Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Ophioglossaceae στην Κύπρο – Ophioglossaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Ophioglossaceae, γνωστή στα αγγλικά ως adder’s-tongue family, είναι μια ιδιαίτερη και αρχαία εξελικτική ομάδα φτερών. Ανήκει στην τάξη Ophioglossales και περιλαμβάνει μικρά, κυρίως χερσαία, άσπερμα αγγειόφυτα.

Τα μέλη της δεν σχηματίζουν άνθη, καρπούς ή σπέρματα, αλλά αναπαράγονται με σπόρια. Διαφέρουν μορφολογικά από τις περισσότερες γνωστές φτέρες, επειδή συνήθως δεν σχηματίζουν τις χαρακτηριστικές πολυσχιδείς φτέρες, αλλά ένα απλό ή διαιρεμένο φύλλο με ξεχωριστό γόνιμο τμήμα.

Το Plants of the World Online αναγνωρίζει σήμερα 4 γένη στην οικογένεια: Botrychium, Helminthostachys, Mankyua και Ophioglossum. Η ευρύτερη ταξινομική προσέγγιση της Pteridophyte Phylogeny Group διαχωρίζει περισσότερα γένη. Συνολικά, η οικογένεια υπολογίζεται ότι περιλαμβάνει περίπου 112 είδη παγκοσμίως.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η Ophioglossaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 2 taxa. Και τα δύο είναι ιθαγενή μη ενδημικά είδη. Δεν καταγράφονται ενδημικά, ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa, υβρίδια ή taxa αβέβαιης κατάστασης.

Μορφολογία

Τα μέλη της Ophioglossaceae είναι πολυετή γεώφυτα με μικρό, υπόγειο βλαστό ή ρίζωμα και σαρκώδεις ρίζες. Το μεγαλύτερο μέρος του φυτού παραμένει κρυμμένο κάτω από την επιφάνεια του εδάφους.

Συνήθως εμφανίζεται μόνο ένα φύλλο ανά αυξητική περίοδο. Το φύλλο χωρίζεται σε δύο λειτουργικά τμήματα:

  • Ένα άγονο, πράσινο και φυλλοειδές τμήμα, το οποίο πραγματοποιεί φωτοσύνθεση.
  • Ένα όρθιο γόνιμο τμήμα, γνωστό ως σποριοφόρος άξονας ή σποροφόρο τμήμα, το οποίο φέρει τα σποριάγγεια.

Στο γένος Ophioglossum, το άγονο τμήμα είναι απλό, ακέραιο και συνήθως ωοειδές έως λογχοειδές. Ο γόνιμος άξονας είναι στενός και επιμήκης, με δύο σειρές σποριαγγείων. Η μορφή του θυμίζει λεπτή γλώσσα, από την οποία προέρχεται η αγγλική ονομασία adder’s-tongue, δηλαδή «γλώσσα φιδιού».

Τα σποριάγγεια είναι σχετικά μεγάλα, με παχιά τοιχώματα, και αναπτύσσονται από περισσότερα αρχικά κύτταρα. Αυτός ο τύπος ανάπτυξης ονομάζεται ευσποραγγειακός και διαφέρει από τον λεπτοσποραγγειακό τύπο των περισσότερων άλλων σύγχρονων φτερών.

Αναπαραγωγή και κύκλος ζωής

Τα ώριμα σποριάγγεια ανοίγουν και απελευθερώνουν μικροσκοπικά σπόρια. Όταν τα σπόρια βρεθούν σε κατάλληλο, υγρό υπόστρωμα, μπορούν να βλαστήσουν και να σχηματίσουν το γαμετόφυτο.

Το γαμετόφυτο των Ophioglossaceae είναι μικρό, άχρωμο, υπόγειο και δεν πραγματοποιεί κανονική φωτοσύνθεση. Εξαρτάται από τη συμβίωσή του με μύκητες του εδάφους για την πρόσληψη θρεπτικών ουσιών και ενέργειας.

