Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Gentianaceae στην Κύπρο – Gentianaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Gentianaceae, γνωστή στα αγγλικά ως gentian family, είναι μια μεγάλη οικογένεια αγγειόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Gentianales. Περιλαμβάνει κυρίως ποώδη φυτά, αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο απαντούν επίσης θάμνοι, μικρά δέντρα και αναρριχώμενα είδη.

Πολλά μέλη της οικογένειας είναι γνωστά για τις έντονα πικρές χημικές ουσίες που περιέχουν στους ιστούς τους. Τα κυπριακά μέλη είναι μικρές ετήσιες ή διετείς πόες, με κίτρινα ή ρόδινα άνθη.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Gentianaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 3 γένη και 11 taxa:

  • Blackstonia – 3 taxa
  • Centaurium – 7 taxa
  • Schenkia – 1 taxon

Και τα 11 taxa καταγράφονται ως ιθαγενή και μη ενδημικά.

Μορφολογία

Τα κυπριακά μέλη της οικογένειας είναι κυρίως μικρές, όρθιες ή διακλαδισμένες ετήσιες πόες. Ορισμένα σχηματίζουν αρχικά μια βασική ροζέτα φύλλων και αργότερα αναπτύσσουν τον ανθοφόρο βλαστό.

Τα φύλλα είναι απλά, ακέραια και συνήθως αντίθετα. Συχνά είναι άμισχα και τα δύο αντίθετα φύλλα μπορεί να ενώνονται στη βάση τους γύρω από τον βλαστό. Παράφυλλα δεν υπάρχουν.

Τα άνθη είναι συνήθως ακτινόμορφα και ερμαφρόδιτα. Ο κάλυκας αποτελείται από ενωμένα σέπαλα, ενώ η στεφάνη έχει συνήθως τέσσερις ή πέντε λοβούς και σχηματίζει σωλήνα στη βάση.

Στο γένος Blackstonia τα άνθη είναι κίτρινα, ενώ στα γένη Centaurium και Schenkia είναι κυρίως ρόδινα ή ροδοπορφυρά.

Οι στήμονες είναι ενωμένοι με τον σωλήνα της στεφάνης. Ο καρπός είναι συνήθως επιμήκης κάψα που περιέχει πολυάριθμους πολύ μικρούς σπόρους.

Συμπεριφορά των ανθέων

Τα άνθη πολλών ειδών Centaurium ανοίγουν περισσότερο όταν επικρατούν κατάλληλες συνθήκες φωτισμού και θερμοκρασίας. Σε συννεφιασμένο, ψυχρό ή υγρό καιρό μπορεί να παραμένουν μερικώς ή εντελώς κλειστά.

Η συμπεριφορά αυτή προστατεύει τα αναπαραγωγικά όργανα και τη γύρη από δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Τα άνθη επισκέπτονται μικρές μέλισσες, μύγες και άλλα έντομα.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η οικογένεια Gentianaceae έχει παγκόσμια εξάπλωση. Απαντά από τις τροπικές περιοχές μέχρι τα εύκρατα και αλπικά οικοσυστήματα.

Στην Κύπρο τα είδη της οικογένειας αναπτύσσονται σε μεγάλη ποικιλία ανοικτών ενδιαιτημάτων:

  • εποχικά υγρά λιβάδια,
  • παρυφές ρυακιών και υγροτόπων,
  • προσωρινές λιμνούλες και υγρά βυθίσματα,
  • αλατούχες και υφάλμυρες θέσεις,
  • παράκτια λιβάδια,
  • φρυγανότοπους και ανοικτούς θαμνώνες,
  • πευκοδάση και ξέφωτα,
  • σερπεντινικά και άλλα μεταλλοφόρα εδάφη,
  • χωράφια και αγραναπαύσεις,
  • άκρες δρόμων και μονοπατιών.

