Εκκλησία Άγιος Κωνστάντινος στο κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - Church of Agios Konstantinos in the Occupied Village of Vathylakas - Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Το κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - Vathilakas village 

Εκκλησία Άγιος Γεώργιος στο κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - Saint Georgios Church in the village of Vathilakas 

Photos 18/9/2023 by George Konstantinou

Below in English

Εκκλησία Αγίου Κωνσταντίνου στο κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Στο κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου βρίσκεται η παλαιά Εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου, ένα από τα εκκλησιαστικά μνημεία που σώζονται στην περιοχή.

Η ύπαρξη ξεχωριστού ναού με την ονομασία Άγιος Κωνσταντίνος στον Βαθύλακα επιβεβαιώνεται και από σύγχρονες γεωγραφικές καταγραφές. Το μνημείο βρίσκεται σε διαφορετική θέση από τον Άγιο Θεόδωρο και τον Άγιο Γεώργιο της περιοχής και επομένως πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστός ναός.

Η ακριβής εποχή ανέγερσής του δεν έχει μέχρι στιγμής επιβεβαιωθεί από ασφαλή ιστορική, αρχαιολογική ή επιγραφική πηγή. Για τον λόγο αυτό δεν είναι σωστό να του αποδώσουμε συγκεκριμένο αιώνα χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση.

Η Εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου

Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Κωνσταντίνο.

Ο Μέγας Κωνσταντίνος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ιστορίας του Χριστιανισμού και τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία ως Ισαπόστολος.

Η μνήμη των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης εορτάζεται στις 21 Μαΐου.

Στην περίπτωση όμως του συγκεκριμένου μνημείου στον Βαθύλακα, η διαθέσιμη γεωγραφική καταγραφή χρησιμοποιεί την ονομασία Άγιος Κωνσταντίνος. Εφόσον δεν διαθέτουμε ασφαλές τεκμήριο που να αποδεικνύει διαφορετική επίσημη αφιέρωση, αυτή είναι η ονομασία που διατηρούμε.

Η αρχιτεκτονική εικόνα του ναού

Οι φωτογραφίες του μνημείου επιτρέπουν να καταγράψουμε αρκετά από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά που σώζονται σήμερα.

Πρόκειται για σχετικά μικρό, επιμήκη ναό, με απλή εξωτερική μορφή.

Το κυρίως κτίσμα καλύπτεται από δίρριχτη στέγη, ενώ στην ανατολική πλευρά διακρίνεται το τμήμα του ιερού.

Στο κτίριο υπάρχει επίσης απλό, κατακόρυφο κωδωνοστάσιο με άνοιγμα για την καμπάνα.

Οι εξωτερικές επιφάνειες είναι επιχρισμένες και παρουσιάζουν έντονα σημάδια φθοράς.

Σε διάφορα σημεία διακρίνονται ρωγμές, αποκολλήσεις και αλλοιώσεις του επιχρίσματος.

Τα ανοίγματα του κτιρίου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ανοίγματα που φαίνονται στις φωτογραφίες.

Στη μία μακρά πλευρά διακρίνεται μικρό παράθυρο, το οποίο περιβάλλεται από απλή τοξωτή διαμόρφωση.

Στην άλλη πλευρά υπάρχει μεγαλύτερο τοξωτό άνοιγμα που σήμερα φαίνεται κλεισμένο.

Οι λεπτομέρειες αυτές αποτελούν χρήσιμα στοιχεία για τη μελλοντική μελέτη του κτιρίου.

Δεν είναι όμως από μόνες τους αρκετές για ασφαλή χρονολόγηση.

Ένα παλαιό εκκλησιαστικό κτίριο μπορεί να έχει δεχθεί πολλές επισκευές και μετατροπές κατά τη διάρκεια της ζωής του, με αποτέλεσμα η σημερινή του εμφάνιση να περιλαμβάνει στοιχεία διαφορετικών εποχών.

Το κωδωνοστάσιο

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία της σημερινής μορφής της εκκλησίας είναι το απλό κωδωνοστάσιο.

