See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Dennstaedtiaceae είναι οικογένεια φτερών που ανήκει στην τάξη Polypodiales. Περιλαμβάνει κυρίως μεσαίου ή μεγάλου μεγέθους πολυετείς φτέρες με μακριά, έρποντα ριζώματα και έντονα διαιρεμένους φρόντες.
Η οικογένεια έχει σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση, αλλά παρουσιάζει μεγαλύτερη ποικιλότητα στις τροπικές περιοχές. Σε αντίθεση με πολλές άλλες οικογένειες φτερών, αρκετά Dennstaedtiaceae μπορούν να αναπτύσσονται σε ανοικτές, φωτεινές ή διαταραγμένες θέσεις.
Τα μέλη της είναι άσπερμα αγγειόφυτα. Δεν σχηματίζουν άνθη, καρπούς ή σπόρους, αλλά αναπαράγονται με σπόρια που παράγονται σε σποριάγγεια στην κάτω επιφάνεια των φύλλων.
Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Dennstaedtiaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 1 taxon:
- 1 ιθαγενές μη ενδημικό υποείδος,
- κανένα ενδημικό taxon,
- κανένα ξενικό taxon,
- κανένα υβρίδιο,
- κανένα taxon αβέβαιης κατάστασης.
Το μοναδικό γένος της οικογένειας που περιλαμβάνεται στον κατάλογο είναι το Pteridium.
Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά
Τα περισσότερα μέλη της οικογένειας είναι χερσαίες πολυετείς φτέρες. Διαθέτουν μακριά και διακλαδισμένα υπόγεια ριζώματα, τα οποία μπορούν να εξαπλώνονται οριζόντια μέσα στο έδαφος.
Από τα ριζώματα εκφύονται μεμονωμένοι φρόντες σε διαφορετικά σημεία. Με αυτόν τον τρόπο ένα φυτό μπορεί να καλύψει μεγάλη έκταση και να σχηματίσει εκτεταμένες αποικίες.
Οι νεαροί φρόντες εμφανίζονται περιελιγμένοι και ξετυλίγονται σταδιακά καθώς αναπτύσσονται. Οι ώριμοι φρόντες είναι συνήθως μεγάλοι, με μακρύ μίσχο και πλατύ, τριγωνικό έλασμα.
Το έλασμα είναι πτερωτά διαιρεμένο δύο ή περισσότερες φορές. Τα μικρότερα τμήματα είναι επιμήκη και μπορεί να έχουν ολόκληρες, λοβωτές ή ελαφρώς οδοντωτές παρυφές.
Οι σωροί, δηλαδή οι ομάδες των σποριαγγείων, σχηματίζονται κοντά στις παρυφές της κάτω επιφάνειας των φύλλων. Στο γένος Pteridium προστατεύονται από την αναδιπλωμένη παρυφή του φύλλου και από ένα εσωτερικό λεπτό ινδούσιο.
Υπόγεια ανάπτυξη και εξάπλωση
Το εκτεταμένο σύστημα ριζωμάτων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του γένους Pteridium. Τα ριζώματα αποθηκεύουν θρεπτικές ουσίες και επιτρέπουν στο φυτό να επιβιώνει όταν οι υπέργειοι φρόντες ξηραίνονται ή καταστρέφονται.
Νέοι φρόντες μπορούν να εμφανιστούν σε διαφορετικά σημεία του ίδιου υπόγειου συστήματος. Έτσι, μια φαινομενικά μεγάλη συστάδα μπορεί να αποτελείται από βλαστούς που συνδέονται μεταξύ τους κάτω από το έδαφος.
Η αγενής εξάπλωση μέσω των ριζωμάτων μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματική. Παράλληλα, τα μικροσκοπικά σπόρια μεταφέρονται με τον άνεμο και επιτρέπουν την εγκατάσταση του φυτού σε νέες θέσεις.
