Το κατεχόμενο χωριό Μπογάζι της επαρχίας Αμμοχώστου - The Occupied Village of Bogazi in the Famagusta District - Cyprus

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Κατάλογος κατεχομένων δήμων και κοινοτήτων της Κύπρου - List of cities, towns and villages in occupied Cyprus

List of cities towns and villages in Cyprus - Κατάλογος δήμων και κοινοτήτων της Κύπρου

Photos 18/9/2023 by George Konstantinou

Below in English

Το κατεχόμενο χωριό Μπογάζι της επαρχίας Αμμοχώστου

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Το Μπογάζι, γνωστό παλαιότερα και ως Πογάζιν, είναι μικρή κατεχόμενη κοινότητα της επαρχίας Αμμοχώστου, στην είσοδο προς την Καρπασία και στις ακτές του κόλπου της Αμμοχώστου.

Βρίσκεται περίπου 22 χιλιόμετρα από την πόλη της Αμμοχώστου, ανατολικότερα του Τρικώμου, κοντά στον Άγιο Ηλία. Η θέση του πάνω στη βασική διαδρομή που συνέδεε την Αμμόχωστο με την Καρπασία καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την ιστορία και την ανάπτυξή του.

Σε αντίθεση με πολλά παλαιά κυπριακά χωριά, το Μπογάζι ως οργανωμένος οικισμός είναι σχετικά νεότερο. Αν και το τοπωνύμιο υπήρχε από παλαιότερα, ο μικρός οικισμός αναπτύχθηκε κυρίως από τις αρχές του 20ού αιώνα ως σταθμός εξυπηρέτησης των ταξιδιωτών μεταξύ Αμμοχώστου και Καρπασίας.

Η ονομασία Μπογάζι – Πογάζιν

Η ονομασία «Μπογάζι» ή «Πογάζιν» απαντάται σε περισσότερα από ένα σημεία της Κύπρου.

Σύμφωνα με τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η λέξη πιθανόν να σχετίζεται με την έννοια του στενού περάσματος. Κατά μία άποψη έχει βυζαντινή προέλευση, ενώ κατά άλλη άποψη προέρχεται από τουρκική λέξη που σημαίνει «λαιμός» και μεταφορικά «στενό πέρασμα».

Στην περίπτωση της επαρχίας Αμμοχώστου, το όνομα είχε καθιερωθεί ως τοπωνύμιο ήδη πριν από τη δημιουργία του νεότερου οικισμού.

Ο Εμπορικός Σταθμός Πογαζίου

Από τις αρχές του 20ού αιώνα η περιοχή ήταν γνωστή ως «Εμπορικός Σταθμός Πογαζίου».

Η ονομασία αυτή αποτυπώνει τον πρακτικό ρόλο που είχε η τοποθεσία.

Το Μπογάζι βρισκόταν πάνω στον σημαντικό δρόμο που συνέδεε την Αμμόχωστο με τα χωριά της Καρπασίας και λειτουργούσε ως ενδιάμεσος σταθμός για ταξιδιώτες, εμπόρους και κατοίκους της περιοχής.

Η γεωγραφική του θέση, ανάμεσα στη μεγάλη πόλη της Αμμοχώστου και την Καρπασία, του έδωσε έναν χαρακτήρα διαφορετικό από εκείνον ενός τυπικού αγροτικού χωριού.

Το μικρό αγκυροβόλιο

Στο Μπογάζι λειτουργούσε επίσης μικρό αγκυροβόλιο.

Η παρουσία του ενίσχυσε τη σημασία της περιοχής ως σημείου εμπορίου και επικοινωνίας.

Η σχέση με τη θάλασσα ήταν από τα βασικά χαρακτηριστικά του οικισμού.

Το Μπογάζι δεν ήταν μόνο πέρασμα από την ξηρά.

Ήταν και ένας μικρός παράκτιος σταθμός, όπου η θάλασσα, η αλιεία, οι μετακινήσεις και η εμπορική δραστηριότητα συνδέονταν μεταξύ τους.

Ο πληθυσμός

Το Μπογάζι παρέμεινε μικρός οικισμός σε πληθυσμό.

