Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Fagaceae στην Κύπρο – Fagaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Fagaceae, γνωστή στα αγγλικά ως beech family, είναι μια σημαντική οικογένεια ξυλωδών αγγειόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Fagales. Περιλαμβάνει κυρίως μεγάλα δέντρα και θάμνους, όπως τις δρύες, τις οξιές και τις καστανιές.

Στην Κύπρο η οικογένεια αντιπροσωπεύεται αποκλειστικά από το γένος Quercus, δηλαδή τις δρύες. Τα μέλη της αποτελούν βασικά στοιχεία των δασών, των θαμνώνων και της φυσικής μεσογειακής βλάστησης.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Fagaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 4 taxa:

  • Quercus – 4 taxa

Ως προς το καθεστώς τους, καταγράφονται:

  • 2 ιθαγενή μη ενδημικά taxa
  • 1 ενδημικό είδος της Κύπρου
  • 1 φυσικό υβρίδιο
  • κανένα ξενικό ή εγκλιματισμένο taxon
  • κανένα taxon αβέβαιης κατάστασης

Μορφολογία

Τα μέλη της οικογένειας Fagaceae είναι ξυλώδη φυτά, συνήθως δέντρα ή μεγάλοι θάμνοι. Μπορεί να είναι αειθαλή, ημιαειθαλή ή φυλλοβόλα.

Τα φύλλα είναι απλά, κατ’ εναλλαγή και συνήθως δερματώδη. Το περιθώριό τους μπορεί να είναι ακέραιο, οδοντωτό, αγκαθωτό ή έλλοβο. Τα χαρακτηριστικά των φύλλων παρουσιάζουν συχνά σημαντική μεταβλητότητα ακόμη και πάνω στο ίδιο δέντρο.

Οι δρύες είναι μόνοικα φυτά, δηλαδή τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη σχηματίζονται πάνω στο ίδιο άτομο. Τα άνθη είναι μικρά και ανεμόφιλα, χωρίς εμφανή πέταλα.

Τα αρσενικά άνθη σχηματίζονται συνήθως σε μακριούς, κρεμάμενους ίουλους, ενώ τα θηλυκά εμφανίζονται μεμονωμένα ή σε μικρές ομάδες. Ο καρπός είναι το βελανίδι, ένα μονόσπερμο κάρυο, η βάση του οποίου περιβάλλεται από μια κυπελλοειδή δομή που ονομάζεται κύπελλο.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η οικογένεια Fagaceae έχει ευρεία εξάπλωση κυρίως στις εύκρατες και υποτροπικές περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου. Τα μέλη της σχηματίζουν μερικά από τα σημαντικότερα δασικά οικοσυστήματα της Ευρώπης, της Ασίας και της Βόρειας Αμερικής.

Στην Κύπρο οι δρύες απαντούν από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τις ορεινές περιοχές του Τροόδους. Αναπτύσσονται σε:

  • μεσογειακούς θαμνώνες,
  • φρυγανότοπους και μακκία βλάστηση,
  • πευκοδάση και μικτά δάση,
  • βραχώδεις πλαγιές,
  • ρεματιές και κοιλάδες,
  • όρια χωραφιών και παραδοσιακά αγροτικά τοπία,
  • ορεινά δάση και απότομες πυριγενείς πλαγιές.

Ιθαγενή μη ενδημικά taxa

Quercus

834. Quercus coccifera subsp. calliprinos (Webb) Holmboe · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Αειθαλής, πολύκλαδος θάμνος ή δέντρο, με πυκνή κόμη και σκληρά, δερματώδη φύλλα. Τα φύλλα είναι συνήθως ωοειδή ή επιμήκη, με αγκαθωτά ή έντονα οδοντωτά περιθώρια, ιδιαίτερα στα νεαρά φυτά και στους χαμηλότερους βλαστούς.

Ο φλοιός είναι γκρίζος έως καστανός και γίνεται βαθιά σχισμένος στα ηλικιωμένα δέντρα. Τα βελανίδια είναι επιμήκη και η βάση τους περιβάλλεται από κύπελλο με σκληρά, προεξέχοντα λέπια.