Πολλά είδη εξαρτώνται από την εποχική υγρασία. Βλαστάνουν μετά τις χειμερινές βροχές, ανθίζουν την άνοιξη ή στις αρχές του καλοκαιριού και ολοκληρώνουν τον βιολογικό τους κύκλο πριν από την πλήρη ξήρανση του εδάφους.

Ιθαγενή μη ενδημικά taxa

Blackstonia

Το γένος Blackstonia περιλαμβάνει μικρές ετήσιες πόες, γνωστές στα αγγλικά ως yellow-worts. Χαρακτηρίζονται από τα φωτεινά κίτρινα άνθη τους και τα αντίθετα, συχνά ενωμένα στη βάση φύλλα.

838. Blackstonia acuminata (W. D. J. Koch & Ziz) Domin subsp. acuminata · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Μικρό ετήσιο φυτό με όρθιο και συνήθως διακλαδισμένο βλαστό. Τα κίτρινα άνθη σχηματίζονται σε χαλαρές ταξιανθίες και έχουν στενό σωλήνα και εμφανείς λοβούς.

Αναπτύσσεται σε εποχικά υγρά ή νωπά εδάφη, ανοικτά λιβάδια, παρυφές ρυακιών και άλλες θέσεις που διατηρούν υγρασία κατά την περίοδο ανάπτυξής του.

839. Blackstonia acuminata subsp. aestiva (K. Malý) Zeltner · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Ετήσιο taxon παρόμοιο με το ονομαστικό υποείδος, από το οποίο διακρίνεται με συνδυασμό χαρακτηριστικών της ταξιανθίας, του κάλυκα, της στεφάνης και της περιόδου ανάπτυξης.

Απαντά κυρίως σε ανοικτές, εποχικά υγρές θέσεις και ολοκληρώνει τον κύκλο του καθώς το έδαφος ξηραίνεται.

840. Blackstonia perfoliata subsp. intermedia (Ten.) Zeltner · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Ετήσια πόα με όρθιο βλαστό και αντίθετα φύλλα, τα οποία ενώνονται στη βάση τους δίνοντας την εντύπωση ότι ο βλαστός περνά μέσα από το φύλλο. Τα κίτρινα άνθη σχηματίζονται σε διακλαδισμένες ταξιανθίες.

Απαντά σε νωπά λιβάδια, ανοικτά εδάφη, παρυφές θαμνώνων και άλλες εποχικά υγρές θέσεις.

Centaurium

Τα είδη του γένους Centaurium, γνωστά στα αγγλικά ως centauries, είναι μικρές ετήσιες ή διετείς πόες. Τα άνθη τους είναι συνήθως ρόδινα, με μακρύ σωλήνα και τέσσερις ή πέντε λοβούς.

Η ακριβής αναγνώριση των ειδών και υποειδών απαιτεί συχνά εξέταση του τρόπου διακλάδωσης, του σχήματος των φύλλων, της μορφής της ταξιανθίας, του μήκους του κάλυκα και της στεφάνης και των χαρακτηριστικών των ανθήρων.

841. Centaurium erythraea subsp. rhodense (Boiss. & Reut.) Melderis · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Όρθια ετήσια ή διετής πόα με βασική ροζέτα και διακλαδισμένη ανθοφόρο ταξιανθία. Τα άνθη είναι ρόδινα και συγκεντρώνονται σε σχετικά πυκνές κορυμβοειδείς ομάδες.

Αναπτύσσεται σε ξέφωτα, ανοικτούς θαμνώνες, παρυφές δασών, λιβάδια και εποχικά νωπά εδάφη.

842. Centaurium mairei Zeltner · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Μικρό ετήσιο είδος με ρόδινα άνθη. Στην Κύπρο ανθίζει κυρίως κατά τον Απρίλιο και τον Μάιο.

Απαντά σε ανοικτές θέσεις με εποχική υγρασία και μπορεί να σχηματίζει μικρούς, διάσπαρτους πληθυσμούς.