Στην απογραφή του 1960 καταγράφηκαν 90 κάτοικοι, από τους οποίους οι 2 ήταν Τουρκοκύπριοι.

Για το 1973 εμφανίζονται καταγραφές περίπου 120 κατοίκων, ενώ σε σημερινές εκλογικές καταστάσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας η κοινότητα εξακολουθεί να υφίσταται θεσμικά ως κατεχόμενη κοινότητα.

Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι το Μπογάζι δεν υπήρξε ποτέ μεγάλη κοινότητα.

Η σημασία του προερχόταν κυρίως από τη θέση και τη λειτουργία του ως παράκτιου και συγκοινωνιακού σταθμού.

Η τουριστική ανάπτυξη πριν από το 1974

Λίγο πριν από την τουρκική εισβολή, το Μπογάζι είχε αρχίσει να αποκτά και τουριστικό χαρακτήρα.

Στην περιοχή λειτουργούσε μικρή ξενοδοχειακή μονάδα, καθώς και κέντρα και εστιατόρια.

Η ωραία θάλασσα και η παραλία προσέλκυαν επισκέπτες, ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

Η περιοχή προσφερόταν για θαλάσσια αθλήματα και κατασκηνώσεις και είχε αρχίσει να εξελίσσεται σε μικρό παραθαλάσσιο προορισμό.

Η ανάπτυξη αυτή ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την αυξανόμενη κινητικότητα στην Κύπρο και με τη σημασία του δρόμου προς την Καρπασία.

Η θάλασσα και η παραλία

Η παραθαλάσσια θέση ήταν ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του Μπογαζιού.

Ο μικρός οικισμός βρισκόταν σε μια περιοχή με ανοιχτή θέα προς τον κόλπο της Αμμοχώστου και με πρόσβαση στη θάλασσα.

Πριν από το 1974, η παραλία αποτελούσε σημείο αναψυχής για κατοίκους και επισκέπτες.

Για τους ταξιδιώτες προς την Καρπασία, το Μπογάζι ήταν ένα φυσικό σημείο στάσης.

Έτσι ο δρόμος, η θάλασσα, η εστίαση και η μικρή τουριστική δραστηριότητα συνδέθηκαν στενά με την ταυτότητα του οικισμού.

Ο πειραματικός σταθμός ιχθυοκαλλιέργειας

Λίγο βορειοανατολικότερα του Μπογαζιού λειτουργούσε μέχρι το 1974 ένας μεγάλος πειραματικός σταθμός ιχθυοκαλλιέργειας του Τμήματος Αλιείας του Υπουργείου Γεωργίας και Φυσικών Πόρων.

Η παρουσία του σταθμού αυτού είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορία της περιοχής.

Δείχνει ότι το Μπογάζι και η γύρω παράκτια ζώνη δεν είχαν μόνο εμπορική και τουριστική αξία αλλά και επιστημονική και παραγωγική σημασία για τη θαλάσσια οικονομία της Κύπρου.

Η ιχθυοκαλλιέργεια αποτελούσε ήδη πριν από το 1974 αντικείμενο πειραματισμού και έρευνας στην περιοχή.

Ο Άγιος Σπυρίδων

Η Εκκλησία της Κύπρου καταγράφει για το Μπογάζι τον Άγιο Σπυρίδωνα ως τον ναό της κοινότητας.

Η παρουσία εκκλησίας σε έναν μικρό οικισμό όπως το Μπογάζι δείχνει ότι, παρά τον μικρό πληθυσμό, είχε συγκροτηθεί οργανωμένη κοινοτική και θρησκευτική ζωή.

Για την ακριβή ιστορία, χρονολογία και αρχιτεκτονική του συγκεκριμένου ναού χρειάζεται ξεχωριστή έρευνα και δεν πρέπει να μεταφέρουμε εδώ στοιχεία χωρίς ειδική τεκμηρίωση.

Η ναυτική βάση

Μέχρι το 1974 λειτουργούσε στην περιοχή του Μπογαζιού και στρατιωτική ναυτική βάση της Εθνικής Φρουράς.

Η παρουσία της σχετιζόταν με τη στρατηγική θέση της περιοχής στον κόλπο της Αμμοχώστου.