Αναπαραγωγή και κύκλος ζωής
Οι ώριμοι φρόντες παράγουν πολυάριθμα σπόρια μέσα στα σποριάγγεια. Όταν τα σποριάγγεια ωριμάσουν, ανοίγουν και τα σπόρια απελευθερώνονται στον αέρα.
Όταν ένα σπόριο φτάσει σε κατάλληλο υγρό υπόστρωμα, μπορεί να βλαστήσει και να σχηματίσει ένα μικρό γαμετόφυτο, γνωστό ως πρόθαλλο. Πάνω σε αυτό αναπτύσσονται τα αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα.
Η παρουσία νερού είναι απαραίτητη για τη γονιμοποίηση. Μετά τη γονιμοποίηση αναπτύσσεται το νέο σπορόφυτο, από το οποίο σχηματίζονται το ρίζωμα και οι μεγάλοι φρόντες της ώριμης φτέρης.
Εξάπλωση και ενδιαιτήματα
Η οικογένεια Dennstaedtiaceae απαντά σε τροπικές, υποτροπικές και εύκρατες περιοχές. Τα είδη του γένους Pteridium έχουν πολύ ευρεία εξάπλωση και είναι γνωστά ως bracken ferns.
Στην Κύπρο το Pteridium aquilinum subsp. pinetorum είναι σπάνιο φυτό ορεινών θέσεων. Η Flora of Cyprus το καταγράφει από υψόμετρο περίπου 1.800 μέτρων, γεγονός που το συνδέει με την υψηλότερη ζώνη της οροσειράς του Τροόδους.
Κατάλληλα μικροενδιαιτήματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
- ανοίγματα ορεινών δασών,
- παρυφές δασικών συστάδων,
- σκιερές ή ημισκιερές πλαγιές,
- θέσεις με βαθύτερο και σχετικά υγρό έδαφος,
- παρυφές μονοπατιών και δασικών δρόμων,
- διαταραγμένες θέσεις μέσα σε ορεινά δάση.
Η διατήρηση αρκετής εδαφικής υγρασίας κατά την περίοδο ανάπτυξης είναι σημαντική για την εμφάνιση και διατήρηση των φρόντων.
Το ιθαγενές μη ενδημικό υποείδος
609. Pteridium aquilinum subsp. pinetorum (C. N. Page & R. R. Mill) J. A. Thomson · Subspecies
Το Pteridium aquilinum subsp. pinetorum είναι ιθαγενές μη ενδημικό υποείδος της Κύπρου. Ανήκει στην ομάδα των φτερών που είναι γνωστές στα αγγλικά ως bracken.
Είναι πολυετής, ριζωματώδης φτέρη. Οι φρόντες αναπτύσσονται μεμονωμένοι από το υπόγειο ρίζωμα και μπορούν να αποκτήσουν σημαντικό ύψος.
Ο μίσχος είναι μακρύς, ισχυρός και συνήθως όρθιος. Το έλασμα είναι μεγάλο και έχει ευρύ τριγωνικό περίγραμμα. Διαιρείται επανειλημμένα σε πτερύγια, πτερίδια και μικρότερα τμήματα.
Η επάνω επιφάνεια των φύλλων είναι πράσινη, ενώ η κάτω φέρει τους αναπαραγωγικούς σωρούς κοντά στις παρυφές. Οι παρυφές αναδιπλώνονται προς τα κάτω και προστατεύουν τα σποριάγγεια.
Οι υπέργειοι φρόντες είναι εποχικοί και μπορεί να ξηραίνονται κατά την ψυχρή ή ξηρή περίοδο. Το υπόγειο ρίζωμα παραμένει ζωντανό και παράγει νέους φρόντες όταν οι συνθήκες γίνουν ξανά κατάλληλες.
Η Flora of Cyprus καταγράφει το taxon ως ιθαγενές, μη ενδημικό γεώφυτο.
Ταξινομική σημείωση
Ο οργανωμένος κατάλογος της κυπριακής χλωρίδας και η Flora of Cyprus καταγράφουν το κυπριακό taxon ως:
Pteridium aquilinum subsp. pinetorum (C. N. Page & R. R. Mill) J. A. Thomson.
