Το κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - The Occupied Village of Vathylakas in the Famagusta District - Cyprus

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Κατάλογος κατεχομένων δήμων και κοινοτήτων της Κύπρου - List of cities, towns and villages in occupied Cyprus

List of cities towns and villages in Cyprus - Κατάλογος δήμων και κοινοτήτων της Κύπρου

Εκκλησία Άγιος Γεώργιος στο κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - Saint Georgios Church in the village of Vathilakas 

Εκκλησία Άγιος Κωνστάντινος στο κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - Saint Konstantinos Church in the village of Vathilakas 

Photos 18/9/2023 by George Konstantinou

Below in English

Το κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Ο Βαθύλακας είναι ένα μικρό κατεχόμενο χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου, στην καρδιά της Καρπασίας.

Στα βόρεια συνορεύει με τη Γιαλούσα, στα ανατολικά με τον Άγιο Συμεών και στα δυτικά με την περιοχή της Παναγίας της Κανακαριάς, ενώ προς τα νότια η θάλασσα βρίσκεται σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων.

Πριν από το 1974 ήταν ελληνοκυπριακή αγροτική κοινότητα, της οποίας οι κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Η ιστορία του χωριού είναι στενά συνδεδεμένη με το αγροτικό τοπίο της Καρπασίας, αλλά και με τα παλαιά εκκλησιαστικά μνημεία που σώζονται στην περιοχή του.

Η προέλευση της ονομασίας Βαθύλακας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προέλευση της ονομασίας του χωριού.

Σύμφωνα με την καταγραφή της Ένωσης Εκτοπισμένων Κοινοτήτων Αμμοχώστου, πριν ακόμη κατοικηθεί η περιοχή υπήρχε εκεί ένας βαθύς λάκκος, από τον οποίο έπαιρναν νερό οι κάτοικοι των γύρω περιοχών.

Όταν αργότερα δημιουργήθηκε ο οικισμός, διατηρήθηκε η ονομασία που συνδεόταν με τον «βαθύ λάκκο».

Έτσι προέκυψε η ονομασία Βαθύλακας.

Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κυπριακού τοπωνυμίου που συνδέεται άμεσα με ένα ιδιαίτερο γνώρισμα του τοπίου και με τη χρήση του νερού από τους ανθρώπους της περιοχής.

Ένα χωριό της Καρπασίας

Η γεωγραφική θέση του Βαθύλακα τον εντάσσει στον ιδιαίτερο φυσικό και πολιτιστικό χώρο της Καρπασίας.

Η σχετικά μικρή απόστασή του από τη θάλασσα και η παρουσία γεωργικών εκτάσεων γύρω από την κοινότητα επηρέασαν τη ζωή και τις δραστηριότητες των κατοίκων.

Όπως συνέβαινε σε πολλά χωριά της Καρπασίας, η καθημερινή ζωή ήταν στενά δεμένη με τη γη, τις καλλιέργειες και την κτηνοτροφία.

Η γεωργία και η κτηνοτροφία

Οι βασικές ασχολίες των κατοίκων του Βαθύλακα ήταν η γεωργία και η κτηνοτροφία.

Πριν από την τουρκική εισβολή καλλιεργούνταν μεταξύ άλλων καπνός, ελιές και χαρουπιές.

Οι καλλιέργειες αυτές αποτελούσαν χαρακτηριστικό μέρος της αγροτικής οικονομίας αρκετών περιοχών της Κύπρου.

Η ελιά και η χαρουπιά, ιδιαίτερα ανθεκτικές στις ξηρές συνθήκες του κυπριακού καλοκαιριού, αποτελούσαν για γενιές σημαντικά δέντρα της κυπριακής υπαίθρου.

Ο καπνός αποτελούσε επίσης σημαντική καλλιέργεια για τον Βαθύλακα πριν από το 1974.

Η πληθυσμιακή εξέλιξη

Οι ιστορικές απογραφές μάς επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε την ανάπτυξη του πληθυσμού του Βαθύλακα από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι λίγο πριν από την τουρκική εισβολή.

Το 1881 καταγράφηκαν 213 κάτοικοι.

Το 1891 ο πληθυσμός αυξήθηκε στους 224 και το 1901 στους 241.

Το 1911 το χωριό είχε 300 κατοίκους, ενώ το 1921 έφτασε τους 385.

Το 1931 καταγράφηκαν 466 κάτοικοι και το 1946 οι κάτοικοι ήταν 471.