Μετά την τουρκική εισβολή, η βάση περιήλθε υπό τον έλεγχο των τουρκικών δυνάμεων.

Η συγκεκριμένη τοποθεσία εξακολουθεί να έχει στρατιωτική χρήση, γεγονός που αποτελεί μία από τις σημαντικές αλλαγές που σημειώθηκαν στην περιοχή μετά το 1974.

Το 1974

Η τουρκική εισβολή του 1974 άλλαξε οριστικά την ιστορική πορεία του Μπογαζιού.

Η περιοχή καταλήφθηκε μαζί με μεγάλο μέρος της επαρχίας Αμμοχώστου και της Καρπασίας.

Η παλιά λειτουργία του οικισμού ως σταθμού μιας ελεύθερης διαδρομής από την Αμμόχωστο προς την Καρπασία διακόπηκε.

Οι άνθρωποι που συνδέονταν με την κοινότητα απομακρύνθηκαν από τον τόπο τους και το Μπογάζι πέρασε σε μια εντελώς διαφορετική ιστορική φάση.

Σήμερα εξακολουθεί να καταγράφεται επίσημα από την Κυπριακή Δημοκρατία ως κατεχόμενη κοινότητα της επαρχίας Αμμοχώστου.

Η ανάπτυξη μετά το 1974

Κατά τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα η περιοχή του Μπογαζιού γνώρισε πολύ μεγάλη οικοδομική και τουριστική ανάπτυξη.

Στην ευρύτερη περιοχή ανεγέρθηκαν μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες και συγκροτήματα διαμερισμάτων, ιδιαίτερα σε σχέση με τις γειτονικές περιοχές Μοναρκάς και Γαστριών.

Το λιμανάκι χρησιμοποιείται κυρίως ως αλιευτικό καταφύγιο, ενώ στην περιοχή αυξήθηκαν και αναβαθμίστηκαν τα εστιατόρια.

Η εικόνα αυτή είναι πολύ διαφορετική από εκείνη του μικρού Εμπορικού Σταθμού των αρχών του 20ού αιώνα.

Ξανά σταθμός προς την Καρπασία

Από το 2004 και μετά, με τη δυνατότητα διέλευσης προς τις κατεχόμενες περιοχές, το Μπογάζι απέκτησε ξανά σε έναν βαθμό τον παλαιό του ρόλο ως ενδιάμεσος σταθμός προς την Καρπασία.

Πολλοί ταξιδιώτες και προσκυνητές που κατευθύνονται προς τον Απόστολο Ανδρέα περνούν από την περιοχή.

Είναι ένα ενδιαφέρον ιστορικό παράδοξο.

Ένας τόπος που δημιουργήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα κυρίως για να εξυπηρετεί τη διαδρομή Αμμοχώστου–Καρπασίας εξακολουθεί, έναν αιώνα αργότερα και κάτω από εντελώς διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες, να λειτουργεί ως σημείο περάσματος προς την Καρπασία.

Ένας οικισμός διαφορετικός από τα παλαιά χωριά

Η ιστορία του Μπογαζιού είναι διαφορετική από εκείνη πολλών άλλων κατεχόμενων χωριών της επαρχίας Αμμοχώστου.

Δεν πρόκειται για έναν μεγάλο αγροτικό οικισμό με ιστορία πολλών αιώνων.

Το τοπωνύμιο είναι παλαιότερο, αλλά ο οργανωμένος οικισμός δημιουργήθηκε ουσιαστικά στις αρχές του 20ού αιώνα.

Η ταυτότητά του βασίστηκε κυρίως στη μετακίνηση, το εμπόριο, τη θάλασσα, την αλιεία και αργότερα τον τουρισμό.

Αυτή η ιδιαιτερότητα κάνει το Μπογάζι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία της επαρχίας Αμμοχώστου και της Καρπασίας.

Η σημασία της φωτογραφικής καταγραφής

Η φωτογραφική καταγραφή του Μπογαζιού έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή η περιοχή έχει αλλάξει σημαντικά μέσα σε λίγες δεκαετίες.

