Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Oleaceae στην Κύπρο – Oleaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Oleaceae, γνωστή ως οικογένεια της ελιάς, ανήκει στην τάξη Lamiales. Περιλαμβάνει κυρίως δέντρα, θάμνους και αναρριχώμενα φυτά. Πολλά μέλη της έχουν μεγάλη οικολογική, οικονομική και καλλωπιστική σημασία.

Σύμφωνα με την τρέχουσα ταξινομική μεταχείριση του Plants of the World Online, η οικογένεια περιλαμβάνει παγκοσμίως 27 αποδεκτά γένη και περίπου 600 είδη. Μεταξύ των γνωστότερων γενών της συγκαταλέγονται τα Olea, Fraxinus, Jasminum, Syringa, Ligustrum, Phillyrea και Forsythia.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η Oleaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 3 γένη και 3 taxa. Από αυτά, 2 taxa είναι ιθαγενή μη ενδημικά και 1 taxon είναι ξενικό ή εγκλιματισμένο. Δεν καταγράφονται ενδημικά taxa, υβρίδια ή taxa αβέβαιης κατάστασης.

Μορφολογία

Τα μέλη της οικογένειας Oleaceae είναι κυρίως δέντρα και θάμνοι και σπανιότερα αναρριχώμενα φυτά. Μπορεί να είναι αειθαλή ή φυλλοβόλα, ανάλογα με το είδος και το περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσονται.

Τα φύλλα είναι συνήθως αντίθετα και δεν διαθέτουν παράφυλλα. Μπορεί να είναι απλά, όπως στην ελιά και τη φιλλύρα, ή σύνθετα και πτερωτά, όπως στους φράξους. Το περιθώριο του φύλλου μπορεί να είναι ακέραιο ή οδοντωτό.

Τα άνθη είναι συνήθως μικρά, ακτινόμορφα και τετραμερή. Ο κάλυκας και η στεφάνη αποτελούνται κατά κανόνα από τέσσερα μέρη, αν και σε ορισμένα είδη μπορεί να απουσιάζουν. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της οικογένειας είναι η παρουσία συνήθως δύο στημόνων. Η ωοθήκη είναι επιφυής και αποτελείται από δύο ενωμένα καρπόφυλλα.

Τα άνθη μπορεί να είναι ερμαφρόδιτα ή μονογενή και να επικονιάζονται από έντομα ή τον άνεμο. Οι καρποί παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία και μπορεί να είναι δρύπες, κάψες, ράγες ή πτερυγιοφόροι ξηροί καρποί.

Στην ελιά ο καρπός είναι σαρκώδης δρύπη με σκληρό ενδοκάρπιο. Στη φιλλύρα είναι μικρή, σφαιρική δρύπη, ενώ στον φράξο είναι επιμήκης και πτερυγιοφόρος ξηρός καρπός, γνωστός ως σαμάριο.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η Oleaceae έχει σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση, με παρουσία σε τροπικές, υποτροπικές και εύκρατες περιοχές. Τα μέλη της απαντούν σε μεσογειακούς θαμνώνες, δάση, σαβάνες, παραποτάμια ενδιαιτήματα και ορεινές περιοχές.

Η Olea europaea έχει φυσική εξάπλωση στην Αφρική, τη Μεσόγειο και τμήματα της Ασίας. Καλλιεργείται εδώ και χιλιάδες χρόνια για τους καρπούς και το ελαιόλαδό της και αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα φυτά του μεσογειακού τοπίου.

Η Phillyrea latifolia είναι μεσογειακό είδος που συμμετέχει στη μακί και δασική βλάστηση. Αναπτύσσεται σε θαμνώνες, δασικές παρυφές, πετρώδεις πλαγιές, χαράδρες και άλλες θέσεις με φυσική ξυλώδη βλάστηση.

Το Fraxinus angustifolia είναι φυλλοβόλο δέντρο που συνδέεται κυρίως με υγρά εδάφη, ποταμούς, ρέματα και άλλες παρόχθιες θέσεις. Το υποείδος angustifolia καταγράφεται στον κατάλογο της Κύπρου ως ξενικό ή εγκλιματισμένο.