Είναι το πιο διαδεδομένο taxon της οικογένειας στην Κύπρο και καταγράφεται από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 1.375 μέτρα. Μπορεί να εμφανίζεται ως χαμηλός θάμνος σε ξηρές και έντονα βοσκημένες περιοχές ή να αναπτύσσεται σε μεγάλο δέντρο όταν προστατεύεται από επανειλημμένες διαταραχές.

Απαντά σε φρυγανότοπους, μακκία βλάστηση, βραχώδεις πλαγιές, πευκοδάση, κοιλάδες και αγροτικά τοπία. Είναι ανθεκτικό στην ξηρασία, τη βόσκηση και την περιοδική φωτιά και μπορεί να αναβλαστάνει από τη βάση μετά από ζημιές.

835. Quercus infectoria subsp. veneris (A. Kern.) Meikle · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Φυλλοβόλο ή ημιαειθαλές δέντρο με ευρεία κόμη. Τα φύλλα είναι συνήθως μεγαλύτερα και λεπτότερα από εκείνα του Quercus coccifera subsp. calliprinos, με κυματοειδή, οδοντωτά ή αβαθώς έλλοβα περιθώρια.

Τα βελανίδια φέρονται μεμονωμένα ή σε μικρές ομάδες και περιβάλλονται στη βάση από κύπελλο με μικρά, πιεσμένα λέπια. Οι τρυφεροί νέοι βλαστοί και τα φύλλα εμφανίζονται την άνοιξη.

Στην Κύπρο καταγράφεται από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 1.375 μέτρα. Απαντά τοπικά σε κοιλάδες, ρεματιές, πλαγιές, όρια καλλιεργειών και άλλες θέσεις με σχετικά βαθύτερα ή υγρότερα εδάφη.

Η φυσική εξάπλωση του υποείδους εκτείνεται από την ανατολική Μεσόγειο μέχρι το Ιράν. Εκτός από την Κύπρο, καταγράφεται στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, στην Τουρκία, στη Μέση Ανατολή, στον Καύκασο, στο Ιράκ και στο Ιράν.

Ενδημικά taxa της Κύπρου

Quercus

1589. Quercus alnifolia Poech · Species · Ενδημικό της Κύπρου

Η Quercus alnifolia, γνωστή στην Κύπρο ως λατζιά και στα αγγλικά ως golden oak, είναι αειθαλής θάμνος ή μικρό έως μεσαίου μεγέθους δέντρο, ενδημικό αποκλειστικά της Κύπρου.

Η φυσική της εξάπλωση περιορίζεται στα πυριγενή πετρώματα της οροσειράς του Τροόδους. Σχηματίζει εκτεταμένες συστάδες σε βραχώδεις πλαγιές, απότομες χαράδρες, ανοικτά πευκοδάση και άλλες ορεινές θέσεις.

Τα φύλλα είναι παχιά και δερματώδη. Η άνω επιφάνειά τους είναι σκούρα πράσινη και γυαλιστερή, ενώ η κάτω καλύπτεται από πυκνό χρυσοκίτρινο ή χρυσοκάστανο τρίχωμα. Το χαρακτηριστικό αυτό εξηγεί την αγγλική κοινή ονομασία golden oak.

Τα νεαρά φύλλα και οι βλαστοί έχουν συχνά εντυπωσιακούς χρυσαφένιους ή κοκκινωπούς τόνους. Τα άνθη εμφανίζονται κυρίως τον Απρίλιο και τον Μάιο. Τα βελανίδια ωριμάζουν μέσα σε κύπελλα με εμφανή λέπια.

Η λατζιά είναι ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά ενδημικά φυτά της Κύπρου και έχει αναγνωριστεί ως το εθνικό δέντρο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η πυκνή ανάπτυξή της βοηθά στη σταθεροποίηση των απότομων ορεινών πλαγιών, στον περιορισμό της διάβρωσης και στη δημιουργία κατάλληλων μικροενδιαιτημάτων για πολλά άλλα φυτά, μύκητες και ζώα.

