Lesser moorhen (Paragallinula angulata) (Sundevall, 1850) - Μικρή νερόκοτα - Agia Varvara 7,11,15/4/2025 - Cyprus

  See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

List of Birds of Cyprus - Κατάλογος πουλιών της Κύπρου

My book entitled The birds of Cyprus in 4 volumes (A4 size) - Το βιβλίο του Γιώργου Κωνσταντίνου "Τα Πουλιά της Κύπρου"

The book, "The Birds of Cyprus" (A4 size), is now also available in English! - By George Konstantinou

lower in English

Ένας σπάνιος αφρικανικός επισκέπτης που εξέπληξε την Ευρώπη

Η Μικρή Νερόκοτα (Paragallinula angulata) αποτελεί ένα από τα πιο ασυνήθιστα και λιγότερο γνωστά είδη της οικογένειας Rallidae, στην οποία ανήκουν επίσης οι νερόκοτες, οι φαλαρίδες, οι νερόκοτες-πορφυροπουλιά και οι σιδερόκοτες. Αν και μοιάζει εμφανισιακά με την κοινή Νερόκοτα (Gallinula chloropus), πρόκειται για ένα ξεχωριστό εξελικτικό είδος, το οποίο σήμερα κατατάσσεται στο μονοτυπικό γένος Paragallinula, ύστερα από σύγχρονες μοριακές γενετικές μελέτες που απέδειξαν ότι διαφέρει σημαντικά από τα υπόλοιπα είδη του γένους Gallinula.

Η Μικρή Νερόκοτα είναι ένα καθαρά αφρικανικό είδος, με φυσική εξάπλωση που καλύπτει μεγάλο μέρος της Υποσαχάριας Αφρικής. Απαντά από τη Σενεγάλη και τη Γκάμπια στα δυτικά έως την Αιθιοπία και την Κένυα στα ανατολικά, ενώ οι πληθυσμοί της συνεχίζουν νοτιότερα μέσω της Ζάμπιας, της Ζιμπάμπουε, της Μποτσουάνα, της Μοζαμβίκης και της Νότιας Αφρικής. Ζει κυρίως σε γλυκά νερά, έλη, λίμνες, πλημμυρικές πεδιάδες, καλαμιώνες, εκτεταμένους παπυρώνες και άλλους υγροτόπους με πυκνή υδρόβια βλάστηση.

Σε αντίθεση με πολλά συγγενικά είδη, η Μικρή Νερόκοτα είναι κυρίως μόνιμο είδος, πραγματοποιώντας μόνο τοπικές μετακινήσεις ανάλογα με τη στάθμη των νερών και τις βροχοπτώσεις. Δεν θεωρείται μεταναστευτικό πτηνό μεγάλων αποστάσεων, γεγονός που καθιστά τις εμφανίσεις της εκτός Αφρικής εξαιρετικά σπάνιες.

Για τον λόγο αυτό, κάθε καταγραφή της στην Ευρώπη προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην παγκόσμια ορνιθολογική κοινότητα. Μέχρι πρόσφατα υπήρχαν ελάχιστες επιβεβαιωμένες εμφανίσεις εκτός της φυσικής περιοχής εξάπλωσής της. Η παρουσία της στην Κύπρο, την άνοιξη του 2025, αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες ορνιθολογικές καταγραφές των τελευταίων ετών στην Ανατολική Μεσόγειο και συγκαταλέγεται ανάμεσα στις ελάχιστες επιβεβαιωμένες εμφανίσεις του είδους στην Ευρώπη.

Το είδος περιγράφηκε επιστημονικά το 1850 από τον Σουηδό ζωολόγο Carl Jakob Sundevall ως Gallinula angulata. Για περισσότερα από 160 χρόνια παρέμεινε στο γένος Gallinula, μέχρι που το 2015 γενετικές αναλύσεις απέδειξαν ότι αποτελεί ανεξάρτητη εξελικτική γραμμή. Ως αποτέλεσμα δημιουργήθηκε το νέο γένος Paragallinula, του οποίου η Μικρή Νερόκοτα αποτελεί το μοναδικό εκπρόσωπο.