Ιθαγενή μη ενδημικά taxa

Olea

  1. Olea europaea L. · Species

Η Olea europaea, κοινώς ελιά, είναι αειθαλές δέντρο ή θάμνος με αργή ανάπτυξη και μεγάλη διάρκεια ζωής. Ο κορμός των παλαιών δέντρων γίνεται συχνά παχύς, στρεβλός και κοίλος, ενώ το ριζικό σύστημα είναι ισχυρό και καλά προσαρμοσμένο στις ξηρές μεσογειακές συνθήκες.

Τα φύλλα είναι αντίθετα, απλά, δερματώδη και λογχοειδή. Η επάνω επιφάνειά τους είναι γκριζοπράσινη, ενώ η κάτω είναι αργυρόχρωμη λόγω της παρουσίας πυκνών λεπτών τριχών που συμβάλλουν στον περιορισμό της απώλειας νερού.

Τα άνθη είναι μικρά, λευκά έως κιτρινωπά και σχηματίζονται σε διακλαδισμένες ταξιανθίες στις μασχάλες των φύλλων. Ο καρπός είναι δρύπη, αρχικά πράσινη και κατά την ωρίμανση συνήθως πορφυρή ή μαύρη.

Στην Κύπρο η ελιά απαντά ως καλλιεργούμενο δέντρο, σε εγκαταλελειμμένους ελαιώνες και ως μέρος της φυσικής ή ημιαυτοφυούς μεσογειακής βλάστησης. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα φυτά της γεωργικής, οικονομικής και πολιτιστικής ιστορίας του νησιού.

Phillyrea

  1. Phillyrea latifolia L. · Species

Η Phillyrea latifolia, γνωστή στα αγγλικά ως broad-leaved mock privet, είναι αειθαλής θάμνος ή μικρό δέντρο με πυκνή κόμη. Είναι χαρακτηριστικό συστατικό της μεσογειακής μακί βλάστησης.

Τα φύλλα είναι αντίθετα, δερματώδη και γυαλιστερά. Παρουσιάζουν μεταβλητότητα στο σχήμα και μπορεί να είναι ωοειδή, ελλειπτικά ή λογχοειδή, με ακέραιο ή ελαφρώς οδοντωτό περιθώριο.

Τα άνθη είναι μικρά, πρασινωπά ή λευκοκίτρινα και σχηματίζονται σε μικρές ομάδες στις μασχάλες των φύλλων. Οι καρποί είναι μικρές, σχεδόν σφαιρικές δρύπες που γίνονται κυανόμαυρες ή μαύρες κατά την ωρίμανση.

Το είδος είναι ανθεκτικό στην ξηρασία, τις υψηλές θερμοκρασίες και τα φτωχά πετρώδη εδάφη. Μπορεί να αναβλαστήσει μετά από κοπή ή περιορισμένη διατάραξη.

Ενδημικά taxa

Δεν καταγράφονται ενδημικά taxa της οικογένειας Oleaceae στην Κύπρο.

Ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa

Fraxinus

  1. Fraxinus angustifolia Vahl subsp. angustifolia · Subspecies

Το Fraxinus angustifolia subsp. angustifolia είναι φυλλοβόλο δέντρο, γνωστό στα αγγλικά ως narrow-leaved ash. Μπορεί να αναπτύξει ψηλό κορμό και ανοιχτή ή στρογγυλεμένη κόμη.

Τα φύλλα είναι αντίθετα και σύνθετα, αποτελούμενα από αρκετά στενά, λογχοειδή φυλλάρια με οδοντωτό περιθώριο. Τα άνθη είναι μικρά και μπορεί να εμφανίζονται πριν από την πλήρη ανάπτυξη των φύλλων.

Ο καρπός είναι σαμάριο, δηλαδή ξηρός μονόσπερμος καρπός με επιμήκη πτέρυγα. Η πτέρυγα επιτρέπει τη μεταφορά του καρπού σε κάποια απόσταση από το μητρικό δέντρο με τη βοήθεια του ανέμου.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, το υποείδος καταγράφεται στην Κύπρο ως ξενικό ή εγκλιματισμένο taxon.

Υβρίδια

Δεν καταγράφονται υβρίδια της οικογένειας Oleaceae στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας.

Taxa αβέβαιης κατάστασης

Δεν καταγράφονται taxa αβέβαιης κατάστασης της οικογένειας Oleaceae στην Κύπρο.

