Μια λίμνη στην καρδιά της Μεσαορίας Φράγμα Κουκλιών Αμμοχώστου
Ranunculus sphaerospermus (Boiss. & C. I. Blanche) - Kouklia dam - Φράγμα στα Κούκλια Αμμοχωστου
Photos 18/9/2023 by George Konstantinou
Below
in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Το Πραστειό είναι κατεχόμενο χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου, στην πεδιάδα της Μεσαορίας, περίπου 19 χιλιόμετρα δυτικά της πόλης της Αμμοχώστου.
Πριν από το 1974 αποτελούσε μια ζωντανή ελληνοκυπριακή αγροτική κοινότητα, στενά συνδεδεμένη με την εύφορη γη της Μεσαορίας και με τη γεωργική παραγωγή.
Η ιστορία του χωριού, η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, οι γεωργικές παραδόσεις και η κοινωνική ζωή των κατοίκων του αποτελούν σημαντικά κομμάτια της ιστορίας της κυπριακής υπαίθρου.
Η ονομασία Πραστειό
Η ονομασία Πραστειό ή Πραστιό συναντάται σε περισσότερες από μία περιοχές της Κύπρου.
Για τον λόγο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να γίνεται πάντοτε η διάκριση ανάμεσα στο Πραστειό της επαρχίας Αμμοχώστου και στα άλλα κυπριακά χωριά με το ίδιο ή παρόμοιο όνομα.
Το χωριό που εξετάζουμε εδώ είναι το Πραστειό της Μεσαορίας, στην επαρχία Αμμοχώστου.
Ένα χωριό της Μεσαορίας
Το Πραστειό βρίσκεται στην απέραντη πεδιάδα της Μεσαορίας.
Η γεωγραφική του θέση καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την οικονομία και τον τρόπο ζωής των κατοίκων.
Η Μεσαορία αποτέλεσε για αιώνες μία από τις σημαντικότερες γεωργικές περιοχές της Κύπρου.
Οι μεγάλες επίπεδες εκτάσεις της χρησιμοποιήθηκαν ιδιαίτερα για την καλλιέργεια σιτηρών και άλλων γεωργικών προϊόντων.
Έτσι και στο Πραστειό, η ζωή των κατοίκων ήταν στενά δεμένη με τη γη και τον ετήσιο κύκλο της γεωργίας.
Η σχέση με τη Σίγουρη
Μια ενδιαφέρουσα παράδοση που διασώζεται για την ιστορία της κοινότητας συνδέει το Πραστειό με την παλαιότερη Σίγουρη.
Σύμφωνα με την παράδοση που καταγράφεται από την Ιερά Μητρόπολη Κωνσταντίας και Αμμοχώστου, όταν κάτοικοι της Σίγουρης μετακινήθηκαν προς το Πραστειό, μετέφεραν μαζί τους την εικόνα του Αγίου Γεωργίου.
Η παράδοση αυτή συνδέει την παλαιότερη εγκατάσταση με τη δημιουργία και τη θρησκευτική ζωή του νεότερου αγροτικού χωριού.
Δεν πρέπει βέβαια να αντιμετωπίζουμε μια τοπική παράδοση ως απόλυτη ιστορική απόδειξη για όλες τις λεπτομέρειες της δημιουργίας του οικισμού. Αποτελεί όμως σημαντικό στοιχείο της συλλογικής μνήμης της κοινότητας.
Ο πληθυσμός
Το Πραστειό γνώρισε σημαντική πληθυσμιακή ανάπτυξη κατά τη νεότερη ιστορία του.
Στην απογραφή του 1891 καταγράφηκαν συνολικά 704 κάτοικοι, από τους οποίους 637 ήταν Ελληνοκύπριοι και 67 Τουρκοκύπριοι.
Με την πάροδο των δεκαετιών η τουρκοκυπριακή παρουσία μειώθηκε και πριν από το 1974 το Πραστειό είχε εξελιχθεί σε αμιγώς ελληνοκυπριακή κοινότητα.
Το 1973 ο πληθυσμός του χωριού ήταν περίπου 1.000 κάτοικοι, όλοι Ελληνοκύπριοι.
Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι το Πραστειό αποτελούσε μια σημαντική αγροτική κοινότητα της περιοχής και όχι έναν πολύ μικρό οικισμό.
Η γεωργία
Η οικονομική ζωή του Πραστειού ήταν άμεσα συνδεδεμένη με τη γεωργία.
Η θέση του στην πεδιάδα της Μεσαορίας προσέφερε μεγάλες καλλιεργήσιμες εκτάσεις και η εργασία στα χωράφια αποτελούσε βασικό μέρος της καθημερινότητας.
Η σπορά, ο θερισμός και οι υπόλοιπες εποχικές γεωργικές εργασίες δεν καθόριζαν μόνο την οικονομία αλλά και ολόκληρο τον ετήσιο ρυθμό ζωής της κοινότητας.
Η στενή αυτή σχέση φαίνεται ακόμη και στις θρησκευτικές παραδόσεις του χωριού.
Ο Άγιος Γεώργιος του Σπόρου
Ο πολιούχος του Πραστειού ήταν ο Άγιος Γεώργιος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τοπική σύνδεση με τον Άγιο Γεώργιο του Σπόρου, που εορτάζεται τον Νοέμβριο.
Η περίοδος αυτή συνέπιπτε με την έναρξη της σποράς.
Η θρησκευτική παράδοση ήταν επομένως στενά συνδεδεμένη με τη γεωργική ζωή του χωριού.
Για μια κοινότητα της Μεσαορίας που εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από τη γη, η σπορά αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες στιγμές του χρόνου.
Η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου
Στο κέντρο της θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής του Πραστειού βρισκόταν η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.
Ο σημερινός ναός ανοικοδομήθηκε το 1875, αλλά η εκκλησιαστική παρουσία στη συγκεκριμένη θέση είναι παλαιότερη.
Τμήμα του εικονοστασίου αναφέρεται ως περίπου έναν αιώνα παλαιότερο από τον σημερινό ναό, γεγονός που αποτελεί ένδειξη ύπαρξης προηγούμενης εκκλησίας.
Ο ναός παρουσιάζει φραγκοβυζαντινά τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά και ξεχωρίζει για το ψηλό λαξευτό καμπαναριό του.
Το 1922 πραγματοποιήθηκε επίσης μεταγενέστερη προσθήκη στον ναό.
Η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου δεν ήταν απλώς ένας χώρος λατρείας. Αποτελούσε επίκεντρο της κοινωνικής ζωής της κοινότητας.
Το σχολείο και η εκπαίδευση
Η σχέση της εκκλησίας με την εκπαίδευση αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κεφάλαιο της ιστορίας του Πραστειού.
Κατά τον 19ο αιώνα δημιουργήθηκε σχολείο στον περίβολο της Εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου.
Η εκκλησία συνέβαλε στην εκπαίδευση των παιδιών παρέχοντας εκκλησιαστικά βιβλία αλλά και αναγνωστικά.
Το γεγονός αυτό δείχνει πόσο κεντρική θέση κατείχε η εκκλησία στη ζωή του χωριού.
Ο περίβολός της ήταν ταυτόχρονα τόπος λατρείας, συνάντησης και εκπαίδευσης.
Η κοινωνική ζωή
Το Πραστειό διέθετε μια οργανωμένη κοινοτική και κοινωνική ζωή.
Οι μεγάλες θρησκευτικές γιορτές αποτελούσαν ευκαιρία συγκέντρωσης των κατοίκων.
Κατά τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου τον Απρίλιο διοργανώνονταν και αθλητικοί αγώνες.
Το 1936, η εκκλησία παραχώρησε χωράφι για τη δημιουργία γηπέδου, γεγονός που φανερώνει τη συμμετοχή της στην ευρύτερη κοινωνική ζωή του χωριού.
Η εκκλησία, το σχολείο, οι αθλητικές δραστηριότητες και οι γεωργικές εργασίες αποτελούσαν διαφορετικές πλευρές μιας κοινότητας που λειτουργούσε γύρω από ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς.