Η Μικρή Νερόκοτα είναι αισθητά μικρότερη από την κοινή Νερόκοτα. Το μήκος του σώματος φθάνει περίπου τα 22–23 εκατοστά, ενώ το βάρος κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 120 και 180 γραμμαρίων. Διαθέτει σχετικά μικρό σώμα, κοντό λαιμό, στρογγυλεμένες πτέρυγες και μέτριου μήκους πόδια με ιδιαίτερα μακριά δάκτυλα, χαρακτηριστικό όλων των ειδών της οικογένειας Rallidae, που της επιτρέπει να κινείται με ευκολία πάνω στην επιπλέουσα υδρόβια βλάστηση.

Το πτέρωμα των ενηλίκων είναι σκούρο γκρι έως μαυριδερό, με πιο καστανές αποχρώσεις στη ράχη. Το ράμφος είναι κοκκινωπό με κιτρινωπή άκρη, ενώ η μετωπική ασπίδα είναι μικρότερη και λιγότερο εκτεταμένη από εκείνη της κοινής Νερόκοτας. Τα πόδια είναι πρασινοκίτρινα έως κιτρινωπά και τα μάτια σκούρα καστανά. Τα νεαρά άτομα εμφανίζουν πιο θαμπό καστανό χρωματισμό και στερούνται των έντονων χρωμάτων του ράμφους και της μετωπικής ασπίδας.

Η συμπεριφορά της είναι ιδιαίτερα διακριτική. Περνά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας κρυμμένη μέσα στους πυκνούς καλαμιώνες και στα υδρόβια φυτά, βγαίνοντας σε ανοιχτό νερό μόνο για σύντομα χρονικά διαστήματα. Είναι εξαιρετική κολυμβήτρια, αλλά κινείται με μεγάλη άνεση και πάνω στα επιπλέοντα φύλλα των υδρόβιων φυτών χάρη στα μακριά δάκτυλά της.

Η διατροφή της είναι παμφάγα. Τρέφεται με υδρόβια έντομα, προνύμφες, σαλιγκάρια, μικρά μαλάκια, καρκινοειδή, σκουλήκια, σπόρους, βλαστούς και φύλλα υδρόβιων φυτών, ενώ περιστασιακά καταναλώνει μικρά ψάρια ή γυρίνους όταν παρουσιαστεί η ευκαιρία. Η αναζήτηση της τροφής πραγματοποιείται κυρίως κοντά στις όχθες ή μέσα στην πυκνή βλάστηση των υγροτόπων.

Η αναπαραγωγική περίοδος εξαρτάται από τις βροχοπτώσεις κάθε περιοχής της Αφρικής. Η φωλιά κατασκευάζεται μέσα στην πυκνή βλάστηση, συνήθως ανάμεσα σε καλάμια, πάπυρο ή άλλα υδρόβια φυτά, λίγα εκατοστά πάνω από την επιφάνεια του νερού. Πρόκειται για μια σχετικά μικρή και συμπαγή κατασκευή από φύλλα και στελέχη υδρόβιων φυτών.

Η γέννα αποτελείται συνήθως από 3 έως 9 αυγά, με μέσο όρο περίπου πέντε. Και οι δύο γονείς συμμετέχουν στην επώαση και στη φροντίδα των νεοσσών. Οι νεοσσοί εκκολάπτονται καλυμμένοι με μαύρο χνούδι και μπορούν να κολυμπούν σχεδόν αμέσως μετά την εκκόλαψη, ακολουθώντας τους γονείς τους μέσα στη βλάστηση.

Η φωνή της αποτελείται από σύντομα, τραχιά και κοφτά καλέσματα, τα οποία ακούγονται κυρίως κατά την αυγή και το σούρουπο. Όπως συμβαίνει και με άλλα είδη της οικογένειας Rallidae, η Μικρή Νερόκοτα είναι συχνά πιο εύκολο να εντοπιστεί από τη φωνή της παρά να παρατηρηθεί οπτικά.