Οικολογική σημασία

Η ελιά και η φιλλύρα αποτελούν σημαντικά στοιχεία της μεσογειακής ξυλώδους βλάστησης. Τα αειθαλή φύλλα τους προσφέρουν κάλυψη σε μικρά ζώα και πουλιά σε όλη τη διάρκεια του έτους.

Οι σαρκώδεις καρποί της ελιάς και της φιλλύρας καταναλώνονται από πουλιά και άλλα ζώα, τα οποία συμβάλλουν στη διασπορά των σπερμάτων. Τα άνθη αποτελούν επίσης πηγή τροφής για έντομα κατά την περίοδο της ανθοφορίας.

Τα παλαιά ελαιόδεντρα προσφέρουν κοιλότητες, σχισμές και καταφύγια σε πολλά είδη ασπονδύλων, ερπετών, πουλιών και μικρών θηλαστικών. Οι παραδοσιακοί ελαιώνες μπορούν να διατηρούν σημαντική βιοποικιλότητα, ιδιαίτερα όταν δεν γίνεται εντατική χρήση ζιζανιοκτόνων και φυτοφαρμάκων.

Οι φράξοι συνδέονται με περισσότερο υγρά ενδιαιτήματα. Η κόμη και το ριζικό τους σύστημα μπορούν να προσφέρουν σκιά, να συγκρατούν το έδαφος και να συμβάλλουν στη δομή της παρόχθιας βλάστησης.

Οικονομική και πολιτιστική σημασία

Η ελιά αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα καλλιεργούμενα φυτά της Κύπρου και ολόκληρης της Μεσογείου. Οι καρποί της χρησιμοποιούνται για κατανάλωση και για την παραγωγή ελαιολάδου, ενώ το ξύλο της χρησιμοποιείται στην ξυλογλυπτική και στην κατασκευή αντικειμένων.

Η καλλιέργεια της ελιάς συνδέεται στενά με την ιστορία, την παραδοσιακή γεωργία, τη διατροφή, τη θρησκεία και τον πολιτισμό της Κύπρου. Παλαιοί ελαιώνες και αιωνόβια δέντρα αποτελούν ζωντανά στοιχεία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.

Διάφορα είδη της Oleaceae καλλιεργούνται παγκοσμίως ως καλλωπιστικά, όπως οι πασχαλιές, τα γιασεμιά, οι φορσύθιες και οι λιγούστρες. Το ξύλο των φράξων χρησιμοποιείται επίσης σε πολλές χώρες για την κατασκευή επίπλων, εργαλείων και αθλητικού εξοπλισμού.

Απειλές και προστασία

Οι φυσικοί πληθυσμοί της ελιάς και της φιλλύρας μπορεί να επηρεάζονται από την εκχέρσωση της φυσικής βλάστησης, τις πυρκαγιές μεγάλης συχνότητας, την οικιστική ανάπτυξη, τη διάνοιξη δρόμων και την αλλαγή χρήσης της γης.

Οι παραδοσιακοί ελαιώνες απειλούνται τοπικά από την εγκατάλειψη, την αντικατάσταση παλαιών δέντρων, την εντατικοποίηση της γεωργίας και την υπερβολική χρήση χημικών ουσιών. Η διατήρηση των παλαιών δέντρων και της φυσικής βλάστησης ανάμεσα στις καλλιέργειες ενισχύει τη βιοποικιλότητα.

Τα υγρά και παρόχθια ενδιαιτήματα στα οποία μπορούν να εγκαθίστανται φράξοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε αποστραγγίσεις, εκτροπές νερού, τεχνικά έργα, ρύπανση και παρατεταμένη ξηρασία.