Παλαιότερες φωτογραφίες μπορούν να αποτυπώσουν τον μικρό οικισμό, το λιμανάκι, τις παλιές εγκαταστάσεις, τον ναό, την ακτογραμμή και τη μορφή του τοπίου πριν από τη μεγάλη νεότερη οικοδομική ανάπτυξη.

Οι σύγχρονες φωτογραφίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για σύγκριση.

Έτσι γίνεται δυνατό να καταγραφούν οι αλλαγές στην ακτή, στα κτίρια, στη χρήση της γης και στη γενικότερη φυσιογνωμία της περιοχής.

Για έναν τόπο που μεταβλήθηκε τόσο έντονα, η φωτογραφική τεκμηρίωση αποτελεί πολύτιμο ιστορικό αρχείο.

Το Μπογάζι ως ιστορική μνήμη

Το Μπογάζι μπορεί να ήταν μικρό σε πληθυσμό, αλλά η ιστορία του είναι στενά συνδεδεμένη με μία από τις σημαντικότερες διαδρομές της ανατολικής Κύπρου.

Υπήρξε εμπορικός σταθμός.

Υπήρξε μικρό αγκυροβόλιο.

Απέκτησε τουριστική δραστηριότητα.

Στην περιοχή λειτουργούσε πειραματικός σταθμός ιχθυοκαλλιέργειας και ναυτική βάση.

Και για δεκαετίες αποτελούσε ένα γνώριμο σημείο στάσης για όσους ταξίδευαν από την Αμμόχωστο προς την Καρπασία.

Η καταγραφή της ιστορίας του βοηθά να διατηρηθεί η μνήμη όχι μόνο ενός μικρού οικισμού αλλά και μιας ολόκληρης διαδρομής και ενός τρόπου μετακίνησης που χαρακτήριζε την Κύπρο πριν από το 1974.

Συνοπτικά στοιχεία

Ονομασία: Μπογάζι – Πογάζιν – Bogazi

Επαρχία: Αμμοχώστου, Κύπρος

Γεωγραφική περιοχή: Δυτική είσοδος της Καρπασίας / κόλπος Αμμοχώστου

Θέση: Περίπου 22 χλμ. από την πόλη της Αμμοχώστου, ανατολικότερα του Τρικώμου και κοντά στον Άγιο Ηλία

Δημιουργία οικισμού: Αρχές 20ού αιώνα

Παλαιότερη λειτουργία: Εμπορικός και συγκοινωνιακός σταθμός στη διαδρομή Αμμοχώστου–Καρπασίας

Παλαιά ονομασία: «Εμπορικός Σταθμός Πογαζίου»

Παράκτια υποδομή: Μικρό αγκυροβόλιο και λιμανάκι

Πληθυσμός 1960: 90 κάτοικοι, από τους οποίους 2 Τουρκοκύπριοι

Πληθυσμός 1973: Περίπου 120 κάτοικοι σύμφωνα με διαθέσιμη δημογραφική καταγραφή

Εκκλησία κοινότητας: Άγιος Σπυρίδων

Δραστηριότητες πριν από το 1974: Εμπόριο, μεταφορές, αλιεία, τουρισμός και θαλάσσια αναψυχή

Τουρισμός πριν από το 1974: Μικρή ξενοδοχειακή μονάδα, εστιατόρια, παραλία, θαλάσσια αθλήματα και κατασκηνώσεις

Επιστημονική/παραγωγική δραστηριότητα: Πειραματικός σταθμός ιχθυοκαλλιέργειας του Τμήματος Αλιείας βορειοανατολικά του οικισμού μέχρι το 1974

Στρατιωτική παρουσία πριν από το 1974: Ναυτική βάση της Εθνικής Φρουράς

Κατάσταση από το 1974: Κατεχόμενη κοινότητα της επαρχίας Αμμοχώστου

Σημερινή φυσιογνωμία: Σημαντικά πιο ανεπτυγμένη τουριστικά και οικιστικά περιοχή, με λιμανάκι που χρησιμοποιείται κυρίως ως αλιευτικό καταφύγιο

Ιστορική σημασία: Μικρός παράκτιος οικισμός που αναπτύχθηκε ως εμπορικός και συγκοινωνιακός σταθμός ανάμεσα στην Αμμόχωστο και την Καρπασία και απέκτησε ιδιαίτερη σημασία λόγω της θέσης, της θάλασσας και των υποδομών του.