Το Plants of the World Online αντιμετωπίζει σήμερα το ίδιο όνομα ως συνώνυμο και αναγνωρίζει το taxon σε βαθμίδα είδους ως:
Pteridium pinetorum C. N. Page & R. R. Mill.
Στο παρόν άρθρο ακολουθείται αυστηρά η ταξινομική βαθμίδα και η ονομασία του οργανωμένου κυπριακού καταλόγου. Επομένως, το κυπριακό φυτό παρουσιάζεται ως υποείδος και όχι ως ξεχωριστό είδος.
Αναγνώριση
Για την αναγνώριση του Pteridium aquilinum subsp. pinetorum εξετάζονται:
- το μέγεθος και το τριγωνικό περίγραμμα του φρόντη,
- το μήκος και η μορφή του μίσχου,
- ο βαθμός διαίρεσης του ελάσματος,
- η μορφή των πτερυγίων και των πτεριδίων,
- οι τρίχες ή άλλες λεπτομέρειες της κάτω επιφάνειας,
- η θέση των σωρών κατά μήκος των παρυφών,
- η αναδίπλωση της παρυφής του φύλλου,
- τα χαρακτηριστικά των σπορίων,
- το ορεινό ενδιαίτημα και το υψόμετρο.
Η διάκριση ανάμεσα στα διαφορετικά taxa του συμπλέγματος Pteridium aquilinum μπορεί να είναι δύσκολη. Για ασφαλή προσδιορισμό χρειάζονται ώριμοι, σποριοφόροι φρόντες και προσεκτική εξέταση των μορφολογικών χαρακτηριστικών.
Οικολογική σημασία
Οι φτέρες του γένους Pteridium προσφέρουν κάλυψη και μικροενδιαιτήματα σε έντομα, αράχνες, ερπετά και άλλα μικρά ζώα.
Το εκτεταμένο ριζικό και ριζωματώδες σύστημα συγκρατεί το έδαφος και μπορεί να περιορίζει τη διάβρωση σε πλαγιές. Οι ξηροί φρόντες προσθέτουν οργανική ύλη στο έδαφος καθώς αποσυντίθενται.
Σε περιοχές όπου το Pteridium γίνεται πολύ πυκνό, μπορεί να σκιάζει χαμηλότερα φυτά και να περιορίζει τη φυσική αναγέννηση άλλων ειδών. Στην Κύπρο, όμως, το συγκεκριμένο taxon έχει περιορισμένη ορεινή παρουσία και δεν πρέπει να θεωρείται ευρέως εξαπλωμένο είδος.
Τοξικότητα και προφυλάξεις
Τα φυτά του γένους Pteridium περιέχουν φυσικές χημικές ενώσεις που μπορούν να είναι τοξικές για ζώα και ανθρώπους όταν καταναλώνονται.
Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως τροφή και δεν συνιστάται η δοκιμή νεαρών βλαστών ή άλλων τμημάτων του φυτού. Τα φυτά δεν πρέπει επίσης να συλλέγονται από τους μικρούς κυπριακούς πληθυσμούς.
Οι ξηροί φρόντες μπορούν να αυξήσουν το εύφλεκτο φυτικό υλικό κοντά στο έδαφος. Ωστόσο, το υπόγειο ρίζωμα μπορεί να επιβιώσει από επιφανειακή φωτιά και να δημιουργήσει νέους φρόντες.
Απειλές και προστασία
Λόγω της περιορισμένης και ορεινής παρουσίας του στην Κύπρο, οποιαδήποτε σοβαρή μεταβολή των γνωστών ενδιαιτημάτων μπορεί να επηρεάσει το taxon.
Πιθανές απειλές περιλαμβάνουν:
- δασικά και οδικά έργα,
- διεύρυνση δρόμων ή μονοπατιών,
- καθαρισμό της υποβλάστησης,
- εκρίζωση των ριζωμάτων,
- συχνές ή έντονες πυρκαγιές,
- παρατεταμένες ξηρασίες,
- μείωση της εδαφικής υγρασίας,
- συλλογή φυτών,
- έντονη καταπάτηση σε μικρές θέσεις.
