πραστειού δείχνει ότι μια εκκλησία μπορεί να αποτελεί πολύ περισσότερα από έναν χώρο θρησκευτικής λατρείας.
Γύρω από τον ναό οργανώνονταν εορτές.
Η έναρξη της σποράς συνδεόταν με τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου του Σπόρου.
Στον περίβολο λειτούργησε σχολείο.
Η εκκλησία παραχώρησε γη για τη δημιουργία γηπέδου.
Και μετά τον εκτοπισμό, ο ίδιος ναός έγινε τόπος επιστροφής και μνήμης για τους πρόσφυγες κατοίκους.
Όλα αυτά κάνουν τον Άγιο Γεώργιο αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του Πραστειού.
Η σημασία της φωτογραφικής καταγραφής
Η φωτογραφική καταγραφή του Αγίου Γεωργίου έχει ιδιαίτερη ιστορική αξία.
Οι φωτογραφίες μπορούν να καταγράψουν την κατάσταση του μνημείου πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις εργασίες συντήρησης.
Παράλληλα επιτρέπουν τη λεπτομερή αποτύπωση του καμπαναριού, της λιθοδομής, των ανοιγμάτων, των ανάγλυφων διακοσμητικών στοιχείων και των διαφορετικών οικοδομικών φάσεων.
Η σύγκριση φωτογραφιών διαφορετικών εποχών μπορεί να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τις αλλαγές που υπέστη το μνημείο μέσα στον χρόνο.
Ένα σημαντικό μνημείο της Μεσαορίας
Η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Πραστειό αποτελεί σημαντικό κομμάτι της εκκλησιαστικής, αρχιτεκτονικής και κοινωνικής ιστορίας της Μεσαορίας.
Ο σημερινός ναός του 1875, το παλαιότερο τμήμα του εικονοστασίου, το ψηλό λαξευτό καμπαναριό, τα φραγκοβυζαντινά χαρακτηριστικά και η προσθήκη του 1922 αποτελούν διαφορετικά κεφάλαια της αρχιτεκτονικής του ιστορίας.
Ακόμη σημαντικότερη όμως είναι η σχέση του με τους ανθρώπους του Πραστειού.
Για γενιές ο Άγιος Γεώργιος υπήρξε χώρος λατρείας, εκπαίδευσης, κοινωνικών εκδηλώσεων και κοινοτικής ζωής.
Μετά το 1974 έγινε παράλληλα τόπος μνήμης και επιστροφής για τους εκτοπισμένους κατοίκους.
Η ολοκλήρωση των εργασιών συντήρησης το 2023 αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για τη διατήρηση αυτού του μνημείου για τις επόμενες γενιές.
Συνοπτικά στοιχεία
Ονομασία: Εκκλησία Αγίου Γεωργίου – Άγιος Γεώργιος του Σπόρου
Τοποθεσία: Πραστειό
Επαρχία: Αμμοχώστου, Κύπρος
Γεωγραφική περιοχή: Μεσαορία
Αφιέρωση: Άγιος Γεώργιος ο Μεγαλομάρτυρας και Τροπαιοφόρος
Πολιούχος: Άγιος Γεώργιος
Ανοικοδόμηση σημερινού ναού: 1875
Παλαιότερος ναός: Η ύπαρξή του υποδηλώνεται από τμήμα του εικονοστασίου που είναι περίπου έναν αιώνα παλαιότερο από τον σημερινό ναό.
Αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά: Φραγκοβυζαντινά τεχνοτροπικά στοιχεία και υψηλό λαξευτό καμπαναριό.
Χαρακτηριστικό ανάγλυφο: Μορφή του Αγίου Γεωργίου στο παράθυρο της αψίδας του ιερού.
Μεταγενέστερη προσθήκη: Ηλιακός, 1922.
Σχέση με την κοινότητα: Σχολείο στον περίβολο της εκκλησίας κατά τον 19ο αιώνα και παραχώρηση γης για δημιουργία γηπέδου το 1936.
Παραδοσιακή εορτή: Άγιος Γεώργιος του Σπόρου τον Νοέμβριο, περίοδος κατά την οποία άρχιζε η σπορά.
Πρώτη Θεία Λειτουργία μετά το 1974: 25 Οκτωβρίου 2015, μετά από 41 χρόνια.
Συντήρηση: Οι εργασίες συντήρησης ολοκληρώθηκαν και το μνημείο παραδόθηκε τον Οκτώβριο του 2023.
Κατάσταση περιοχής: Βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου από το 1974.
Ιστορική σημασία: Ένας από τους σημαντικούς ιστορικούς ναούς της Μεσαορίας και επί αιώνες θρησκευτικό και κοινωνικό κέντρο της κοινότητας Πραστειού.
No comments:
Post a Comment