843. Centaurium maritimum (L.) Fritsch · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Μικρό ετήσιο φυτό που, παρά την ένταξή του στο γένος Centaurium, ξεχωρίζει από τα χαρακτηριστικά κίτρινα άνθη του.

Αναπτύσσεται σε ανοικτά λιβάδια, αμμώδη ή πετρώδη εδάφη και θέσεις που είναι υγρές κατά τον χειμώνα και την άνοιξη αλλά ξηραίνονται αργότερα.

844. Centaurium pulchellum (Sw.) Hayek ex Hand.-Mazz. & al. subsp. pulchellum · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Μικρό, λεπτό και συνήθως έντονα διακλαδισμένο ετήσιο φυτό. Συχνά δεν σχηματίζει εμφανή βασική ροζέτα. Τα μικρά ρόδινα άνθη σχηματίζονται σε χαλαρή, ανοικτή ταξιανθία.

Απαντά σε υγρά ή περιοδικά υγρά εδάφη, άκρες λιμνών και ρυακιών, χαντάκια και άλλες ανοικτές θέσεις.

845. Centaurium serpentinicola Carlström · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Μικρό ετήσιο είδος που συνδέεται ιδιαίτερα με σερπεντινικά και άλλα υπερβασικά εδάφη. Τα υποστρώματα αυτά χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερη χημική σύσταση, χαμηλή διαθεσιμότητα ορισμένων θρεπτικών στοιχείων και αυξημένες συγκεντρώσεις μετάλλων.

Το φυτό έχει προσαρμοστεί σε αυτές τις δύσκολες εδαφικές συνθήκες. Φέρει μικρά ρόδινα άνθη και στην Κύπρο ανθίζει κυρίως από τον Απρίλιο και μετά.

Παρά το επιστημονικό του όνομα και τη στενή οικολογική του εξειδίκευση, στον οργανωμένο κατάλογο καταγράφεται ως ιθαγενές μη ενδημικό και όχι ως ενδημικό της Κύπρου.

846. Centaurium tenuiflorum subsp. acutiflorum (Schott) Zeltner · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Λεπτό ετήσιο φυτό με στενά φύλλα και μικρά ρόδινα άνθη σε διακλαδισμένη ταξιανθία. Συνδέεται συχνά με υγρές, αλατούχες ή υφάλμυρες θέσεις.

847. Centaurium tenuiflorum (Hoffmanns. & Link) Fritsch subsp. tenuiflorum · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Μικρό ετήσιο φυτό με όρθιους, λεπτούς βλαστούς και μικρά ρόδινα άνθη. Απαντά σε εποχικά υγρά λιβάδια, παράκτιες υγρές θέσεις, αλατούχα εδάφη και παρυφές υγροτόπων.

Τα δύο υποείδη του Centaurium tenuiflorum διακρίνονται με λεπτούς μορφολογικούς χαρακτήρες και η ασφαλής αναγνώρισή τους απαιτεί εξέταση ώριμων ανθοφόρων φυτών.

Schenkia

848. Schenkia spicata (L.) G. Mans. · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Ετήσιο ποώδες φυτό με όρθιο βλαστό και πολυάριθμα μικρά, ρόδινα άνθη, τα οποία σχηματίζουν επιμήκη, στενή και συχνά σταχυόμορφη ταξιανθία.

Αναπτύσσεται κυρίως σε παράκτια λιβάδια, αλατούχες ή υφάλμυρες θέσεις, παρυφές αλυκών και εποχικά υγρά εδάφη.

Το είδος ήταν παλαιότερα τοποθετημένο στο ευρύτερα οριοθετημένο γένος Centaurium. Σύγχρονες φυλογενετικές και ταξινομικές μελέτες οδήγησαν στην αναγνώριση του γένους Schenkia, το οποίο ακολουθεί και ο οργανωμένος κατάλογος της κυπριακής χλωρίδας.