Υβρίδια

Quercus

1951. Quercus ×campitica Hadjik. & Hand · Hybrid · Φυσικό υβρίδιο

Η Quercus ×campitica είναι φυσικό υβρίδιο μεταξύ των:

Quercus alnifolia Poech × Quercus coccifera subsp. calliprinos (Webb) Holmboe

Είναι ενδημικό φυσικό υβρίδιο της Κύπρου και σχηματίζεται στις ζώνες όπου οι πληθυσμοί των δύο γονικών taxa έρχονται σε επαφή.

Παρουσιάζει ενδιάμεσα μορφολογικά χαρακτηριστικά. Τα φύλλα μπορεί να είναι πιο πράσινα στην κάτω επιφάνεια από εκείνα της Quercus alnifolia, αλλά να διατηρούν μέρος του χρυσαφένιου τριχώματος. Το σχήμα και η οδόντωση των φύλλων, καθώς και τα γνωρίσματα των κυπέλλων και των βελανιδιών, συνδυάζουν σε διαφορετικό βαθμό χαρακτηριστικά των δύο γονέων.

Η αναγνώρισή του δεν είναι πάντοτε εύκολη, επειδή τα μορφολογικά χαρακτηριστικά μπορεί να μεταβάλλονται μεταξύ διαφορετικών υβριδικών ατόμων.

Το Plants of the World Online αναγνωρίζει το Quercus ×campitica ως αποδεκτό υβρίδιο με φυσική εξάπλωση αποκλειστικά στην Κύπρο.

Ξενικά και taxa αβέβαιης κατάστασης

Στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας δεν καταγράφονται για την οικογένεια Fagaceae:

  • ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa,
  • taxa αβέβαιης κατάστασης.

Οικολογική σημασία

Οι δρύες είναι από τα σημαντικότερα ξυλώδη φυτά των κυπριακών οικοσυστημάτων. Οι μεγάλες και μακρόβιες συστάδες τους δημιουργούν σκιά, συγκρατούν το έδαφος και συμβάλλουν στον σχηματισμό οργανικής ύλης.

Τα βελανίδια αποτελούν τροφή για πτηνά, τρωκτικά και άλλα ζώα. Τα ζώα που μεταφέρουν ή αποθηκεύουν βελανίδια μπορούν να συμβάλλουν στη φυσική αναγέννηση και εξάπλωση των δρυών.

Οι κορμοί, τα κλαδιά, ο φλοιός, τα φύλλα και το νεκρό ξύλο φιλοξενούν μεγάλη ποικιλία από:

  • έντομα και άλλα ασπόνδυλα,
  • λειχήνες,
  • βρύα,
  • μύκητες,
  • πτηνά,
  • μικρά θηλαστικά.

Οι ρίζες σχηματίζουν μυκορριζικές σχέσεις με μύκητες, οι οποίες διευκολύνουν την πρόσληψη νερού και θρεπτικών στοιχείων και συμβάλλουν στην υγεία ολόκληρου του δασικού οικοσυστήματος.

Απειλές και προστασία

Παρόλο που ορισμένες κυπριακές δρύες είναι σχετικά διαδεδομένες, οι πληθυσμοί και τα ενδιαιτήματά τους μπορεί να επηρεάζονται από:

  • δασικές πυρκαγιές μεγάλης έντασης ή συχνότητας,
  • εκχέρσωση φυσικής βλάστησης,
  • οικιστική και τουριστική ανάπτυξη,
  • διάνοιξη δρόμων και χωματουργικές εργασίες,
  • λατομικές δραστηριότητες,
  • υπερβόσκηση και καταστροφή νεαρών δενδρυλλίων,
  • παράνομη υλοτομία ή κοπή παλαιών δέντρων,
  • παρατεταμένες ξηρασίες,
  • κλιματική αλλαγή,
  • ασθένειες και επιβλαβείς οργανισμούς.

Ιδιαίτερη αξία έχουν τα παλαιά και υπεραιωνόβια δέντρα, επειδή προσφέρουν αναντικατάστατες κοιλότητες, νεκρό ξύλο και άλλα μικροενδιαιτήματα.