Η γονιμοποίηση απαιτεί την παρουσία νερού, ώστε τα κινητά αρσενικά αναπαραγωγικά κύτταρα να φτάσουν στο θηλυκό αναπαραγωγικό όργανο. Μετά τη γονιμοποίηση αναπτύσσεται ο νέος σποριόφυτος, δηλαδή το ορατό φυτό.

Η στενή σχέση με τους μύκητες του εδάφους και η ανάγκη για συγκεκριμένες συνθήκες υγρασίας εξηγούν γιατί τα είδη μπορεί να εμφανίζονται μόνο σε ορισμένες χρονιές ή να παραμένουν υπόγεια και απαρατήρητα για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η οικογένεια έχει ευρεία παγκόσμια εξάπλωση και απαντά σε εύκρατες, υποτροπικές και τροπικές περιοχές. Τα είδη της αναπτύσσονται σε λιβάδια, υγρά δάση, δασικά ανοίγματα, αμμώδεις εκτάσεις, εποχικά υγρά εδάφη και ορεινές περιοχές.

Το Ophioglossum lusitanicum έχει φυσική εξάπλωση στη Μακαρονησία, τη βορειοδυτική Ευρώπη και τη Μεσόγειο. Είναι μικρό μεσογειακό είδος που εμφανίζεται κυρίως κατά την υγρή περίοδο του έτους.

Το Ophioglossum vulgatum εξαπλώνεται στην εύκρατη Ευρασία και τη βορειοδυτική Αφρική. Συνδέεται συνήθως με υγρά λιβάδια, πηγές, παρόχθιες θέσεις και άλλα ενδιαιτήματα με επαρκή εδαφική υγρασία.

Στην Κύπρο τα δύο είδη μπορεί να περνούν εύκολα απαρατήρητα λόγω του μικρού μεγέθους τους, της σύντομης υπέργειας εμφάνισης και της ομοιότητάς τους με τη γύρω ποώδη βλάστηση.

Ιθαγενή μη ενδημικά taxa

Ophioglossum

  1. Ophioglossum lusitanicum L. · Species

Το Ophioglossum lusitanicum, γνωστό στα αγγλικά ως least adder’s-tongue, είναι πολύ μικρή πολυετής φτέρη με υπόγειο βλαστό και σαρκώδεις ρίζες.

Το άγονο τμήμα του φύλλου είναι στενό, γραμμοειδές έως λογχοειδές και συνήθως βρίσκεται κοντά στην επιφάνεια του εδάφους. Ο γόνιμος άξονας είναι λεπτός, όρθιος και φέρει δύο σειρές σποριαγγείων.

Εμφανίζεται κυρίως κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της άνοιξης, όταν υπάρχει επαρκής υγρασία. Μέχρι την έναρξη της ξηρής περιόδου, το υπέργειο τμήμα μπορεί να έχει ήδη εξαφανιστεί.

Αναπτύσσεται σε χαμηλή ποώδη βλάστηση, εποχικά υγρά αμμώδη ή λεπτόκοκκα εδάφη, ανοίγματα θαμνώνων και άλλες θέσεις που διατηρούν υγρασία κατά τον χειμώνα.

  1. Ophioglossum vulgatum L. · Species

Το Ophioglossum vulgatum, γνωστό ως common adder’s-tongue, είναι πολυετής φτέρη μεγαλύτερη και συνήθως πλατύτερη από το Ophioglossum lusitanicum.

Το άγονο τμήμα του φύλλου είναι σαρκώδες, απλό, ακέραιο και ωοειδές έως επιμήκες. Ο γόνιμος άξονας αναπτύσσεται όρθιος και καταλήγει σε στενή σποριοφόρο δομή με δύο σειρές ενσωματωμένων σποριαγγείων.

Αναπτύσσεται συνήθως σε υγρά λιβάδια, κοντά σε πηγές και ρυάκια, σε υγρά δασικά ανοίγματα και σε άλλες θέσεις όπου διατηρείται επαρκής εδαφική υγρασία κατά την περίοδο ανάπτυξης.