Η καθημερινή ζωή στο χωριό
Όπως σε πολλά αγροτικά χωριά της Μεσαορίας, η καθημερινότητα ακολουθούσε σε μεγάλο βαθμό τις εποχές.
Το φθινόπωρο ήταν συνδεδεμένο με την προετοιμασία της γης και τη σπορά.
Η άνοιξη έφερνε μια διαφορετική περίοδο γεωργικών εργασιών, ενώ το καλοκαίρι ήταν στενά συνδεδεμένο με τον θερισμό και τη συλλογή της παραγωγής.
Η γεωργία απαιτούσε τη συμμετοχή ολόκληρης της οικογένειας και αποτελούσε όχι μόνο επάγγελμα αλλά τρόπο ζωής.
Οι δρόμοι, τα σπίτια, τα χωράφια, η εκκλησία και το σχολείο συνέθεταν το καθημερινό τοπίο μέσα στο οποίο μεγάλωσαν γενιές κατοίκων.
Το Πραστειό πριν από το 1974
Λίγο πριν από το 1974, το Πραστειό ήταν αμιγώς ελληνοκυπριακό χωριό με περίπου 1.000 κατοίκους.
Η κοινότητα είχε πίσω της μια μακρά ιστορία και διέθετε οργανωμένη κοινωνική και θρησκευτική ζωή.
Οι κάτοικοι είχαν δημιουργήσει σπίτια, καλλιεργούσαν τη γη τους, λειτουργούσαν το σχολείο τους και διατηρούσαν τις θρησκευτικές και κοινωνικές παραδόσεις του χωριού.
Όλα αυτά ανατράπηκαν το καλοκαίρι του 1974.
Η τουρκική εισβολή του 1974
Με την τουρκική εισβολή και την προέλαση των τουρκικών στρατευμάτων στην περιοχή της Μεσαορίας, οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοι του Πραστειού εκτοπίστηκαν από το χωριό τους.
Η κοινότητα έχασε την καθημερινή πρόσβαση στα σπίτια, τα χωράφια, την εκκλησία, το σχολείο και τους υπόλοιπους χώρους που αποτελούσαν μέρος της ζωής της.
Από τότε το Πραστειό βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου.
Ο εκτοπισμός δεν διέκοψε μόνο την κατοίκηση του χωριού από την ιστορική ελληνοκυπριακή κοινότητά του.
Διέκοψε έναν τρόπο ζωής που είχε διαμορφωθεί μέσα από πολλές γενιές.
Η επιστροφή στον Άγιο Γεώργιο
Ιδιαίτερα σημαντική στιγμή για τους εκτοπισμένους κατοίκους υπήρξε η επιστροφή στην Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου για Θεία Λειτουργία.
Στις 25 Οκτωβρίου 2015, τελέστηκε στον ναό Θεία Λειτουργία για πρώτη φορά μετά από 41 χρόνια.
Για τους ανθρώπους που είχαν εκτοπιστεί το 1974, η επιστροφή στον ναό του πολιούχου τους είχε ιδιαίτερη συμβολική και συναισθηματική σημασία.
Ο Άγιος Γεώργιος, που πριν από το 1974 αποτελούσε κέντρο της καθημερινής ζωής, έγινε πλέον και τόπος μνήμης και επανασύνδεσης με το χωριό.
Η διατήρηση της μνήμης
Περισσότερο από μισό αιώνα μετά τον εκτοπισμό, η ιστορία του Πραστειού εξακολουθεί να διατηρείται από τους κατοίκους και τους απογόνους τους.
Οι οικογενειακές φωτογραφίες, οι αφηγήσεις των παλαιότερων κατοίκων, τα τοπωνύμια, οι εκκλησιαστικές παραδόσεις και οι αναμνήσεις της καθημερινής ζωής αποτελούν πολύτιμες πηγές.
Η καταγραφή αυτών των πληροφοριών είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς περνούν τα χρόνια.
Οι άνθρωποι που έζησαν στο χωριό πριν από το 1974 αποτελούν την πολυτιμότερη πηγή για πολλές λεπτομέρειες που δεν καταγράφηκαν ποτέ σε επίσημα βιβλία ή αρχεία.