Η αναγνώρισή της από την κοινή Νερόκοτα (Gallinula chloropus) απαιτεί προσεκτική παρατήρηση. Η Μικρή Νερόκοτα είναι αισθητά μικρότερη, με πιο λεπτό σώμα, μικρότερη μετωπική ασπίδα, πιο κοντό και λεπτό ράμφος και γενικά πιο σκούρο, ομοιόμορφο πτέρωμα. Επιπλέον, δεν παρουσιάζει τις τόσο έντονες λευκές γραμμές στα πλευρά που χαρακτηρίζουν τη Νερόκοτα.

Παρότι είναι κοινό είδος σε μεγάλο μέρος της Αφρικής, η Μικρή Νερόκοτα εξαρτάται από τη διατήρηση υγιών υγροτόπων. Η αποξήρανση ελών, η υποβάθμιση των γλυκών νερών, η ρύπανση, η μετατροπή φυσικών υγροτόπων σε γεωργικές εκτάσεις και η κλιματική αλλαγή αποτελούν τις σημαντικότερες απειλές για τους τοπικούς πληθυσμούς της.

Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN), η Μικρή Νερόκοτα κατατάσσεται στην κατηγορία Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern – LC), καθώς διαθέτει ευρεία εξάπλωση στην Αφρική και ο συνολικός πληθυσμός της θεωρείται σταθερός.

Παρόλο που για τους περισσότερους ανθρώπους η Μικρή Νερόκοτα αποτελεί ένα σχετικά άγνωστο είδος, η εμφάνισή της εκτός της φυσικής περιοχής εξάπλωσής της αποτελεί γεγονός μεγάλης επιστημονικής σημασίας. Η παρουσία της στην Κύπρο υπενθυμίζει ότι οι μετακινήσεις των πουλιών εξακολουθούν να κρύβουν εκπλήξεις και ότι ακόμη και σήμερα, σε μια εποχή δορυφορικής παρακολούθησης και σύγχρονης ορνιθολογικής έρευνας, η φύση εξακολουθεί να μας προσφέρει απρόσμενες ανακαλύψεις.

---

Επιστημονική ονομασία: Paragallinula angulata (Sundevall, 1850)
Κοινή ονομασία: Μικρή Νερόκοτα (Lesser Moorhen)
Οικογένεια: Rallidae
Τάξη: Gruiformes
Μήκος σώματος: περίπου 22–23 εκ.
Βάρος: περίπου 120–180 γρ.
Κύρια τροφή: Υδρόβια έντομα, σαλιγκάρια, μαλάκια, καρκινοειδή, σπόροι και υδρόβια φυτά.
Παγκόσμια εξάπλωση: Υποσαχάρια Αφρική.
Κατάσταση στην Κύπρο: Εξαιρετικά σπάνιος και περιστασιακός επισκέπτης. Η καταγραφή του το 2025 αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες ορνιθολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών στην Ανατολική Μεσόγειο. 

Text - videos and photographs: George Konstantinou

A Rare African Waterbird That Surprised Europe

The Lesser Moorhen (Paragallinula angulata) is one of the least-known members of the Rallidae family, which also includes moorhens, coots, gallinules, rails and crakes. Although it bears a strong resemblance to the familiar Common Moorhen (Gallinula chloropus), it is a distinct evolutionary species. Modern molecular studies have demonstrated that it differs significantly from the true moorhens, resulting in its placement within the monotypic genus Paragallinula, of which it is the sole representative.

The Lesser Moorhen is a strictly African species, naturally distributed across much of Sub-Saharan Africa. Its range extends from Senegal and The Gambia in the west to Ethiopia and Kenya in the east, continuing south through Zambia, Zimbabwe, Botswana, Mozambique and South Africa. It inhabits freshwater marshes, lakes, floodplains, papyrus swamps, reedbeds and other wetlands with dense aquatic vegetation, where it spends most of its life hidden among the reeds.

Unlike many of its relatives, the Lesser Moorhen is primarily a resident species, making only local seasonal movements in response to rainfall, changing water levels and wetland conditions. It is not considered a long-distance migrant, making any appearance outside Africa exceptionally unusual.

For this reason, every record of the species in Europe attracts considerable attention within the international ornithological community. Until recently, only a handful of confirmed observations had been documented beyond its natural range. The occurrence of the Lesser Moorhen in Cyprus during the spring of 2025 represented one of the most remarkable ornithological records of recent years in the Eastern Mediterranean and ranks among the very few confirmed European records of this African species.