Η προστασία των ώριμων δέντρων, η φυσική αναγέννηση των δασών, η αποφυγή επανειλημμένων πυρκαγιών και η διατήρηση των ζωνών επαφής μεταξύ της λατζιάς και της Quercus coccifera subsp. calliprinos είναι σημαντικές και για τη διατήρηση του φυσικού υβριδίου Quercus ×campitica.

Συστηματική κατάταξη

  • Βασίλειο: Plantae
  • Κλάδος: Αγγειόσπερμα – Angiosperms
  • Τάξη: Fagales
  • Οικογένεια: Fagaceae
  • Γένος στην Κύπρο: Quercus
  • Taxa στην Κύπρο: 4
  • Ιθαγενή μη ενδημικά: 2
  • Ενδημικά: 1
  • Υβρίδια: 1

Πηγές

Text by George Konstantinou

The family Fagaceae, commonly known as the beech family, is an important family of woody angiosperms belonging to the order Fagales. It mainly comprises large trees and shrubs, including oaks, beeches and chestnuts.

In Cyprus, the family is represented exclusively by the genus Quercus, the oaks. Its members are major components of forests, shrublands and natural Mediterranean vegetation.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, the family Fagaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 4 taxa:

  • Quercus – 4 taxa

According to their status, the checklist records:

  • 2 indigenous non-endemic taxa
  • 1 endemic species of Cyprus
  • 1 natural hybrid
  • no alien or naturalized taxa
  • no taxa of uncertain status

Morphology

Members of the family Fagaceae are woody plants, generally trees or large shrubs. They may be evergreen, semi-evergreen or deciduous.

The leaves are simple, alternate and usually leathery. Their margins may be entire, toothed, spiny or lobed. Leaf characteristics frequently show considerable variation, even on the same tree.

Oaks are monoecious plants, meaning that male and female flowers develop on the same individual. Their flowers are small and wind-pollinated, without conspicuous petals.

The male flowers are generally borne in long, hanging catkins, while the female flowers occur singly or in small groups. The fruit is the acorn, a single-seeded nut whose base is surrounded by a cup-shaped structure known as the cupule.

Distribution and habitats

The family Fagaceae is widely distributed, mainly throughout the temperate and subtropical regions of the Northern Hemisphere. Its members form some of the most important forest ecosystems of Europe, Asia and North America.

In Cyprus, oaks occur from sea level to the mountainous regions of Troodos. They grow in:

  • Mediterranean shrublands,
  • phrygana and maquis vegetation,
  • pine and mixed forests,
  • rocky slopes,
  • ravines and valleys,
  • field boundaries and traditional agricultural landscapes,
  • mountain forests and steep igneous slopes.

Indigenous non-endemic taxa

Quercus

834. Quercus coccifera subsp. calliprinos (Webb) Holmboe · Subspecies · Indigenous, non-endemic

An evergreen, much-branched shrub or tree with a dense crown and tough, leathery leaves. Its leaves are generally ovate or oblong, with spiny or strongly toothed margins, particularly on young plants and lower shoots.

The bark is grey to brown and becomes deeply fissured on old trees. The acorns are elongated, and their bases are surrounded by cupules bearing hard, projecting scales.

It is the most widespread member of the family in Cyprus and is recorded from sea level to approximately 1,375 metres. It may occur as a low shrub in dry and heavily grazed areas or develop into a large tree when protected from repeated disturbance.

It grows in phrygana, maquis vegetation, rocky slopes, pine forests, valleys and agricultural landscapes. It is resistant to drought, grazing and periodic fire and can resprout from its base after damage.

835. Quercus infectoria subsp. veneris (A. Kern.) Meikle · Subspecies · Indigenous, non-endemic

A deciduous or semi-evergreen tree with a broad crown. Its leaves are generally larger and thinner than those of Quercus coccifera subsp. calliprinos, with wavy, toothed or shallowly lobed margins.

The acorns are borne singly or in small groups, with their bases enclosed in cupules bearing small, appressed scales. The tender new shoots and leaves emerge in spring.