Photos 18/9/2023 by George Konstantinou

Photos 22/10/2012 by George Konstantinou

Photos 17/2/2024 by Fani Konstantinou

The Occupied Village of Bogazi in the Famagusta District

Text: George Konstantinou

Bogazi, formerly also known as Pogazin, is a small occupied community in the Famagusta District, at the entrance to the Karpasia Peninsula and on the shores of Famagusta Bay.

It lies approximately 22 kilometres from the city of Famagusta, east of Trikomo, near Agios Ilias. Its position on the main route linking Famagusta with Karpasia largely determined its history and development.

Unlike many old Cypriot villages, Bogazi as an organised settlement is relatively recent. Although the place name existed earlier, the small settlement developed mainly from the beginning of the 20th century as a station serving travellers between Famagusta and Karpasia.

The Name Bogazi – Pogazin

The name “Bogazi” or “Pogazin” occurs in more than one place in Cyprus.

According to the Great Cyprus Encyclopedia, the word may be related to the meaning of a narrow passage. According to one interpretation, it has Byzantine origins, while another interpretation derives it from a Turkish word meaning “throat” and, figuratively, “narrow passage”.

In the case of the Famagusta District, the name had already become established as a place name before the creation of the modern settlement.

The Pogazi Trading Station

From the beginning of the 20th century, the area was known as the “Pogazi Trading Station”.

This name reflects the practical role of the location.

Bogazi stood on the important road linking Famagusta with the villages of Karpasia and functioned as an intermediate stop for travellers, merchants and local inhabitants.

Its geographical position, between the major city of Famagusta and Karpasia, gave it a character different from that of a typical agricultural village.

The Small Anchorage

A small anchorage also operated at Bogazi.

Its presence increased the importance of the area as a point of trade and communication.

The connection with the sea was one of the main characteristics of the settlement.

Bogazi was not only a passage by land.

It was also a small coastal station where the sea, fishing, travel and commercial activity were closely connected.

The Population

Bogazi remained a small settlement in terms of population.

In the 1960 census, 90 inhabitants were recorded, of whom 2 were Turkish Cypriots.

For 1973, available records refer to approximately 120 inhabitants, while in present-day electoral records of the Republic of Cyprus the community continues to exist institutionally as an occupied community.

These figures show that Bogazi was never a large community.

Its importance came mainly from its location and function as a coastal and transport station.

Tourist Development Before 1974

Shortly before the Turkish invasion, Bogazi had also begun to acquire a tourist character.

A small hotel operated in the area, along with entertainment venues and restaurants.

The attractive sea and beach drew visitors, particularly during the summer months.

The area was suitable for water sports and camping and had begun to develop into a small seaside destination.

This development was directly connected with increasing mobility in Cyprus and with the importance of the road towards Karpasia.

The Sea and the Beach

Its coastal location was one of Bogazi’s most important advantages.

The small settlement stood in an area with an open view over Famagusta Bay and access to the sea.

Before 1974, the beach was a place of recreation for residents and visitors.

For travellers heading towards Karpasia, Bogazi was a natural stopping point.

Thus, the road, the sea, restaurants and small-scale tourism became closely associated with the identity of the settlement.

The Experimental Aquaculture Station

A little northeast of Bogazi, a large experimental aquaculture station of the Department of Fisheries of the Ministry of Agriculture and Natural Resources operated until 1974.

The presence of this station is particularly important in the history of the area.

It shows that Bogazi and the surrounding coastal zone had not only commercial and tourist value but also scientific and productive importance for the marine economy of Cyprus.

Aquaculture was already a subject of experimentation and research in the area before 1974.

Agios Spyridonas

The Church of Cyprus records Agios Spyridonas as the church of the Bogazi community.

The presence of a church in such a small settlement demonstrates that, despite its limited population, Bogazi had developed organised community and religious life.

The exact history, date and architecture of this particular church require separate research and should not be supplemented here without specific documentation.