Το υπέργειο φύλλο είναι εποχικό και μπορεί να μην εμφανίζεται κάθε χρόνο, ιδιαίτερα όταν οι συνθήκες υγρασίας δεν είναι κατάλληλες.

Ενδημικά taxa

Δεν καταγράφονται ενδημικά taxa της οικογένειας Ophioglossaceae στην Κύπρο.

Ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa

Δεν καταγράφονται ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa της οικογένειας Ophioglossaceae στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας.

Υβρίδια

Δεν καταγράφονται υβρίδια της οικογένειας Ophioglossaceae στην Κύπρο.

Taxa αβέβαιης κατάστασης

Δεν καταγράφονται taxa αβέβαιης κατάστασης της οικογένειας Ophioglossaceae στην Κύπρο.

Οικολογική σημασία

Τα είδη της Ophioglossaceae αποτελούν εξειδικευμένα στοιχεία των υγρών και εποχικά υγρών οικοσυστημάτων. Η παρουσία τους συνδέεται με κατάλληλες συνθήκες εδάφους, υγρασίας και υπόγειων μυκητιακών κοινοτήτων.

Η εξάρτηση των γαμετοφύτων από συμβιωτικούς μύκητες δείχνει ότι η προστασία των ειδών δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στο ορατό φυτό. Απαιτεί τη διατήρηση της δομής του εδάφους, της φυσικής υδρολογίας και των μικροοργανισμών που ζουν στο υπόστρωμα.

Τα είδη μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ενδείξεις της οικολογικής συνέχειας και της καλής κατάστασης συγκεκριμένων λιβαδικών, δασικών ή εποχικά υγρών μικροενδιαιτημάτων.

Απειλές και προστασία

Τα είδη της οικογένειας είναι ευάλωτα σε επεμβάσεις που μεταβάλλουν τη φυσική υγρασία και τη δομή του εδάφους. Στις πιθανές απειλές περιλαμβάνονται η αποξήρανση, η άντληση νερού, η καταστροφή πηγών, η εντατική καλλιέργεια, η βαθιά άροση, η χρήση ζιζανιοκτόνων και η οικιστική ανάπτυξη.

Η υπερβολική βόσκηση και η έντονη ποδοπάτηση μπορούν να καταστρέψουν τα υπέργεια φύλλα πριν από την ωρίμανση των σπορίων. Αντίθετα, η πλήρης εγκατάλειψη ορισμένων ανοικτών ενδιαιτημάτων μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική ανάπτυξη ψηλής και πυκνής βλάστησης, περιορίζοντας τα διαθέσιμα μικροενδιαιτήματα.

Επειδή τα φυτά είναι μικρά και εποχικά, η απουσία τους κατά μία επίσκεψη δεν αποδεικνύει απαραίτητα την εξαφάνισή τους. Η παρακολούθηση πρέπει να πραγματοποιείται κατά την κατάλληλη εποχή και, ιδανικά, για περισσότερα από ένα έτη.

Συστηματική ταξινόμηση και στοιχεία των ειδών στην Κύπρο

  • Βασίλειο: Plantae
  • Φύλο: Streptophyta
  • Κλάση: Equisetopsida
  • Υποκλάση: Ophioglossidae
  • Τάξη: Ophioglossales
  • Οικογένεια: Ophioglossaceae
  • Γένος στην Κύπρο: Ophioglossum
  • Αριθμός γενών στην Κύπρο: 1
  • Αριθμός taxa στην Κύπρο: 2
  • Ιθαγενή μη ενδημικά taxa: 2
  • Ενδημικά taxa: 0
  • Ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa: 0
  • Υβρίδια: 0
  • Taxa αβέβαιης κατάστασης: 0

Στοιχεία των κυπριακών taxa

    1. Ophioglossum lusitanicum L.
    • Γένος: Ophioglossum
    • Ταξινομική βαθμίδα: Species – Είδος
    • Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές μη ενδημικό
    • Ομάδα: Άσπερμο αγγειόφυτο – Φτέρη
    • Αναπαραγωγή: Με σπόρια
    1. Ophioglossum vulgatum L.
    • Γένος: Ophioglossum
    • Ταξινομική βαθμίδα: Species – Είδος
    • Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές μη ενδημικό
    • Ομάδα: Άσπερμο αγγειόφυτο – Φτέρη
    • Αναπαραγωγή: Με σπόρια

Πηγές

Text by George Konstantinou

The Ophioglossaceae, commonly known as the adder’s-tongue family, is a distinctive and ancient evolutionary lineage of ferns. It belongs to the order Ophioglossales and comprises small, mainly terrestrial, seedless vascular plants.