Η προστασία του απαιτεί διατήρηση των ορεινών μικροενδιαιτημάτων, αποφυγή εκσκαφών στις γνωστές θέσεις και παρακολούθηση της κατάστασης και της έκτασης των πληθυσμών του.
Ταξινόμηση
- Βασίλειο: Plantae
- Συνομοταξία: Streptophyta
- Ομοταξία: Equisetopsida
- Υφομοταξία: Polypodiinae
- Τάξη: Polypodiales
- Οικογένεια: Dennstaedtiaceae
- Γένος στην Κύπρο: 1
- Taxa στην Κύπρο: 1
- Ιθαγενή μη ενδημικά: 1
- Ενδημικά της Κύπρου: 0
- Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 0
- Υβρίδια: 0
- Αβέβαιης κατάστασης: 0
Πηγές
- ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Flora of Cyprus – Dennstaedtiaceae
- Flora of Cyprus – Pteridium aquilinum subsp. pinetorum
- Plants of the World Online – Dennstaedtiaceae
- Plants of the World Online – Pteridium pinetorum
Text by George Konstantinou
The Dennstaedtiaceae is a family of ferns belonging to the order Polypodiales. It includes mainly medium-sized or large perennial ferns with long, creeping rhizomes and strongly divided fronds.
The family has an almost worldwide distribution but is most diverse in tropical regions. Unlike many other fern families, several Dennstaedtiaceae can grow in open, well-lit or disturbed habitats.
Its members are seedless vascular plants. They do not form flowers, fruits or seeds but reproduce by spores produced in sporangia on the lower surface of their fronds.
According to the organized checklist of the Cypriot flora, Dennstaedtiaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 1 taxon:
- 1 native non-endemic subspecies,
- no endemic taxa,
- no alien taxa,
- no hybrids,
- no taxa of uncertain status.
The only genus of the family included in the checklist is Pteridium.
Principal morphological characteristics
Most members of the family are terrestrial perennial ferns. They possess long, branching underground rhizomes that can spread horizontally through the soil.
Individual fronds emerge from the rhizomes at separate points. In this way, a single plant may cover a large area and form extensive colonies.
Young fronds emerge tightly coiled and gradually unfold as they develop. Mature fronds are generally large, with a long stalk and a broad, triangular blade.
The blade is divided pinnately two or more times. The smaller segments are elongated and may have entire, lobed or slightly toothed margins.
The sori, which are groups of sporangia, develop near the margins on the underside of the fronds. In Pteridium, they are protected by the recurved margin of the blade and by a delicate inner indusium.
Underground growth and spread
The extensive rhizome system is one of the most important characteristics of Pteridium. Its rhizomes store nutrients and allow the plant to survive when the above-ground fronds dry out or are destroyed.
New fronds can emerge from different points of the same underground system. A seemingly large stand may therefore consist of shoots connected beneath the soil.
Vegetative spread through rhizomes can be very effective. At the same time, the microscopic spores are transported by wind and allow the plant to become established in new sites.
Reproduction and life cycle
Mature fronds produce numerous spores inside the sporangia. When the sporangia mature, they open and release the spores into the air.
When a spore reaches a suitable moist substrate, it may germinate and produce a small gametophyte known as a prothallus. The male and female reproductive organs develop on this structure.
Water is required for fertilization. After fertilization, a new sporophyte develops and produces the rhizome and large fronds of the mature fern.
Distribution and habitats
The Dennstaedtiaceae occurs in tropical, subtropical and temperate regions. Species of Pteridium have a very broad distribution and are generally known as bracken ferns.
In Cyprus, Pteridium aquilinum subsp. pinetorum is a rare plant of mountain habitats. Flora of Cyprus records it from an elevation of approximately 1,800 metres, associating it with the highest zone of the Troodos mountain range.