Ενδημικά, ξενικά, υβρίδια και taxa αβέβαιης κατάστασης

Στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας δεν καταγράφονται για την οικογένεια Gentianaceae:

  • ενδημικά taxa της Κύπρου,
  • ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa,
  • υβρίδια,
  • taxa αβέβαιης κατάστασης.

Οικολογική σημασία

Τα κυπριακά Gentianaceae αποτελούν μέρος της εξειδικευμένης ανοιξιάτικης βλάστησης των εποχικά υγρών και ανοικτών οικοτόπων.

Τα άνθη τους παρέχουν γύρη και νέκταρ σε μικρά έντομα. Επειδή πολλά είδη έχουν μικρό μέγεθος και σύντομο βιολογικό κύκλο, μπορούν να αξιοποιούν προσωρινά διαθέσιμους μικροοικοτόπους ανάμεσα σε μεγαλύτερα φυτά.

Τα είδη των υγρών και αλατούχων θέσεων συμβάλλουν στη φυτική ποικιλότητα των παράκτιων υγροτόπων και των προσωρινών λιμνών. Το Centaurium serpentinicola αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα φυτού προσαρμοσμένου στις ιδιαίτερες συνθήκες των σερπεντινικών εδαφών.

Απειλές και προστασία

Οι κυριότερες πιθανές απειλές για τα ενδιαιτήματα των κυπριακών Gentianaceae είναι:

  • η αποξήρανση εποχικών υγροτόπων,
  • η μεταβολή της φυσικής υδρολογίας,
  • η επιχωμάτωση υγρών κοιλοτήτων και αλατούχων θέσεων,
  • η οικιστική και τουριστική ανάπτυξη,
  • η εντατική γεωργία,
  • η χρήση ζιζανιοκτόνων,
  • η πρόωρη ή πολύ συχνή κοπή της βλάστησης,
  • η υπερβολική καταπάτηση,
  • η διάνοιξη δρόμων και οι χωματουργικές εργασίες,
  • οι μεταλλευτικές ή λατομικές επεμβάσεις σε σερπεντινικά εδάφη,
  • οι παρατεταμένες ξηρασίες και η κλιματική αλλαγή.

Επειδή πολλά είδη είναι μικρά ετήσια φυτά, μπορεί να απουσιάζουν εμφανώς σε ξηρές χρονιές και να επανεμφανίζονται όταν οι βροχοπτώσεις δημιουργήσουν κατάλληλες συνθήκες.

Η παρακολούθησή τους πρέπει να πραγματοποιείται την κατάλληλη εποχή και για περισσότερα από ένα έτη. Η προστασία πρέπει να καλύπτει ολόκληρο το ενδιαίτημα και την εδαφική τράπεζα σπερμάτων και όχι μόνο τα ορατά ανθοφόρα φυτά.

Συστηματική κατάταξη

  • Βασίλειο: Plantae
  • Κλάδος: Αγγειόσπερμα – Angiosperms
  • Τάξη: Gentianales
  • Οικογένεια: Gentianaceae
  • Γένη στην Κύπρο: Blackstonia, Centaurium, Schenkia
  • Γένη στην Κύπρο: 3
  • Taxa στην Κύπρο: 11
  • Ιθαγενή μη ενδημικά: 11

Πηγές

Text by George Konstantinou

The family Gentianaceae, commonly known as the gentian family, is a large family of angiosperms belonging to the order Gentianales. It mainly comprises herbaceous plants, although shrubs, small trees and climbing species also occur globally.

Many members of the family are known for the strongly bitter chemical compounds contained in their tissues. The Cypriot members are small annual or biennial herbs with yellow or pink flowers.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, the family Gentianaceae is represented in Cyprus by 3 genera and 11 taxa:

  • Blackstonia – 3 taxa
  • Centaurium – 7 taxa
  • Schenkia – 1 taxon

All 11 taxa are recorded as indigenous and non-endemic.

Morphology

The Cypriot members of the family are mainly small, erect or branched annual herbs. Some initially form a basal rosette of leaves and later develop a flowering stem.