Στην απογραφή του 1960 ο πληθυσμός έφτασε τους 509 κατοίκους.

Στην τελευταία απογραφή πριν από την εισβολή, το 1973, καταγράφηκαν 503 κάτοικοι, από τους οποίους 236 ήταν άνδρες και 267 γυναίκες.

Οι αριθμοί δείχνουν ότι ο πληθυσμός του χωριού υπερδιπλασιάστηκε από το 1881 μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα.

Οι αναφορές για περίπου 750 κατοίκους

Υπάρχει ένα στοιχείο που χρειάζεται να καταγράφεται με προσοχή.

Η Ένωση Εκτοπισμένων Κοινοτήτων Αμμοχώστου αναφέρει ότι ο Βαθύλακας είχε περίπου 750 κατοίκους πριν από το 1974. Τον ίδιο αριθμό επαναλαμβάνει και επίσημη έκδοση του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών.

Ωστόσο, τα στοιχεία που αποδίδονται στην επίσημη απογραφή πληθυσμού του 1973 δίνουν 503 κατοίκους.

Επειδή πρόκειται για διαφορετικού τύπου καταγραφές, είναι προτιμότερο να διατηρήσουμε και τις δύο πληροφορίες με σαφή διάκριση: 503 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 1973, ενώ άλλες επίσημες κοινοτικές καταγραφές κάνουν λόγο γενικότερα για περίπου 750 κατοίκους πριν από το 1974.

Οι παλαιές εκκλησίες του Βαθύλακα

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς του Βαθύλακα είναι οι παλαιές εκκλησίες και τα εξωκκλήσια της περιοχής.

Η Ένωση Εκτοπισμένων Κοινοτήτων Αμμοχώστου καταγράφει δύο εκκλησίες του Αγίου Γεωργίου, τις οποίες χρονολογεί στον 17ο αιώνα.

Καταγράφει επίσης δύο παλαιά εξωκκλήσια, των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και του Αγίου Θεοδώρου, τα οποία αποδίδει στον 14ο αιώνα.

Η παρουσία μνημείων διαφορετικών εποχών δείχνει ότι η εκκλησιαστική ιστορία της περιοχής έχει μεγάλο χρονικό βάθος.

Κάθε ένα από αυτά τα μνημεία πρέπει όμως να εξετάζεται ξεχωριστά, επειδή η ακριβής ταύτιση, η σημερινή ονομασία και οι διαφορετικές οικοδομικές φάσεις τους χρειάζονται ιδιαίτερη τεκμηρίωση.

Μια παλιά παράδοση

Μαζί με τα παλαιά εξωκκλήσια έχει διασωθεί και μια χαρακτηριστική τοπική παράδοση.

Σύμφωνα με την επίσημη κοινοτική καταγραφή, υπήρχε η παράδοση ότι όποιος τολμούσε να κόψει δέντρα ή θάμνους από την αυλή των εξωκκλησιών θα αρρώσταινε βαριά.

Πρόκειται φυσικά για λαϊκή παράδοση και όχι για ιστορικό γεγονός.

Η παράδοση αυτή έχει όμως ενδιαφέρον επειδή φανερώνει τον σεβασμό που περιέβαλλε τους ιερούς χώρους και το φυσικό περιβάλλον γύρω από αυτούς.

Παρόμοιες αντιλήψεις μπορούσαν παράλληλα να λειτουργούν ως ένας άτυπος τρόπος προστασίας των δέντρων και της βλάστησης γύρω από έναν ιερό χώρο.

Το φυσικό τοπίο

Ο Βαθύλακας αποτελεί μέρος του χαρακτηριστικού τοπίου της Καρπασίας.

Γεωργικές εκτάσεις, ελιές, χαρουπιές, θαμνώδης βλάστηση και ανοικτές εκτάσεις συνθέτουν ένα περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί επί αιώνες τόσο από τη φύση όσο και από την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Η γεωργία δεν αποτελούσε απλώς οικονομική δραστηριότητα.

Διαμόρφωνε το ίδιο το τοπίο γύρω από το χωριό.

Οι παλιές εκκλησίες και τα εξωκκλήσια αποτελούν επίσης αναπόσπαστο μέρος αυτού του αγροτικού και ιστορικού τοπίου.

Το 1974

Η τουρκική εισβολή του 1974 άλλαξε οριστικά την ιστορική πορεία του Βαθύλακα.

Η περιοχή πέρασε υπό τουρκική κατοχή και η ελληνοκυπριακή κοινότητα αποκόπηκε από τον τόπο στον οποίο είχε ζήσει για γενιές.