Συστηματική ταξινόμηση και στοιχεία των taxa στην Κύπρο

  • Βασίλειο: Plantae
  • Φύλο: Streptophyta
  • Κλάση: Equisetopsida
  • Υποκλάση: Magnoliidae
  • Τάξη: Lamiales
  • Οικογένεια: Oleaceae
  • Αριθμός γενών στην Κύπρο: 3
  • Αριθμός taxa στην Κύπρο: 3
  • Ιθαγενή μη ενδημικά taxa: 2
  • Ενδημικά taxa: 0
  • Ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa: 1
  • Υβρίδια: 0
  • Taxa αβέβαιης κατάστασης: 0

Στοιχεία των κυπριακών taxa

    1. Olea europaea L.
    • Γένος: Olea
    • Ταξινομική βαθμίδα: Species – Είδος
    • Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές μη ενδημικό
    1. Phillyrea latifolia L.
    • Γένος: Phillyrea
    • Ταξινομική βαθμίδα: Species – Είδος
    • Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές μη ενδημικό
    1. Fraxinus angustifolia Vahl subsp. angustifolia
    • Γένος: Fraxinus
    • Ταξινομική βαθμίδα: Subspecies – Υποείδος
    • Κατάσταση στην Κύπρο: Ξενικό ή εγκλιματισμένο

Πηγές

Text by George Konstantinou

The Oleaceae, commonly known as the olive family, belongs to the order Lamiales. It consists mainly of trees, shrubs and climbing plants. Many of its members are of considerable ecological, economic and ornamental importance.

According to the current taxonomic treatment of Plants of the World Online, the family comprises 27 accepted genera and approximately 600 species worldwide. Its best-known genera include Olea, Fraxinus, Jasminum, Syringa, Ligustrum, Phillyrea and Forsythia.

According to the organized checklist of the flora of Cyprus, the Oleaceae is represented on the island by 3 genera and 3 taxa. Of these, 2 taxa are native non-endemic and 1 taxon is alien or naturalized. No endemic taxa, hybrids or taxa of uncertain status are recorded.

Morphology

Members of the Oleaceae are mainly trees and shrubs and, less frequently, climbing plants. They may be evergreen or deciduous, depending on the species and the environment in which they grow.

The leaves are generally opposite and lack stipules. They may be simple, as in the olive and mock privet, or compound and pinnate, as in ash trees. Their margins may be entire or toothed.

The flowers are generally small, radially symmetrical and four-parted. The calyx and corolla usually consist of four parts, although they may be absent in some species. A characteristic feature of the family is the usual presence of two stamens. The ovary is superior and consists of two fused carpels.

The flowers may be bisexual or unisexual and pollinated by insects or wind. The fruits are highly variable and may be drupes, capsules, berries or winged dry fruits.

In the olive, the fruit is a fleshy drupe with a hard endocarp. In Phillyrea, it is a small spherical drupe, while in ash trees it is an elongated, winged dry fruit known as a samara.

Distribution and habitats

The Oleaceae has an almost worldwide distribution, occurring in tropical, subtropical and temperate regions. Its members inhabit Mediterranean shrublands, forests, savannas, riparian habitats and mountainous areas.

Olea europaea has a natural distribution extending across Africa, the Mediterranean and parts of Asia. It has been cultivated for thousands of years for its fruits and oil and is one of the most characteristic plants of the Mediterranean landscape.

Phillyrea latifolia is a Mediterranean species forming part of maquis and woodland vegetation. It grows in shrublands, forest margins, rocky slopes, ravines and other sites with natural woody vegetation.

Fraxinus angustifolia is a deciduous tree associated mainly with moist soils, rivers, streams and other riparian locations. The subspecies angustifolia is recorded in the Cyprus checklist as alien or naturalized.

Native non-endemic taxa

Olea

  1. Olea europaea L. · Species

Olea europaea, commonly known as the olive, is an evergreen tree or shrub with slow growth and great longevity. The trunk of old trees frequently becomes thick, twisted and hollow, while the root system is strong and well adapted to dry Mediterranean conditions.

The leaves are opposite, simple, leathery and lanceolate. Their upper surface is greyish-green, while the lower surface is silvery because of the presence of dense, fine hairs that help reduce water loss.

The flowers are small, white to yellowish and borne in branched inflorescences in the leaf axils. The fruit is a drupe, initially green and generally becoming purple or black when mature.

In Cyprus, the olive occurs as a cultivated tree, in abandoned olive groves and as part of natural or semi-wild Mediterranean vegetation. It is one of the most important plants in the island’s agricultural, economic and cultural history.

Phillyrea

  1. Phillyrea latifolia L. · Species

Phillyrea latifolia, commonly known in English as broad-leaved mock privet, is an evergreen shrub or small tree with a dense crown. It is a characteristic component of Mediterranean maquis vegetation.