Υψώνεται πάνω από τη στέγη και αποτελείται από κατακόρυφη κατασκευή με ένα άνοιγμα.

Σήμερα δεν διακρίνεται καμπάνα στο άνοιγμα.

Η απλότητα της κατασκευής ταιριάζει με τη γενικότερη λιτή μορφή του μικρού ναού.

Και σε αυτή την περίπτωση, όμως, δεν μπορούμε χωρίς ειδική αρχιτεκτονική μελέτη να γνωρίζουμε αν το κωδωνοστάσιο ανήκει στην αρχική οικοδομική φάση ή αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη.

Ένας ναός που έχει δεχθεί επεμβάσεις

Η σημερινή εξωτερική εικόνα δείχνει ότι το κτίριο έχει δεχθεί επεμβάσεις κατά τη διάρκεια της ιστορίας του.

Τα επιχρίσματα καλύπτουν μεγάλο μέρος της τοιχοποιίας και δεν επιτρέπουν την άμεση εξέταση του αρχικού οικοδομικού υλικού σε όλη την έκταση του ναού.

Παράλληλα, ορισμένα ανοίγματα φαίνεται ότι έχουν τροποποιηθεί ή κλειστεί.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν επιχειρείται η χρονολόγηση ενός παλαιού μνημείου.

Η σημερινή εξωτερική μορφή δεν είναι απαραίτητα ίδια με την αρχική μορφή που είχε όταν κατασκευάστηκε.

Πότε κτίστηκε;

Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα που παραμένουν ανοικτά.

Για άλλα εκκλησιαστικά μνημεία του Βαθύλακα υπάρχουν αναφορές που δίνουν συγκεκριμένες χρονολογικές περιόδους.

Δεν έχουμε όμως μέχρι στιγμής ασφαλές στοιχείο που να μας επιτρέπει να μεταφέρουμε αυτές τις χρονολογήσεις στον συγκεκριμένο ναό του Αγίου Κωνσταντίνου.

Γι' αυτό δεν πρέπει να γράψουμε ότι ο συγκεκριμένος ναός είναι του 14ου αιώνα μόνο επειδή υπάρχουν αναφορές για παλαιά εξωκκλήσια αυτής της περιόδου στον Βαθύλακα.

Για να δοθεί ασφαλής χρονολόγηση χρειάζεται τεκμήριο που να αφορά ειδικά αυτό το κτίριο.

Μέχρι να βρεθεί τέτοιο στοιχείο, η ακριβής εποχή ανέγερσης πρέπει να παραμένει ανοικτή.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος και ο Άγιος Θεόδωρος

Η διάκριση μεταξύ των παλαιών εκκλησιών της περιοχής είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Στον Βαθύλακα καταγράφεται επίσης ναός του Αγίου Θεοδώρου.

Οι σύγχρονες γεωγραφικές καταγραφές τοποθετούν τον Άγιο Θεόδωρο σε διαφορετική θέση από τον Άγιο Κωνσταντίνο.

Επομένως πρόκειται για διαφορετικά μνημεία και δεν πρέπει να μεταφέρονται ιστορικά ή αρχιτεκτονικά στοιχεία από το ένα στο άλλο χωρίς τεκμηρίωση.

Το ίδιο ισχύει και για τις εκκλησίες του Αγίου Γεωργίου που καταγράφονται στην περιοχή του Βαθύλακα.

Μετά το 1974

Ο Βαθύλακας βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου από το 1974.

Η απομάκρυνση των Ελληνοκυπρίων κατοίκων από την κοινότητά τους διέκοψε τη φυσική σχέση τους με τις εκκλησίες, τα εξωκκλήσια, τα κοιμητήρια και τα υπόλοιπα μνημεία του τόπου τους.

Η Εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου εξακολουθεί να στέκεται στο τοπίο του Βαθύλακα.

Η σημερινή της κατάσταση, όπως αποτυπώνεται φωτογραφικά, παρουσιάζει εμφανή σημάδια εγκατάλειψης και φθοράς.

Δεν πρέπει όμως να αποδώσουμε συγκεκριμένες μεταγενέστερες χρήσεις στο κτίριο χωρίς τεκμηριωμένες πληροφορίες.