The Naval Base

Until 1974, a military naval base of the National Guard also operated in the Bogazi area.

Its presence was related to the strategic position of the area in Famagusta Bay.

Following the Turkish invasion, the base came under the control of Turkish forces.

The site continues to have military use, representing one of the major changes that occurred in the area after 1974.

1974

The Turkish invasion of 1974 permanently changed the historical course of Bogazi.

The area was occupied together with much of the Famagusta District and Karpasia.

The old function of the settlement as a station on a free route from Famagusta towards Karpasia was interrupted.

The people connected with the community were separated from their place, and Bogazi entered a completely different historical phase.

Today it continues to be officially recorded by the Republic of Cyprus as an occupied community of the Famagusta District.

Development After 1974

During the first decades of the 21st century, the Bogazi area experienced extensive building and tourist development.

Large hotel units and apartment complexes were constructed in the wider area, particularly in connection with the neighbouring areas of Monarga and Gastria.

The small harbour is now used mainly as a fishing shelter, while the number and standard of restaurants in the area increased.

This appearance is very different from that of the small Trading Station of the early 20th century.

Once Again a Station Towards Karpasia

From 2004 onwards, with the possibility of crossing into the occupied areas, Bogazi regained to some extent its old role as an intermediate stop towards Karpasia.

Many travellers and pilgrims heading towards Apostolos Andreas pass through the area.

It is an interesting historical paradox.

A place created at the beginning of the 20th century mainly to serve the Famagusta–Karpasia route continues, a century later and under completely different political and social conditions, to function as a point of passage towards Karpasia.

A Settlement Different from the Old Villages

The history of Bogazi differs from that of many other occupied villages in the Famagusta District.

It is not a large agricultural settlement with a history extending over many centuries.

The place name is older, but the organised settlement was essentially created at the beginning of the 20th century.

Its identity was based mainly on transport, trade, the sea, fishing and later tourism.

This characteristic makes Bogazi a distinct chapter in the history of the Famagusta District and Karpasia.

The Importance of Photographic Documentation

Photographic documentation of Bogazi is particularly interesting because the area has changed considerably within only a few decades.

Older photographs can record the small settlement, the harbour, the old installations, the church, the coastline and the character of the landscape before the extensive modern building development.

Modern photographs can then be used for comparison.

This makes it possible to document changes to the coast, buildings, land use and the general character of the area.

For a place that has changed so significantly, photographic documentation constitutes a valuable historical archive.

Bogazi as Historical Memory

Bogazi may have been small in population, but its history is closely connected with one of the most important routes of eastern Cyprus.

It was a trading station.

It had a small anchorage.

It developed tourist activity.

An experimental aquaculture station and a naval base operated in the area.

And for decades it was a familiar stopping point for those travelling from Famagusta towards Karpasia.

Recording its history helps preserve the memory not only of a small settlement but also of an entire route and a pattern of movement that characterised Cyprus before 1974.

Summary

Name: Bogazi – Pogazin

District: Famagusta, Cyprus

Geographical region: Western entrance to Karpasia / Famagusta Bay

Location: Approximately 22 km from the city of Famagusta, east of Trikomo and near Agios Ilias

Development of the settlement: Beginning of the 20th century

Earlier function: Trading and transport station on the Famagusta–Karpasia route

Former name: “Pogazi Trading Station”

Coastal infrastructure: Small anchorage and harbour

Population in 1960: 90 inhabitants, of whom 2 were Turkish Cypriots

Population in 1973: Approximately 120 inhabitants according to an available demographic record

Community church: Agios Spyridonas

Activities before 1974: Trade, transport, fishing, tourism and marine recreation

Tourism before 1974: Small hotel, restaurants, beach, water sports and camping

Scientific/productive activity: Experimental aquaculture station of the Department of Fisheries northeast of the settlement until 1974

Military presence before 1974: Naval base of the National Guard

Status since 1974: Occupied community of the Famagusta District

Present character: Significantly more developed for tourism and housing, with the harbour used mainly as a fishing shelter

Historical significance: A small coastal settlement that developed as a trading and transport station between Famagusta and Karpasia and gained particular importance because of its location, the sea and its infrastructure.