The species was first scientifically described in 1850 by the Swedish zoologist Carl Jakob Sundevall as Gallinula angulata. For more than 160 years it remained within the genus Gallinula until genetic studies published in 2015 demonstrated that it represented a separate evolutionary lineage. Consequently, the new genus Paragallinula was established, with the Lesser Moorhen as its only member.

The Lesser Moorhen is noticeably smaller than the Common Moorhen. Adults measure approximately 22–23 centimetres in length and usually weigh between 120 and 180 grams. The body is compact, with a short neck, rounded wings and medium-length legs equipped with exceptionally long toes—an adaptation shared by many members of the rail family that allows the bird to walk effortlessly across floating aquatic vegetation.

The plumage of adults is generally dark grey to blackish, with warmer brown tones on the upperparts. The bill is reddish with a yellowish tip, while the frontal shield is much smaller and less conspicuous than that of the Common Moorhen. The legs are greenish-yellow to yellow, and the eyes are dark brown. Juvenile birds are duller overall, showing browner plumage and lacking the bright colours of the adult's bill and frontal shield.

The Lesser Moorhen is an exceptionally secretive bird. It spends most of the day concealed within dense reeds, papyrus beds and floating vegetation, venturing into open water only briefly. It is an excellent swimmer but is equally adept at walking across floating aquatic plants thanks to its remarkably long toes.

Its diet is omnivorous and highly varied. It feeds on aquatic insects, insect larvae, freshwater snails, molluscs, crustaceans, worms, seeds, shoots and leaves of aquatic plants, while occasionally taking small fish or tadpoles whenever the opportunity arises. Most feeding takes place along the edges of wetlands or within dense emergent vegetation, where the bird searches methodically for food.

The breeding season varies according to local rainfall patterns throughout Africa. The nest is constructed within dense wetland vegetation, usually among reeds, papyrus or other aquatic plants, just above the water surface. It is a compact platform woven from leaves and stems of aquatic vegetation.

The clutch normally consists of three to nine eggs, with five being the average. Both parents share incubation duties and care for the chicks after hatching. The young emerge covered in black down and are able to swim almost immediately, following their parents through the dense marsh vegetation from their first days of life.

Its voice consists of short, harsh and abrupt calls that are heard mainly at dawn and dusk. As with many other members of the rail family, the Lesser Moorhen is often detected by its calls long before it is actually seen.

Distinguishing the Lesser Moorhen from the Common Moorhen requires careful observation. The Lesser Moorhen is noticeably smaller, more delicately built and possesses a much smaller frontal shield and a slimmer bill. Its plumage is generally darker and more uniform, lacking the bold white flank stripe that is characteristic of the Common Moorhen.

Although locally common across much of tropical Africa, the Lesser Moorhen depends entirely on the preservation of healthy freshwater wetlands. The drainage of marshes, degradation of freshwater habitats, pollution, conversion of wetlands into agricultural land and the effects of climate change represent the principal threats to local populations.

According to the International Union for Conservation of Nature (IUCN), the Lesser Moorhen is currently classified as Least Concern (LC) because of its wide African distribution and its overall stable population.

Although unfamiliar to most people, the Lesser Moorhen is of great scientific interest whenever it appears beyond its natural range. Its occurrence in Cyprus serves as a reminder that bird movements continue to surprise ornithologists and birdwatchers alike. Even in an era of satellite tracking, GPS technology and advanced ornithological research, nature still has the ability to produce extraordinary discoveries.

---

Scientific name: Paragallinula angulata (Sundevall, 1850)

Common name: Lesser Moorhen

Family: Rallidae

Order: Gruiformes

Body length: Approximately 22–23 cm

Weight: Approximately 120–180 g

Main diet: Aquatic insects, snails, molluscs, crustaceans, worms, seeds and aquatic vegetation

Global distribution: Sub-Saharan Africa

Status in Cyprus: Extremely rare and accidental visitor. Its appearance in Cyprus during 2025 represented one of the most significant ornithological records in the Eastern Mediterranean in recent years.