Η σημερινή κατάσταση

Στις φωτογραφίες φαίνονται καθαρά οι επιπτώσεις του χρόνου και της έλλειψης συστηματικής συντήρησης.

Οι εξωτερικοί τοίχοι παρουσιάζουν ρωγμές και φθορές.

Τα επιχρίσματα έχουν αλλοιωθεί σε πολλά σημεία.

Ορισμένα ανοίγματα είναι κλειστά ή βρίσκονται σε κακή κατάσταση.

Παρά τις φθορές, το βασικό κέλυφος του ναού εξακολουθεί να διατηρείται και η γενική μορφή του μνημείου παραμένει αναγνωρίσιμη.

Η κατάσταση αυτή καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη φωτογραφική τεκμηρίωση.

Η σημασία της φωτογραφικής καταγραφής

Για μικρά και σχετικά άγνωστα εκκλησιαστικά μνημεία όπως ο Άγιος Κωνσταντίνος του Βαθύλακα, η φωτογραφική καταγραφή αποκτά μεγάλη ιστορική αξία.

Κάθε σειρά φωτογραφιών αποτυπώνει την κατάσταση του κτιρίου σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

Μπορεί να καταγράψει ρωγμές, αρχιτεκτονικά στοιχεία, ανοίγματα, επιχρίσματα, επεμβάσεις και αλλαγές στο περιβάλλον του μνημείου.

Εάν στο μέλλον υπάρξουν νέες φθορές, καταρρεύσεις, επισκευές ή άλλες επεμβάσεις, οι παλαιότερες φωτογραφίες θα αποτελούν πολύτιμο υλικό σύγκρισης.

Η φωτογραφία σε τέτοιες περιπτώσεις δεν αποτελεί μόνο εικόνα ενός μνημείου.

Αποτελεί ιστορικό τεκμήριο της κατάστασής του.

Η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα

Η Εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου στον Βαθύλακα χρειάζεται περισσότερη ιστορική και αρχιτεκτονική έρευνα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον θα είχε ο εντοπισμός παλαιών χαρτών, εκκλησιαστικών αρχείων, αρχαιολογικών καταγραφών και παλαιότερων φωτογραφιών.

Μια εξειδικευμένη εξέταση της τοιχοποιίας θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει στην αναγνώριση διαφορετικών οικοδομικών φάσεων.

Μέχρι τότε πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα σε αυτά που γνωρίζουμε και σε αυτά που απλώς υποθέτουμε.

Η επιστημονικά σωστή καταγραφή ενός μνημείου δεν απαιτεί να έχουμε απάντηση για όλα.

Απαιτεί να αναφέρουμε με ακρίβεια όσα μπορούν να τεκμηριωθούν και να αφήνουμε ανοικτά τα ερωτήματα για τα οποία δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία.

Ένα μνημείο της κατεχόμενης πολιτιστικής κληρονομιάς

Η Εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου αποτελεί ένα από τα μικρά εκκλησιαστικά μνημεία του Βαθύλακα που εξακολουθούν να σώζονται.

Η ακριβής ηλικία της μπορεί να μην είναι ακόμη γνωστή, όμως αυτό δεν μειώνει την ιστορική της αξία.

Το ίδιο το κτίριο αποτελεί μαρτυρία της θρησκευτικής παρουσίας και της ζωής των ανθρώπων που κατοικούσαν στην περιοχή.

Η διατήρηση της μνήμης τέτοιων μνημείων είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή πολλά παραμένουν ελάχιστα μελετημένα και μπορεί να υποστούν περαιτέρω φθορές πριν καταγραφούν επαρκώς.

Η συστηματική φωτογράφιση και η προσεκτική έρευνα μπορούν να διασώσουν πληροφορίες που διαφορετικά ενδέχεται να χαθούν.