Η απώλεια του χωριού δεν σήμαινε μόνο την απώλεια των σπιτιών.

Σήμαινε επίσης την απομάκρυνση από τα χωράφια, τις εκκλησίες, τα εξωκκλήσια, τα κοιμητήρια, τα δέντρα, τα μονοπάτια και ολόκληρο το τοπίο μέσα στο οποίο είχε αναπτυχθεί η ζωή της κοινότητας.

Η ιστορική μνήμη του χωριού

Παρά την πάροδο των δεκαετιών, ο Βαθύλακας εξακολουθεί να υπάρχει ως κοινότητα των εκτοπισμένων κατοίκων και των απογόνων τους.

Η Ένωση Εκτοπισμένων Κοινοτήτων Αμμοχώστου εξακολουθεί να καταγράφει τον Βαθύλακα ως κατεχόμενη κοινότητα της επαρχίας Αμμοχώστου και παρέχει στοιχεία για την κοινοτική του εκπροσώπηση.

Η συνέχεια αυτή είναι σημαντική για τη διατήρηση της ιστορικής ταυτότητας του χωριού.

Ένα χωριό δεν αποτελεί μόνο έναν γεωγραφικό χώρο.

Είναι οι άνθρωποί του, οι οικογένειές τους, οι αναμνήσεις τους, οι παραδόσεις, τα τοπωνύμια και οι ιστορίες που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.

Η σημασία της φωτογραφικής καταγραφής

Η συστηματική φωτογραφική καταγραφή του Βαθύλακα και των μνημείων του έχει ιδιαίτερη σημασία.

Οι φωτογραφίες μπορούν να διατηρήσουν την εικόνα ενός κτιρίου, μιας εκκλησίας, ενός παλιού σπιτιού, ενός δέντρου ή ακόμη και μιας μικρής αρχιτεκτονικής λεπτομέρειας που μπορεί στο μέλλον να αλλάξει ή να χαθεί.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα παλαιά εκκλησιαστικά μνημεία της περιοχής.

Η σύγκριση φωτογραφιών διαφορετικών εποχών μπορεί να αποκαλύψει φθορές, επεμβάσεις, επισκευές ή απώλειες που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να τεκμηριωθούν.

Έτσι η φωτογραφία γίνεται όχι μόνο εικόνα του τόπου αλλά και ιστορικό τεκμήριο.

Ο Βαθύλακας σήμερα ως τόπος μνήμης

Περισσότερο από μισό αιώνα μετά το 1974, ο Βαθύλακας παραμένει κατεχόμενος.

Η ιστορία του όμως είναι πολύ μεγαλύτερη από τα γεγονότα του 1974.

Είναι η ιστορία ενός μικρού αγροτικού χωριού της Καρπασίας, των ανθρώπων που καλλιεργούσαν τη γη του, των οικογενειών που έζησαν εκεί και των παλαιών εκκλησιών που εξακολουθούν να μαρτυρούν τη μακρά παρουσία της κοινότητας στην περιοχή.

Η προέλευση του ονόματος από τον παλιό «βαθύ λάκκο», οι καλλιέργειες του καπνού, της ελιάς και της χαρουπιάς, οι ιστορικές απογραφές και τα παλαιά εκκλησιαστικά μνημεία αποτελούν διαφορετικά κομμάτια της ίδιας ιστορίας.

Η καταγραφή όλων αυτών των στοιχείων βοηθά ώστε η ιστορία του Βαθύλακα να παραμείνει τεκμηριωμένη και ζωντανή για τις επόμενες γενιές.

Συνοπτικά στοιχεία

Ονομασία: Βαθύλακας – Vathilakas

Επαρχία: Αμμοχώστου

Γεωγραφική περιοχή: Καρπασία

Θέση: Στην καρδιά της Καρπασίας, λίγα χιλιόμετρα από τη θάλασσα

Γειτονικές περιοχές: Γιαλούσα στα βόρεια, Άγιος Συμεών στα ανατολικά και Παναγία Κανακαριά στα δυτικά

Προέλευση ονομασίας: Από έναν βαθύ λάκκο που υπήρχε στην περιοχή και χρησιμοποιούνταν για την άντληση νερού

