Οικογένεια Frankeniaceae στην Κύπρο – Frankeniaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Frankeniaceae, γνωστή στα αγγλικά ως sea-heath family, είναι μια μικρή οικογένεια αγγειόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Caryophyllales. Περιλαμβάνει κυρίως μικρές πόες και χαμηλούς ημιθάμνους, προσαρμοσμένους σε αλατούχα, παράκτια και άλλα ξηρά περιβάλλοντα.

Το βασικό γένος της οικογένειας είναι το Frankenia, το οποίο έχει ευρεία εξάπλωση σε πολλές θερμές και ξηρές περιοχές του κόσμου. Τα μέλη του είναι συνήθως αλόφυτα, δηλαδή φυτά ικανά να επιβιώνουν σε εδάφη με υψηλή συγκέντρωση αλάτων.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Frankeniaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 2 taxa:

• Frankenia – 2 είδη

Και τα δύο καταγράφονται ως ιθαγενή και μη ενδημικά.

Μορφολογία

Τα μέλη της οικογένειας Frankeniaceae είναι συνήθως μικρά ετήσια ή πολυετή φυτά με έρποντες, απλωτούς ή ελαφρώς ανερχόμενους βλαστούς. Τα πολυετή είδη μπορεί να σχηματίζουν πυκνές, χαμηλές συστάδες ή μαξιλαρόμορφες επιφάνειες πάνω στο έδαφος.

Τα φύλλα είναι μικρά, απλά και αντίθετα. Συχνά ενώνονται στη βάση τους σχηματίζοντας έναν μικρό κολεό γύρω από τον βλαστό. Μπορεί να είναι γραμμοειδή, επιμήκη, ωοειδή ή σπατουλοειδή και συχνά έχουν περιθώρια που στρέφονται προς τα κάτω.

Τα άνθη είναι μικρά αλλά εμφανή, συνήθως ρόδινα, ροδοπορφυρά ή σπανιότερα υπόλευκα. Εμφανίζονται μεμονωμένα στις μασχάλες των φύλλων ή συγκεντρώνονται σε μικρές επάκριες ταξιανθίες.

Ο κάλυκας είναι σωληνοειδής και παραμένει πάνω στο φυτό μετά την άνθηση. Η στεφάνη αποτελείται συνήθως από πέντε ελεύθερα πέταλα με στενή βάση. Ο καρπός είναι κάψα που περιέχει πολυάριθμους μικρούς σπόρους.

Προσαρμογές στην αλατότητα και την ξηρασία

Τα είδη της οικογένειας είναι προσαρμοσμένα στις ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες των παράκτιων και αλατούχων ενδιαιτημάτων.

Τα μικρά φύλλα περιορίζουν την επιφάνεια από την οποία χάνεται νερό, ενώ τα περιελισσόμενα περιθώρια και το τρίχωμα ορισμένων ειδών μειώνουν ακόμη περισσότερο τη διαπνοή.

Πολλά είδη μπορούν να απομακρύνουν μέρος των επιπλέον αλάτων μέσω εξειδικευμένων δομών στην επιφάνεια των φύλλων. Όταν το νερό εξατμιστεί, μπορεί να παραμείνει πάνω στο φυτό ένα λεπτό στρώμα ή μικροί κρύσταλλοι αλατιού.

Η χαμηλή και έρπουσα ανάπτυξη περιορίζει επίσης την έκθεση στους ισχυρούς ανέμους, στον θαλάσσιο ψεκασμό και στην έντονη ξήρανση.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Το γένος Frankenia απαντά στην Ευρώπη, την Ασία, την Αφρική, την Αυστραλία και την Αμερική. Τα περισσότερα είδη αναπτύσσονται σε ξηρές, παράκτιες, αλατούχες ή γύψινες θέσεις.

Στην Κύπρο τα δύο είδη συνδέονται κυρίως με:

• αλυκές και αλατούχα έλη,
• παράκτιες αλατούχες πεδιάδες,
• βραχώδεις και αμμώδεις ακτές,
• παράκτιες θίνες,
• υφάλμυρες εποχικές λιμνούλες,
• αλατούχες κοιλότητες και υγρά βυθίσματα,
• συμπιεσμένα αλατούχα εδάφη κοντά στη θάλασσα.

Οι θέσεις αυτές μπορεί να κατακλύζονται προσωρινά κατά τη βροχερή περίοδο και να ξηραίνονται έντονα κατά το καλοκαίρι, αφήνοντας υψηλές συγκεντρώσεις αλάτων στην επιφάνεια του εδάφους.