Συνοπτικά στοιχεία

Ονομασία: Εκκλησία Αγίου Κωνσταντίνου

Τοποθεσία: Βαθύλακας

Επαρχία: Αμμοχώστου, Κύπρος

Τύπος μνημείου: Ορθόδοξη χριστιανική εκκλησία / εξωκκλήσι

Αφιέρωση: Άγιος Κωνσταντίνος

Εορτή Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης: 21 Μαΐου

Χρονολογία ανέγερσης: Δεν έχει επιβεβαιωθεί

Αρχιτεκτονική μορφή που διακρίνεται σήμερα: Μικρός επιμήκης ναός με δίρριχτη στέγη, ανατολικό τμήμα του ιερού και απλό κωδωνοστάσιο

Σημερινή κατάσταση: Διατηρείται το βασικό κέλυφος του κτιρίου, με εμφανείς φθορές, ρωγμές και αλλοιώσεις των εξωτερικών επιχρισμάτων

Άλλοι ναοί της περιοχής: Άγιος Θεόδωρος και εκκλησίες Αγίου Γεωργίου, οι οποίοι αποτελούν διαφορετικά μνημεία και δεν πρέπει να συγχέονται με τον Άγιο Κωνσταντίνο

Κατάσταση περιοχής: Βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου από το 1974

Ιστορική σημασία: Εκκλησιαστικό μνημείο της κατεχόμενης κοινότητας του Βαθύλακα

Σημαντική παρατήρηση: Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής επαρκές τεκμήριο για να αποδοθεί με ασφάλεια συγκεκριμένος αιώνας κατασκευής στον ναό. Η παλαιότερη σύνδεσή του με τον 14ο αιώνα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση.

Church of Agios Konstantinos in the Occupied Village of Vathylakas, Famagusta District

Text: George Konstantinou

In the occupied village of Vathylakas in the Famagusta District stands the old Church of Agios Konstantinos, one of the ecclesiastical monuments that survive in the area.

The existence of a separate church named Agios Konstantinos in Vathylakas is also confirmed by modern geographical records. The monument is located in a different position from Agios Theodoros and Agios Georgios in the area and should therefore be regarded as a separate church.

The exact period of its construction has not yet been confirmed by a reliable historical, archaeological or inscriptional source. For this reason, it would not be correct to attribute it to a specific century without additional documentation.

The Church of Agios Konstantinos

The church is dedicated to Saint Constantine.

Constantine the Great is one of the most important figures in the history of Christianity and is honoured by the Orthodox Church as Equal to the Apostles.

The Feast of Saints Constantine and Helen is celebrated on 21 May.

In the case of this particular monument in Vathylakas, however, the available geographical record uses the name Agios Konstantinos. Since we do not have reliable evidence proving a different official dedication, this is the name we retain.

The Architectural Appearance of the Church

The photographs of the monument allow us to record several of the exterior features that survive today.

It is a relatively small, elongated church with a simple external form.

The main building is covered by a pitched roof, while the section of the sanctuary can be distinguished on the eastern side.

The building also has a simple vertical bell structure with an opening for the bell.

The exterior surfaces are plastered and show considerable signs of deterioration.

Cracks, detachments and deterioration of the plaster can be seen at various points.

The Openings of the Building

The openings visible in the photographs are of particular interest.

On one of the long sides there is a small window surrounded by a simple arched feature.

On the other side there is a larger arched opening that now appears to have been blocked.

These details are useful elements for the future study of the building.

However, they are not sufficient on their own to provide a reliable date.

An old ecclesiastical building may have undergone numerous repairs and alterations during its lifetime, meaning that its present appearance may incorporate elements from different periods.

The Bell Structure

One of the most characteristic features of the church in its present form is its simple bell structure.

It rises above the roof and consists of a vertical construction with a single opening.

Today, no bell can be seen in the opening.

The simplicity of the structure corresponds with the generally modest form of the small church.

In this case too, however, without a specialised architectural study we cannot know whether the bell structure belongs to the original construction phase or represents a later addition.

A Church that Has Undergone Alterations

The present exterior appearance indicates that the building has undergone interventions during its history.

Plaster covers a large part of the masonry and does not allow direct examination of the original building material throughout the church.

At the same time, some of the openings appear to have been altered or blocked.

This is particularly important when attempting to date an old monument.