Παραδοσιακές ασχολίες: Γεωργία και κτηνοτροφία

Αναφερόμενες καλλιέργειες πριν από το 1974: Καπνός, ελιές και χαρουπιές

Πληθυσμός 1881: 213

Πληθυσμός 1891: 224

Πληθυσμός 1901: 241

Πληθυσμός 1911: 300

Πληθυσμός 1921: 385

Πληθυσμός 1931: 466

Πληθυσμός 1946: 471

Πληθυσμός 1960: 509

Πληθυσμός 1973: 503

Άλλη αναφορά πληθυσμού: Περίπου 750 κάτοικοι πριν από το 1974 σύμφωνα με την Ένωση Εκτοπισμένων Κοινοτήτων Αμμοχώστου και επίσημη έκδοση του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών

Παλαιά εκκλησιαστικά μνημεία: Δύο εκκλησίες Αγίου Γεωργίου που αναφέρονται ως μνημεία του 17ου αιώνα και εξωκκλήσια Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και Αγίου Θεοδώρου που αναφέρονται ως μνημεία του 14ου αιώνα

Κατάσταση: Κατεχόμενο χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου από το 1974

Σημερινή σημασία: Ιστορική κοινότητα της Καρπασίας με σημαντική αγροτική, κοινωνική και εκκλησιαστική κληρονομιά.

Σημαντική παρατήρηση για τον πληθυσμό: Για ιστορική ακρίβεια πρέπει να διατηρείται η διάκριση μεταξύ των 503 κατοίκων της απογραφής του 1973 και της γενικότερης αναφοράς για περίπου 750 κατοίκους πριν από το 1974

The Occupied Village of Vathylakas in the Famagusta District 

Text: George Konstantinou

Vathylakas is a small occupied village in the Famagusta District, in the heart of the Karpasia Peninsula.

To the north it borders Gialousa, to the east Agios Symeon and to the west the area of Panagia Kanakaria, while to the south the sea lies only a few kilometres away.

Before 1974, it was a Greek Cypriot agricultural community whose inhabitants were mainly engaged in farming and livestock breeding.

The history of the village is closely connected with the agricultural landscape of Karpasia, as well as with the old ecclesiastical monuments that survive in the surrounding area.

The Origin of the Name Vathylakas

The origin of the village's name is particularly interesting.

According to records of the Union of Displaced Communities of Famagusta, before the area was inhabited there was a deep pit or well there, from which people from the surrounding areas obtained water.

When a settlement was later established, the name associated with this “deep pit” was retained.

This is how the name Vathylakas originated.

It is a characteristic example of a Cypriot place name directly connected with a particular feature of the landscape and with the use of water by the people of the area.

A Village of Karpasia

The geographical location of Vathylakas places it within the distinctive natural and cultural landscape of Karpasia. The village is indeed located on the Karpasia Peninsula in the Famagusta District.

Its relatively short distance from the sea and the presence of agricultural land around the community influenced the lives and activities of its inhabitants.

As was the case in many villages of Karpasia, everyday life was closely connected with the land, cultivation and livestock breeding.

Agriculture and Livestock Breeding

The main occupations of the inhabitants of Vathylakas were agriculture and livestock breeding.

Before the Turkish invasion, crops cultivated in the area included tobacco, olives and carob trees.

These crops formed a characteristic part of the agricultural economy of several areas of Cyprus.

The olive and carob trees, particularly resistant to the dry conditions of the Cypriot summer, were important trees of the Cypriot countryside for generations.

Tobacco was also an important crop in Vathylakas before 1974.

Population Development

Historical censuses allow us to follow the development of the population of Vathylakas from the late 19th century until shortly before the Turkish invasion.

In 1881, 213 inhabitants were recorded.

In 1891, the population increased to 224, and in 1901 to 241.

In 1911, the village had 300 inhabitants, while in 1921 the population reached 385.

In 1931, 466 inhabitants were recorded, while in 1946 the population was 471.

In the 1960 census, the population reached 509 inhabitants.

In the last census before the invasion, in 1973, 503 inhabitants were recorded, of whom 236 were men and 267 were women.

These figures show that the population of the village more than doubled between 1881 and the middle of the 20th century.

References to Approximately 750 Inhabitants

There is one point that needs to be recorded with care.

The Union of Displaced Communities of Famagusta states that Vathylakas had approximately 750 inhabitants before 1974. The same figure is also repeated in an official publication of the Press and Information Office.

However, figures attributed to the official 1973 population census give a population of 503 inhabitants.

Since these are different types of records, it is preferable to retain both figures while clearly distinguishing between them: 503 inhabitants according to the 1973 census, while other official community records refer more generally to approximately 750 inhabitants before 1974.