The leaves are simple, entire and generally opposite. They are frequently sessile, and the two opposite leaves may be joined at their bases around the stem. Stipules are absent.

The flowers are generally radially symmetrical and bisexual. The calyx consists of fused sepals, while the corolla usually has four or five lobes and forms a tube at its base.

In the genus Blackstonia, the flowers are yellow, while in Centaurium and Schenkia they are mainly pink or purplish-pink.

The stamens are attached to the corolla tube. The fruit is generally an elongated capsule containing numerous very small seeds.

Behaviour of the flowers

The flowers of many Centaurium species open more fully under suitable light and temperature conditions. During cloudy, cool or wet weather, they may remain partially or completely closed.

This behaviour protects the reproductive organs and pollen from unfavourable weather conditions. The flowers are visited by small bees, flies and other insects.

Distribution and habitats

The family Gentianaceae has a worldwide distribution, occurring from tropical regions to temperate and alpine ecosystems.

In Cyprus, its species grow in a broad range of open habitats:

  • seasonally wet grasslands,
  • margins of streams and wetlands,
  • temporary pools and damp depressions,
  • saline and brackish habitats,
  • coastal grasslands,
  • phrygana and open shrublands,
  • pine forests and clearings,
  • serpentine and other metal-rich soils,
  • fields and fallow land,
  • roadsides and path margins.

Many species depend on seasonal moisture. They germinate following the winter rains, flower during spring or early summer and complete their life cycles before the soil dries completely.

Indigenous non-endemic taxa

Blackstonia

The genus Blackstonia comprises small annual herbs known in English as yellow-worts. They are characterized by their bright yellow flowers and opposite leaves, which are frequently joined at their bases.

838. Blackstonia acuminata (W. D. J. Koch & Ziz) Domin subsp. acuminata · Subspecies · Indigenous, non-endemic

A small annual plant with an erect and generally branched stem. Its yellow flowers are borne in loose inflorescences and have a narrow tube and conspicuous lobes.

It grows on seasonally wet or damp soils, in open grasslands, along stream margins and in other habitats that retain moisture during its growing period.

839. Blackstonia acuminata subsp. aestiva (K. Malý) Zeltner · Subspecies · Indigenous, non-endemic

An annual taxon resembling the nominal subspecies, from which it is distinguished by a combination of characteristics involving the inflorescence, calyx, corolla and growing period.

It occurs mainly in open, seasonally wet habitats and completes its life cycle as the soil dries.

840. Blackstonia perfoliata subsp. intermedia (Ten.) Zeltner · Subspecies · Indigenous, non-endemic

An annual herb with an erect stem and opposite leaves, which are joined at their bases and give the impression that the stem passes through the leaf. The yellow flowers are borne in branched inflorescences.

It occurs in damp grasslands, open ground, shrubland margins and other seasonally wet habitats.

Centaurium

Species of Centaurium, commonly known as centauries, are small annual or biennial herbs. Their flowers are generally pink, with a long tube and four or five lobes.

Accurate identification of the species and subspecies frequently requires examination of their branching pattern, leaf shape, inflorescence structure, calyx and corolla length, and anther characteristics.

841. Centaurium erythraea subsp. rhodense (Boiss. & Reut.) Melderis · Subspecies · Indigenous, non-endemic

An erect annual or biennial herb with a basal rosette and a branched flowering inflorescence. The flowers are pink and grouped in relatively dense, flat-topped clusters.

It grows in clearings, open shrublands, woodland margins, grasslands and seasonally damp soils.

842. Centaurium mairei Zeltner · Species · Indigenous, non-endemic

A small annual species with pink flowers. In Cyprus, it flowers mainly during April and May.

It occurs in open habitats with seasonal moisture and may form small, scattered populations.

843. Centaurium maritimum (L.) Fritsch · Species · Indigenous, non-endemic

A small annual plant which, despite its placement in the genus Centaurium, is distinguished by its characteristic yellow flowers.

It grows in open grasslands, on sandy or stony soils and in habitats that are wet during winter and spring but dry out later.