The leaves are opposite, leathery and glossy. They are variable in shape and may be ovate, elliptical or lanceolate, with entire or slightly toothed margins.

The flowers are small, greenish or yellowish-white and borne in small groups in the leaf axils. The fruits are small, nearly spherical drupes that become blue-black or black when mature.

The species is resistant to drought, high temperatures and nutrient-poor rocky soils. It can resprout following cutting or limited disturbance.

Endemic taxa

No endemic taxa of the family Oleaceae are recorded in Cyprus.

Alien or naturalized taxa

Fraxinus

  1. Fraxinus angustifolia Vahl subsp. angustifolia · Subspecies

Fraxinus angustifolia subsp. angustifolia, commonly known as narrow-leaved ash, is a deciduous tree that may develop a tall trunk and an open or rounded crown.

The leaves are opposite and compound, consisting of several narrow, lanceolate leaflets with toothed margins. The small flowers may appear before the leaves are fully developed.

The fruit is a samara, a dry, one-seeded fruit with an elongated wing. The wing enables it to be carried some distance from the parent tree by the wind.

According to the organized checklist of the flora of Cyprus, the subspecies is recorded on the island as an alien or naturalized taxon.

Hybrids

No hybrids of the family Oleaceae are recorded in the organized checklist of the flora of Cyprus.

Taxa of uncertain status

No taxa of uncertain status belonging to the family Oleaceae are recorded in Cyprus.

Ecological importance

The olive and broad-leaved mock privet are important components of Mediterranean woody vegetation. Their evergreen leaves provide cover for small animals and birds throughout the year.

The fleshy fruits of the olive and Phillyrea are eaten by birds and other animals, which contribute to seed dispersal. Their flowers also provide food for insects during the flowering period.

Old olive trees provide cavities, crevices and shelter for numerous invertebrates, reptiles, birds and small mammals. Traditional olive groves can support considerable biodiversity, particularly when herbicides and pesticides are not used intensively.

Ash trees are associated with wetter habitats. Their crowns and root systems can provide shade, stabilize the soil and contribute to the structure of riparian vegetation.

Economic and cultural importance

The olive is one of the most important cultivated plants of Cyprus and the Mediterranean region. Its fruits are used for consumption and olive-oil production, while its wood is used in woodcarving and the manufacture of various objects.

Olive cultivation is closely connected with the history, traditional agriculture, diet, religion and culture of Cyprus. Old olive groves and ancient trees are living elements of the island’s natural and cultural heritage.

Various members of the Oleaceae are cultivated worldwide as ornamental plants, including lilacs, jasmines, forsythias and privets. Ash wood is also used in many countries for furniture, tools and sporting equipment.

Threats and protection

Natural populations of the olive and Phillyrea may be affected by clearance of natural vegetation, excessively frequent fires, residential development, road construction and land-use change.

Traditional olive groves are locally threatened by abandonment, replacement of old trees, agricultural intensification and excessive chemical use. Conserving old trees and the natural vegetation between cultivated areas supports biodiversity.

Wet and riparian habitats in which ash trees may become established are especially vulnerable to drainage, water diversion, engineering works, pollution and prolonged drought.

Classification and details of the taxa in Cyprus

  • Kingdom: Plantae
  • Phylum: Streptophyta
  • Class: Equisetopsida
  • Subclass: Magnoliidae
  • Order: Lamiales
  • Family: Oleaceae
  • Number of genera in Cyprus: 3
  • Number of taxa in Cyprus: 3
  • Native non-endemic taxa: 2
  • Endemic taxa: 0
  • Alien or naturalized taxa: 1
  • Hybrids: 0
  • Taxa of uncertain status: 0

Details of the Cypriot taxa

    1. Olea europaea L.
    • Genus: Olea
    • Taxonomic rank: Species
    • Status in Cyprus: Native non-endemic
    1. Phillyrea latifolia L.
    • Genus: Phillyrea
    • Taxonomic rank: Species
    • Status in Cyprus: Native non-endemic
    1. Fraxinus angustifolia Vahl subsp. angustifolia
    • Genus: Fraxinus
    • Taxonomic rank: Subspecies
    • Status in Cyprus: Alien or naturalized

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)