Η σημασία της φωτογραφικής καταγραφής
Η φωτογραφική καταγραφή του Πραστειού έχει επίσης μεγάλη ιστορική αξία.
Οι φωτογραφίες μπορούν να διατηρήσουν την εικόνα των παλαιών σπιτιών, της εκκλησίας, του σχολείου, των δρόμων, των γεωργικών εκτάσεων και άλλων στοιχείων του χωριού.
Παράλληλα επιτρέπουν τη σύγκριση της σημερινής κατάστασης με παλαιότερες φωτογραφίες.
Κτίρια μπορεί να αλλάξουν, να εγκαταλειφθούν ή να κατεδαφιστούν. Δρόμοι και χωράφια μπορεί να μεταβληθούν και παλαιά στοιχεία του τοπίου να εξαφανιστούν.
Γι' αυτό κάθε συστηματική φωτογραφική καταγραφή αποκτά με την πάροδο του χρόνου μεγαλύτερη αξία ως ιστορικό τεκμήριο.
Ένα χωριό της Μεσαορίας που δεν πρέπει να ξεχαστεί
Το Πραστειό δεν είναι απλώς ένα σημείο στον χάρτη της κατεχόμενης Κύπρου.
Είναι ένας τόπος με ιστορία, οικογένειες, παραδόσεις και μνήμες.
Η αγροτική ζωή της Μεσαορίας, η σπορά και ο θερισμός, ο Άγιος Γεώργιος του Σπόρου, το σχολείο στον περίβολο της εκκλησίας, οι αθλητικοί αγώνες και η καθημερινότητα των κατοίκων αποτελούν διαφορετικές πλευρές της ιστορίας του.
Η τουρκική εισβολή του 1974 διέκοψε βίαια αυτή τη συνέχεια και οδήγησε στον εκτοπισμό της ελληνοκυπριακής κοινότητας.
Η καταγραφή της ιστορίας, των μνημείων και των αναμνήσεων του Πραστειού βοηθά να διατηρηθεί η ταυτότητα του χωριού και να μεταφερθεί στις επόμενες γενιές.
Συνοπτικά στοιχεία
Ονομασία: Πραστειό – Prastio
Επαρχία: Αμμοχώστου, Κύπρος
Γεωγραφική περιοχή: Μεσαορία
Θέση: Περίπου 19 χιλιόμετρα δυτικά της Αμμοχώστου
Χαρακτήρας πριν από το 1974: Αγροτική κοινότητα
Πληθυσμός το 1891: 704 κάτοικοι – 637 Ελληνοκύπριοι και 67 Τουρκοκύπριοι
Πληθυσμός το 1973: Περίπου 1.000 κάτοικοι, όλοι Ελληνοκύπριοι
Παραδοσιακή κύρια δραστηριότητα: Γεωργία
Πολιούχος: Άγιος Γεώργιος
Κύρια εκκλησία: Εκκλησία Αγίου Γεωργίου
Ανοικοδόμηση σημερινού ναού: 1875
Ιδιαίτερη τοπική παράδοση: Άγιος Γεώργιος του Σπόρου, συνδεδεμένος με την έναρξη της σποράς τον Νοέμβριο
Εκπαίδευση: Κατά τον 19ο αιώνα λειτουργούσε σχολείο στον περίβολο της Εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου
Κοινωνική ζωή: Αθλητικοί αγώνες κατά την εορτή του Αγίου Γεωργίου και δημιουργία γηπέδου σε γη που παραχώρησε η εκκλησία το 1936
Κατάσταση από το 1974: Κατεχόμενο χωριό, με εκτοπισμένη την ιστορική ελληνοκυπριακή κοινότητά του
Πρώτη Θεία Λειτουργία στον Άγιο Γεώργιο μετά το 1974: 25 Οκτωβρίου 2015, μετά από 41 χρόνια
Ιστορική σημασία: Παλαιά αγροτική κοινότητα της Μεσαορίας με σημαντική θρησκευτική, κοινωνική και γεωργική παράδοση.

No comments:
Post a Comment