Ιθαγενή μη ενδημικά taxa

Frankenia

836. Frankenia hirsuta L. · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Πολυετής πόα ή χαμηλός ημίθαμνος με ξυλώδη βάση και πολυάριθμους έρποντες ή απλωτούς βλαστούς. Μπορεί να σχηματίζει πυκνές χαμηλές συστάδες πάνω σε παράκτια αλατούχα υποστρώματα.

Τα φύλλα είναι μικρά, στενά, γραμμοειδή έως επιμήκη και συνήθως καλύπτονται, όπως και οι βλαστοί, από λεπτό τρίχωμα. Το όνομα hirsuta αναφέρεται στην τριχωτή εμφάνιση του φυτού.

Τα άνθη είναι ρόδινα ή ροδοπορφυρά και εμφανίζονται μεμονωμένα ή σε μικρές ταξιανθίες. Στην Κύπρο η περίοδος άνθησης εκτείνεται κυρίως από τον Μάρτιο μέχρι τον Σεπτέμβριο.

Καταγράφεται σε παράκτιές θέσεις στο επίπεδο της θάλασσας. Αναπτύσσεται σε αλυκές, αλατούχα έλη, βραχώδεις ή αμμώδεις ακτές και άλλες περιοχές που επηρεάζονται από θαλάσσιο ψεκασμό ή υψηλή αλατότητα.

Η φυσική του εξάπλωση εκτείνεται από τη Μεσόγειο μέχρι το Ιράν, τη δυτική Σιβηρία και περιοχές της Κεντρικής Ασίας.

837. Frankenia pulverulenta L. · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Μικρό ετήσιο ποώδες φυτό με έρποντες, απλωτούς ή ανερχόμενους βλαστούς. Σε αντίθεση με το πολυετές Frankenia hirsuta, ολοκληρώνει ολόκληρο τον βιολογικό του κύκλο μέσα σε μία αυξητική περίοδο.

Τα φύλλα είναι αντίθετα, μικρά και συνήθως σχετικά πλατύτερα από εκείνα του Frankenia hirsuta. Η επιφάνεια του φυτού μπορεί να έχει γκριζοπράσινη ή σαν να είναι καλυμμένη με λεπτή σκόνη εμφάνιση, ιδιότητα στην οποία αναφέρεται το όνομα pulverulenta.

Τα μικρά ρόδινα άνθη εμφανίζονται συνήθως στις μασχάλες των φύλλων. Στην Κύπρο ανθίζει κυρίως από τον Μάρτιο μέχρι τον Σεπτέμβριο.

Καταγράφεται από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 150 μέτρα. Απαντά σε αλατούχα εδάφη, παράκτιες κοιλότητες, άκρες αλυκών, περιοδικά υγρές θέσεις και συμπιεσμένα εδάφη που ξηραίνονται κατά το καλοκαίρι.

Έχει πολύ ευρεία φυσική εξάπλωση, από τη Μακαρονησία και τη Μεσόγειο μέχρι τη Μογγολία και τη βορειοδυτική Ινδία.

Ενδημικά, ξενικά, υβρίδια και taxa αβέβαιης κατάστασης

Στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας δεν καταγράφονται για την οικογένεια Frankeniaceae:

• ενδημικά taxa της Κύπρου,
• ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa,
• υβρίδια,
• taxa αβέβαιης κατάστασης.

Οικολογική σημασία

Τα είδη Frankenia αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία της αλοφυτικής βλάστησης. Μπορούν να αναπτύσσονται σε θέσεις όπου η υψηλή αλατότητα, η έντονη ηλιακή ακτινοβολία και η εποχική έλλειψη νερού αποκλείουν πολλά άλλα φυτά.

Οι χαμηλές συστάδες τους συμβάλλουν:

• στη συγκράτηση του επιφανειακού εδάφους,
• στον περιορισμό της διάβρωσης από τον άνεμο,
• στη σταθεροποίηση αμμωδών και λασπωδών υποστρωμάτων,
• στη δημιουργία μικροενδιαιτημάτων για ασπόνδυλα,
• στη διατήρηση της ιδιαίτερης βλάστησης των αλυκών και των παράκτιων υγροτόπων.

Τα άνθη τους προσφέρουν νέκταρ και γύρη σε μικρά έντομα κατά τη μακρά περίοδο άνθησης.