The present external appearance is not necessarily identical to the original form of the building when it was constructed.

When Was It Built?

This is one of the most important questions that remains open.

For other ecclesiastical monuments in Vathylakas, there are references that provide specific chronological periods.

However, we do not currently have reliable evidence allowing us to transfer these dates to this particular Church of Agios Konstantinos.

For this reason, we should not state that this particular church dates from the 14th century simply because there are references to old chapels of that period in Vathylakas.

A reliable dating requires evidence relating specifically to this building.

Until such evidence is found, the exact period of construction must remain an open question.

Agios Konstantinos and Agios Theodoros

The distinction between the old churches of the area is particularly important.

A church of Agios Theodoros is also recorded in Vathylakas.

Modern geographical records place Agios Theodoros at a different location from Agios Konstantinos.

They are therefore different monuments, and historical or architectural information should not be transferred from one to the other without documentation.

The same applies to the churches of Agios Georgios recorded in the Vathylakas area.

After 1974

Vathylakas has been in the occupied part of Cyprus since 1974.

The displacement of the Greek Cypriot inhabitants from their community interrupted their natural relationship with the churches, chapels, cemeteries and other monuments of their homeland.

The Church of Agios Konstantinos continues to stand in the landscape of Vathylakas.

Its present condition, as documented photographically, shows visible signs of abandonment and deterioration.

However, we should not attribute specific later uses to the building without documented information.

The Present Condition

The photographs clearly show the effects of time and the lack of systematic maintenance.

The exterior walls show cracks and deterioration.

The plaster has deteriorated in many places.

Some openings are blocked or are in poor condition.

Despite the deterioration, the basic shell of the church continues to survive and the general form of the monument remains recognisable.

This condition makes photographic documentation particularly important.

The Importance of Photographic Documentation

For small and relatively little-known ecclesiastical monuments such as the Church of Agios Konstantinos in Vathylakas, photographic documentation acquires considerable historical value.

Each series of photographs records the condition of the building at a particular point in time.

It can document cracks, architectural features, openings, plasterwork, interventions and changes in the surroundings of the monument.

If further deterioration, collapses, repairs or other interventions occur in the future, older photographs will provide valuable material for comparison.

In such cases, photography is not simply an image of a monument.

It becomes a historical record of its condition.

The Need for Further Research

The Church of Agios Konstantinos in Vathylakas requires further historical and architectural research.

The discovery of old maps, ecclesiastical archives, archaeological records and earlier photographs would be of particular interest.

A specialised examination of the masonry could also help identify different construction phases.

Until then, a clear distinction must be made between what we know and what we merely assume.

The scientifically correct documentation of a monument does not require us to have an answer to every question.

It requires us to record accurately what can be documented and to leave open those questions for which sufficient evidence does not yet exist.

A Monument of the Cultural Heritage of Occupied Cyprus

The Church of Agios Konstantinos is one of the small ecclesiastical monuments of Vathylakas that continue to survive.

Its exact age may not yet be known, but this does not diminish its historical value.

The building itself bears witness to the religious presence and life of the people who inhabited the area.

Preserving the memory of such monuments is particularly important because many remain poorly studied and may suffer further deterioration before they are adequately documented.

Systematic photography and careful research can preserve information that might otherwise be lost.

Summary

Name: Church of Agios Konstantinos

Location: Vathylakas

District: Famagusta, Cyprus

Type of monument: Orthodox Christian church / chapel

Dedication: Saint Constantine

Feast of Saints Constantine and Helen: 21 May

Date of construction: Not confirmed

Architectural form visible today: Small elongated church with a pitched roof, eastern sanctuary section and simple bell structure

Present condition: The basic shell of the building survives, with visible deterioration, cracks and damage to the exterior plaster

Other churches in the area: Agios Theodoros and churches of Agios Georgios, which are separate monuments and should not be confused with Agios Konstantinos

Status of the area: Located in the occupied part of Cyprus since 1974

Historical significance: Ecclesiastical monument of the occupied community of Vathylakas

Important note: There is currently insufficient evidence to attribute a specific century of construction to the church with certainty. The previous association with the 14th century should not be used without additional documentation.