In Cyprus it is recorded from sea level to approximately 1,375 metres. It occurs locally in valleys, ravines, on slopes, along cultivated-field boundaries and in other habitats with relatively deeper or moister soils.

The native range of the subspecies extends from the eastern Mediterranean to Iran. Outside Cyprus, it is recorded in the eastern Aegean islands, Türkiye, the Middle East, the Caucasus, Iraq and Iran.

Endemic taxa of Cyprus

Quercus

1589. Quercus alnifolia Poech · Species · Endemic to Cyprus

Quercus alnifolia, known in Cyprus as latzia and in English as the golden oak, is an evergreen shrub or small to medium-sized tree endemic exclusively to Cyprus.

Its natural distribution is restricted to the igneous rocks of the Troodos mountain range. It forms extensive stands on rocky slopes, in steep ravines, open pine forests and other mountain habitats.

The leaves are thick and leathery. Their upper surface is dark green and glossy, while the lower surface is covered with dense golden-yellow or golden-brown hairs. This characteristic explains the English common name golden oak.

Young leaves and shoots frequently show striking golden or reddish tones. Flowering occurs mainly during April and May. The acorns mature within cupules bearing conspicuous scales.

Latzia is one of the most characteristic endemic plants of Cyprus and has been designated as the national tree of the Republic of Cyprus.

Its dense growth helps stabilize steep mountain slopes, reduce erosion and create suitable microhabitats for many other plants, fungi and animals.

Hybrids

Quercus

1951. Quercus ×campitica Hadjik. & Hand · Hybrid · Natural hybrid

Quercus ×campitica is a natural hybrid between:

Quercus alnifolia Poech × Quercus coccifera subsp. calliprinos (Webb) Holmboe

It is a natural hybrid endemic to Cyprus and develops in zones where populations of the two parental taxa come into contact.

It shows intermediate morphological characteristics. Its leaves may be greener beneath than those of Quercus alnifolia but retain some of the golden hairs. Leaf shape and serration, together with the characteristics of the cupules and acorns, combine features of the two parents to varying degrees.

Identification is not always easy because morphological characteristics may vary among different hybrid individuals.

Plants of the World Online recognizes Quercus ×campitica as an accepted hybrid with a native distribution restricted to Cyprus.

Alien and uncertain-status taxa

The organized checklist of the Cypriot flora records no:

  • alien or naturalized taxa,
  • taxa of uncertain status

within the family Fagaceae.

Ecological importance

Oaks are among the most important woody plants in Cypriot ecosystems. Their large and long-lived stands create shade, retain soil and contribute to the formation of organic matter.

Acorns provide food for birds, rodents and other animals. Animals that carry or store acorns can contribute to the natural regeneration and spread of oak trees.

Their trunks, branches, bark, leaves and dead wood support a great variety of:

  • insects and other invertebrates,
  • lichens,
  • mosses,
  • fungi,
  • birds,
  • small mammals.

Their roots form mycorrhizal associations with fungi, facilitating the uptake of water and nutrients and contributing to the health of the entire forest ecosystem.

Threats and protection

Although some Cypriot oaks are relatively widespread, their populations and habitats may be affected by:

  • wildfires of high intensity or frequency,
  • clearance of natural vegetation,
  • residential and tourism development,
  • road construction and earthworks,
  • quarrying activities,
  • overgrazing and destruction of young saplings,
  • illegal logging or removal of old trees,
  • prolonged drought,
  • climate change,
  • diseases and harmful organisms.

Old and ancient trees are especially valuable because they provide irreplaceable cavities, dead wood and other microhabitats.

Protection of mature trees, natural forest regeneration, prevention of repeated fires and conservation of contact zones between latzia and Quercus coccifera subsp. calliprinos are also important for preserving the natural hybrid Quercus ×campitica.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Clade: Angiosperms
  • Order: Fagales
  • Family: Fagaceae
  • Genus in Cyprus: Quercus
  • Taxa in Cyprus: 4
  • Indigenous non-endemic: 2
  • Endemic: 1
  • Hybrids: 1

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)