Διάκριση των δύο κυπριακών ειδών

Τα δύο είδη μπορούν να διακριθούν γενικά με βάση τον βιολογικό τους κύκλο και τη μορφή των φύλλων:

• Το Frankenia hirsuta είναι πολυετές, με ξυλώδη βάση, στενά γραμμοειδή ή επιμήκη φύλλα και συνήθως εμφανές τρίχωμα.
• Το Frankenia pulverulenta είναι ετήσιο, μικρότερο και με σχετικά πλατύτερα φύλλα.

Για ασφαλή αναγνώριση πρέπει να εξετάζονται επίσης τα άνθη, ο κάλυκας, η διάταξη των ταξιανθιών, το τρίχωμα και τα χαρακτηριστικά των σπόρων.

Απειλές και προστασία

Τα αλατούχα παράκτια οικοσυστήματα είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στις ανθρωπογενείς μεταβολές. Οι σημαντικότερες πιθανές απειλές είναι:

• η επιχωμάτωση αλυκών και παράκτιων υγροτόπων,
• η οικιστική και τουριστική ανάπτυξη,
• η κατασκευή δρόμων και χώρων στάθμευσης,
• η κίνηση οχημάτων πάνω σε αλατούχα εδάφη,
• η απόρριψη αποβλήτων και μπαζών,
• η ρύπανση και ο ευτροφισμός,
• η μεταβολή της φυσικής υδρολογίας,
• η καταστροφή παράκτιων θινών,
• η ανεξέλεγκτη καταπάτηση,
• η εξάπλωση ξενικών φυτών,
• η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και η κλιματική αλλαγή.

Η προστασία των ειδών εξαρτάται κυρίως από τη διατήρηση ολόκληρου του παράκτιου αλατούχου οικοσυστήματος, συμπεριλαμβανομένων των εποχικά υγρών και των φαινομενικά γυμνών τμημάτων του.

Οι θέσεις που φαίνονται ξηρές και χωρίς βλάστηση το καλοκαίρι μπορεί να περιέχουν σημαντική τράπεζα σπερμάτων και να φιλοξενούν ετήσια αλόφυτα, όπως το Frankenia pulverulenta, μετά τις χειμερινές βροχές.

Συστηματική κατάταξη

• Βασίλειο: Plantae
• Κλάδος: Αγγειόσπερμα – Angiosperms
• Τάξη: Caryophyllales
• Οικογένεια: Frankeniaceae
• Γένος στην Κύπρο: Frankenia
• Taxa στην Κύπρο: 2 είδη
• Ιθαγενή μη ενδημικά: 2

Πηγές

• ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
• Flora of Cyprus – Frankenia hirsuta
• Flora of Cyprus – Frankenia pulverulenta
• Flora of Cyprus – Identification key to Frankenia
• Plants of the World Online – Frankenia hirsuta L.
• Plants of the World Online – Frankenia pulverulenta L.
• Plants of the World Online – Frankenia L.

---

Text by George Konstantinou

The family Frankeniaceae, commonly known as the sea-heath family, is a small family of angiosperms belonging to the order Caryophyllales. It mainly comprises small herbs and low subshrubs adapted to saline, coastal and other dry environments.

The principal genus of the family is Frankenia, which has a broad distribution across many warm and dry regions of the world. Its members are generally halophytes—plants capable of surviving in soils with high concentrations of salts.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, the family Frankeniaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 2 taxa:

• Frankenia – 2 species

Both are recorded as indigenous and non-endemic.

Morphology

Members of the family Frankeniaceae are generally small annual or perennial plants with creeping, spreading or slightly ascending stems. Perennial species may form dense, low-growing patches or cushion-like surfaces over the ground.

The leaves are small, simple and opposite. They are frequently joined at their bases, forming a short sheath around the stem. They may be linear, oblong, ovate or spatulate and often have margins that roll downwards.

The flowers are small but conspicuous, usually pink or purplish-pink and more rarely whitish. They occur singly in the leaf axils or are grouped in small terminal inflorescences.

The calyx is tubular and remains on the plant after flowering. The corolla generally consists of five free petals with narrow bases. The fruit is a capsule containing numerous small seeds.

Adaptations to salinity and drought

Members of the family are adapted to the particularly difficult conditions of coastal and saline habitats.

Their small leaves reduce the surface area from which water is lost, while rolled margins and the hairs present on some species further limit transpiration.

Many species can remove some excess salt through specialized structures on their leaf surfaces. When water evaporates, a thin layer or small salt crystals may remain on the plant.

Their low, creeping growth also reduces exposure to strong winds, sea spray and severe drying.

Distribution and habitats

The genus Frankenia occurs in Europe, Asia, Africa, Australia and the Americas. Most species grow in dry, coastal, saline or gypsum-rich habitats.