844. Centaurium pulchellum (Sw.) Hayek ex Hand.-Mazz. & al. subsp. pulchellum · Subspecies · Indigenous, non-endemic

A small, slender and usually strongly branched annual plant. It often lacks a conspicuous basal rosette. The small pink flowers are borne in a loose, open inflorescence.

It occurs on wet or periodically wet soils, along the margins of pools and streams, in ditches and other open habitats.

845. Centaurium serpentinicola Carlström · Species · Indigenous, non-endemic

A small annual species particularly associated with serpentine and other ultrabasic soils. These substrates are characterized by an unusual chemical composition, low availability of certain nutrients and elevated concentrations of metals.

The plant is adapted to these difficult soil conditions. It bears small pink flowers and, in Cyprus, flowers mainly from April onwards.

Despite its scientific name and specialized ecology, it is recorded in the organized checklist as indigenous and non-endemic, rather than endemic to Cyprus.

846. Centaurium tenuiflorum subsp. acutiflorum (Schott) Zeltner · Subspecies · Indigenous, non-endemic

A slender annual with narrow leaves and small pink flowers borne in a branched inflorescence. It is frequently associated with wet, saline or brackish habitats.

847. Centaurium tenuiflorum (Hoffmanns. & Link) Fritsch subsp. tenuiflorum · Subspecies · Indigenous, non-endemic

A small annual plant with erect, slender stems and small pink flowers. It occurs in seasonally wet grasslands, coastal wet habitats, saline soils and wetland margins.

The two subspecies of Centaurium tenuiflorum are distinguished by subtle morphological characteristics, and reliable identification requires the examination of mature flowering plants.

Schenkia

848. Schenkia spicata (L.) G. Mans. · Species · Indigenous, non-endemic

An annual herb with an erect stem and numerous small pink flowers forming an elongated, narrow and frequently spike-like inflorescence.

It grows mainly in coastal grasslands, saline or brackish habitats, along salt-lake margins and on seasonally wet soils.

The species was formerly placed within the more broadly defined genus Centaurium. Modern phylogenetic and taxonomic research led to the recognition of the genus Schenkia, the treatment followed by the organized checklist of the Cypriot flora.

Endemic, alien, hybrid and uncertain-status taxa

The organized checklist of the Cypriot flora records no:

  • endemic taxa of Cyprus,
  • alien or naturalized taxa,
  • hybrids,
  • taxa of uncertain status

within the family Gentianaceae.

Ecological importance

The Cypriot Gentianaceae form part of the specialized spring vegetation of seasonally wet and open habitats.

Their flowers provide pollen and nectar for small insects. Because many species are small and have short life cycles, they can exploit temporarily available microhabitats between larger plants.

Species of wet and saline habitats contribute to the botanical diversity of coastal wetlands and temporary pools. Centaurium serpentinicola is a characteristic example of a plant adapted to the unusual conditions of serpentine soils.

Threats and protection

The principal potential threats affecting Gentianaceae habitats in Cyprus include:

  • drainage of seasonal wetlands,
  • alteration of natural hydrology,
  • infilling of wet depressions and saline habitats,
  • residential and tourism development,
  • intensive agriculture,
  • herbicide use,
  • premature or excessively frequent cutting of vegetation,
  • excessive trampling,
  • road construction and earthworks,
  • mining or quarrying activity on serpentine soils,
  • prolonged drought and climate change.

Because many species are small annual plants, they may not be visible during dry years and may reappear when rainfall creates suitable conditions.

Monitoring should therefore be conducted during the appropriate season and over more than one year. Protection should cover the entire habitat and its soil seed bank, rather than only the visible flowering plants.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Clade: Angiosperms
  • Order: Gentianales
  • Family: Gentianaceae
  • Genera in Cyprus: Blackstonia, Centaurium, Schenkia
  • Genera in Cyprus: 3
  • Taxa in Cyprus: 11
  • Indigenous non-endemic: 11

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)