The Old Churches of Vathylakas

One of the most important elements of the cultural heritage of Vathylakas is its old churches and chapels.

The Union of Displaced Communities of Famagusta records two churches of Agios Georgios, which it dates to the 17th century.

It also records two old chapels, those of Agioi Konstantinos and Eleni and Agios Theodoros, which it dates to the 14th century.

The presence of monuments from different periods demonstrates the considerable historical depth of the ecclesiastical history of the area.

However, each of these monuments must be examined separately, because their precise identification, present names and different construction phases require individual documentation.

An Old Local Tradition

A characteristic local tradition has also survived in connection with the old chapels.

According to the official community record, there was a tradition that anyone who dared to cut trees or bushes from the grounds of the chapels would become seriously ill.

This is, of course, a folk tradition and not a historical fact.

Nevertheless, the tradition is interesting because it reveals the respect surrounding sacred places and the natural environment around them.

Such beliefs could also function as an informal means of protecting trees and vegetation around a sacred site.

The Natural Landscape

Vathylakas forms part of the characteristic landscape of Karpasia.

Agricultural land, olive trees, carob trees, shrub vegetation and open areas form an environment that has been shaped for centuries by both nature and human activity.

Agriculture was not simply an economic activity.

It shaped the landscape surrounding the village itself.

The old churches and chapels are also an integral part of this agricultural and historical landscape.

1974

The Turkish invasion of 1974 permanently changed the historical course of Vathylakas.

The area came under Turkish occupation and the Greek Cypriot community was separated from the land in which it had lived for generations.

The loss of the village did not mean only the loss of homes.

It also meant separation from fields, churches, chapels, cemeteries, trees, paths and the entire landscape within which the life of the community had developed.

The Historical Memory of the Village

Despite the passing of the decades, Vathylakas continues to exist as a community through its displaced inhabitants and their descendants.

The Union of Displaced Communities of Famagusta continues to record Vathylakas as an occupied community of the Famagusta District and provides information concerning its community representation.

This continuity is important for preserving the historical identity of the village.

A village is not merely a geographical location.

It is its people, their families, their memories, traditions, place names and stories passed down from one generation to the next.

The Importance of Photographic Documentation

The systematic photographic documentation of Vathylakas and its monuments is particularly important.

Photographs can preserve the appearance of a building, a church, an old house, a tree or even a small architectural detail that may change or disappear in the future.

This is particularly important for the old ecclesiastical monuments of the area.

Comparing photographs taken at different periods can reveal deterioration, interventions, repairs or losses that might otherwise be difficult to document.

Photography therefore becomes not only an image of a place but also a historical record.

Vathylakas Today as a Place of Memory

More than half a century after 1974, Vathylakas remains occupied.

Its history, however, extends far beyond the events of 1974.

It is the history of a small agricultural village of Karpasia, of the people who cultivated its land, of the families who lived there and of the old churches that continue to bear witness to the long presence of the community in the area.

The origin of its name from the old “deep pit”, the cultivation of tobacco, olives and carob trees, the historical censuses and the old ecclesiastical monuments are all different parts of the same story.

Recording all these elements helps to ensure that the history of Vathylakas remains documented and alive for future generations.

Summary

Name: Vathylakas – Vathilakas

District: Famagusta

Geographical region: Karpasia

Location: In the heart of Karpasia, a few kilometres from the sea

Neighbouring areas: Gialousa to the north, Agios Symeon to the east and Panagia Kanakaria to the west

Origin of the name: From a deep pit or well that existed in the area and was used as a source of water

Traditional occupations: Agriculture and livestock breeding

Crops recorded before 1974: Tobacco, olives and carob trees

Population in 1881: 213

Population in 1891: 224

Population in 1901: 241

Population in 1911: 300

Population in 1921: 385

Population in 1931: 466

Population in 1946: 471

Population in 1960: 509

Population in 1973: 503

Other population reference: Approximately 750 inhabitants before 1974, according to the Union of Displaced Communities of Famagusta and an official publication of the Press and Information Office

Old ecclesiastical monuments: Two churches of Agios Georgios recorded as 17th-century monuments, and the chapels of Agioi Konstantinos and Eleni and Agios Theodoros, recorded as 14th-century monuments

Status: Occupied village of the Famagusta District since 1974

Present significance: Historic community of Karpasia with an important agricultural, social and ecclesiastical heritage

Important note regarding the population: For historical accuracy, a distinction should be maintained between the 503 inhabitants recorded in the 1973 census and the more general reference to approximately 750 inhabitants before 1974.