In Cyprus, the two species are associated mainly with:

• salt lakes and salt marshes,
• coastal saline plains,
• rocky and sandy coasts,
• coastal dunes,
• brackish temporary pools,
• saline depressions and damp hollows,
• compacted saline ground close to the sea.

These habitats may be temporarily flooded during the rainy season and dry out severely during summer, leaving high concentrations of salt at the soil surface.

Indigenous non-endemic taxa

Frankenia

836. Frankenia hirsuta L. · Species · Indigenous, non-endemic

A perennial herb or low subshrub with a woody base and numerous creeping or spreading stems. It may form dense, low-growing patches over coastal saline substrates.

The leaves are small, narrow, linear to oblong and are generally covered, together with the stems, by fine hairs. The name hirsuta refers to the hairy appearance of the plant.

The flowers are pink or purplish-pink and occur singly or in small inflorescences. In Cyprus, its flowering period extends mainly from March to September.

It is recorded in coastal habitats at sea level. It grows in salt lakes, salt marshes, on rocky or sandy shores and in other areas affected by sea spray or high salinity.

Its native range extends from the Mediterranean to Iran, western Siberia and parts of Central Asia.

837. Frankenia pulverulenta L. · Species · Indigenous, non-endemic

A small annual herb with creeping, spreading or ascending stems. Unlike the perennial Frankenia hirsuta, it completes its entire life cycle within a single growing season.

The leaves are opposite, small and generally relatively broader than those of Frankenia hirsuta. The plant may have a greyish-green or finely powder-covered appearance, a characteristic reflected in the name pulverulenta.

The small pink flowers generally occur in the leaf axils. In Cyprus, it flowers mainly from March to September.

It is recorded from sea level to approximately 150 metres. It occurs on saline soils, in coastal depressions, along salt-lake margins, in seasonally damp sites and on compacted ground that dries out during summer.

It has a very broad native distribution, extending from Macaronesia and the Mediterranean to Mongolia and northwestern India.

Endemic, alien, hybrid and uncertain-status taxa

The organized checklist of the Cypriot flora records no:

• endemic taxa of Cyprus,
• alien or naturalized taxa,
• hybrids,
• taxa of uncertain status

within the family Frankeniaceae.

Ecological importance

Species of Frankenia are characteristic components of halophytic vegetation. They can grow in habitats where high salinity, intense solar radiation and seasonal water shortage exclude many other plants.

Their low-growing patches contribute to:

• retaining surface soil,
• limiting wind erosion,
• stabilizing sandy and muddy substrates,
• creating microhabitats for invertebrates,
• maintaining the specialized vegetation of salt lakes and coastal wetlands.

Their flowers provide nectar and pollen for small insects during their long flowering season.

Distinguishing the two Cypriot species

The two species can generally be distinguished by their life cycles and leaf morphology:

• Frankenia hirsuta is perennial, with a woody base, narrow linear or oblong leaves and generally conspicuous hairs.
• Frankenia pulverulenta is annual, smaller and has relatively broader leaves.

For reliable identification, the flowers, calyx, arrangement of the inflorescences, indumentum and seed characteristics should also be examined.

Threats and protection

Coastal saline ecosystems are extremely sensitive to human alteration. The most important potential threats include:

• infilling of salt lakes and coastal wetlands,
• residential and tourism development,
• construction of roads and parking areas,
• vehicle movement over saline ground,
• dumping of waste and rubble,
• pollution and nutrient enrichment,
• alteration of the natural hydrological regime,
• destruction of coastal dunes,
• uncontrolled trampling,
• spread of alien plants,
• sea-level rise and climate change.

Protection of the species depends mainly on conserving the entire coastal saline ecosystem, including its seasonally wet and apparently bare sections.

Sites that appear dry and unvegetated during summer may contain important soil seed banks and support annual halophytes such as Frankenia pulverulenta following winter rainfall.

Classification

• Kingdom: Plantae
• Clade: Angiosperms
• Order: Caryophyllales
• Family: Frankeniaceae
• Genus in Cyprus: Frankenia
• Taxa in Cyprus: 2 species
• Indigenous non-endemic: 2

Sources

• FLORA OF CYPRUS – Organized Dynamic Checklist of 2,071 taxa
• Flora of Cyprus – Frankenia hirsuta
• Flora of Cyprus – Frankenia pulverulenta
• Flora of Cyprus – Identification key to Frankenia
• Plants of the World Online – Frankenia hirsuta L.
• Plants of the World Online – Frankenia pulverulenta L.
• Plants of the World Online – Frankenia L.