Suitable microhabitats may include:
- openings in mountain forests,
- woodland margins,
- shaded or partly shaded slopes,
- sites with deeper and relatively moist soil,
- margins of paths and forest roads,
- disturbed sites within mountain forests.
The maintenance of sufficient soil moisture during the growing period is important for the emergence and persistence of the fronds.
The native non-endemic subspecies
609. Pteridium aquilinum subsp. pinetorum (C. N. Page & R. R. Mill) J. A. Thomson · Subspecies
Pteridium aquilinum subsp. pinetorum is a native non-endemic subspecies of Cyprus. It belongs to the group of ferns commonly known as bracken.
It is a perennial rhizomatous fern. Its fronds arise separately from the underground rhizome and can reach a considerable height.
The stalk is long, strong and generally upright. The blade is large and broadly triangular in outline. It is repeatedly divided into pinnae, pinnules and smaller segments.
The upper surface of the fronds is green, while the underside bears the reproductive sori close to the margins. The margins curve downwards and protect the sporangia.
The above-ground fronds are seasonal and may dry during the cold or dry period. The underground rhizome remains alive and produces new fronds when conditions become suitable again.
Flora of Cyprus records the taxon as an indigenous, non-endemic geophyte.
Taxonomic note
The organized checklist of the Cypriot flora and Flora of Cyprus record the Cypriot taxon as:
Pteridium aquilinum subsp. pinetorum (C. N. Page & R. R. Mill) J. A. Thomson.
Plants of the World Online currently treats that name as a synonym and accepts the taxon at species rank as:
Pteridium pinetorum C. N. Page & R. R. Mill.
This article strictly follows the taxonomic rank and name used in the organized Cypriot checklist. The Cypriot plant is therefore presented as a subspecies, not as a separate species.
Identification
Identification of Pteridium aquilinum subsp. pinetorum involves examining:
- the size and triangular outline of the frond,
- the length and form of the stalk,
- the degree of division of the blade,
- the form of the pinnae and pinnules,
- hairs or other details on the lower surface,
- the position of the sori along the margins,
- the recurved margin of the blade,
- characteristics of the spores,
- the mountain habitat and elevation.
Distinguishing between the different taxa within the Pteridium aquilinum complex can be difficult. Mature, spore-bearing fronds and careful examination of morphological features are required for reliable identification.
Ecological importance
Ferns of the genus Pteridium provide cover and microhabitats for insects, spiders, reptiles and other small animals.
Their extensive root and rhizome systems bind the soil and may reduce erosion on slopes. Dry fronds contribute organic matter to the soil as they decompose.
Where Pteridium becomes very dense, it may shade smaller plants and limit the natural regeneration of other species. In Cyprus, however, this particular taxon has a restricted mountain occurrence and should not be regarded as a widely distributed species.
Toxicity and precautions
Plants of the genus Pteridium contain natural chemical compounds that can be toxic to animals and humans when consumed.
They should not be used as food, and tasting young shoots or other plant parts is not recommended. Plants should not be collected from the small Cypriot populations.
Dry fronds can increase the quantity of flammable plant material close to the ground. However, the underground rhizome may survive a surface fire and produce new fronds.
Threats and protection
Because of its restricted mountain occurrence in Cyprus, any serious alteration of its known habitats may affect the taxon.
Potential threats include:
- forestry and road works,
- widening of roads or paths,
- clearance of understorey vegetation,
- uprooting of rhizomes,
- frequent or severe fires,
- prolonged drought,
- reduction in soil moisture,
- collection of plants,
- heavy trampling at small sites.
Its protection requires conservation of its mountain microhabitats, avoidance of excavation at known sites and monitoring of the condition and extent of its populations.
Classification
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Polypodiinae
- Order: Polypodiales
- Family: Dennstaedtiaceae
- Genus in Cyprus: 1
- Taxa in Cyprus: 1
- Native non-endemic taxa: 1
- Endemic taxa: 0
- Alien or naturalized taxa: 0
- Hybrids: 0
- Taxa of uncertain status: 0
No comments:
Post a Comment