Its members do not produce flowers, fruits or seeds but reproduce through spores. They differ morphologically from most familiar ferns because they usually do not develop characteristically divided fronds. Instead, they possess a simple or divided leaf with a separate fertile portion.

Plants of the World Online currently recognizes 4 genera in the family: Botrychium, Helminthostachys, Mankyua and Ophioglossum. The broader classification of the Pteridophyte Phylogeny Group separates additional genera. Overall, the family is estimated to contain approximately 112 species worldwide.

According to the organized checklist of the flora of Cyprus, the Ophioglossaceae is represented on the island by 1 genus and 2 taxa. Both are native non-endemic species. No endemic, alien or naturalized taxa, hybrids or taxa of uncertain status are recorded.

Morphology

Members of the Ophioglossaceae are perennial geophytes with a small underground stem or rhizome and fleshy roots. Most of the plant remains concealed beneath the soil surface.

Usually, only one leaf appears during each growing season. The leaf is divided into two functional portions:

  • A sterile, green and leaf-like portion that carries out photosynthesis.
  • An erect fertile portion, known as the sporophore or spore-bearing segment, which bears the sporangia.

In the genus Ophioglossum, the sterile portion is simple, entire and generally ovate to lanceolate. The fertile axis is narrow and elongated, with two rows of sporangia. Its form resembles a slender tongue, from which the English name adder’s-tongue is derived.

The sporangia are relatively large and possess thick walls, developing from several initial cells. This type of development is described as eusporangiate and differs from the leptosporangiate condition found in most other modern ferns.

Reproduction and life cycle

The mature sporangia open and release microscopic spores. When the spores reach a suitable moist substrate, they can germinate and form the gametophyte.

The gametophyte of the Ophioglossaceae is small, colourless, subterranean and does not carry out normal photosynthesis. It depends on a symbiotic association with soil fungi for nutrients and energy.

Fertilization requires water, allowing the motile male reproductive cells to reach the female reproductive organ. Following fertilization, a new sporophyte—the visible plant—develops.

The close relationship with soil fungi and the requirement for particular moisture conditions help explain why the species may appear only in certain years or remain underground and unnoticed for long periods.

Distribution and habitats

The family has a broad worldwide distribution and occurs in temperate, subtropical and tropical regions. Its species grow in grasslands, moist forests, woodland openings, sandy areas, seasonally wet soils and mountainous regions.

Ophioglossum lusitanicum is native to Macaronesia, northwestern Europe and the Mediterranean. It is a small Mediterranean species that appears mainly during the wet part of the year.

Ophioglossum vulgatum occurs naturally across temperate Eurasia and northwestern Africa. It is generally associated with damp meadows, springs, riparian sites and other habitats with sufficient soil moisture.

In Cyprus, both species can easily pass unnoticed because of their small size, brief above-ground appearance and resemblance to the surrounding herbaceous vegetation.

Native non-endemic taxa

Ophioglossum

  1. Ophioglossum lusitanicum L. · Species

Ophioglossum lusitanicum, commonly known as least adder’s-tongue, is a very small perennial fern with an underground stem and fleshy roots.

The sterile portion of the leaf is narrow, linear to lanceolate and generally remains close to the soil surface. The fertile axis is slender and erect and bears two rows of sporangia.

It appears mainly during winter and spring, when sufficient moisture is available. By the beginning of the dry period, its above-ground parts may already have disappeared.

It grows in short herbaceous vegetation, seasonally moist sandy or fine-textured soils, openings in shrubland and other sites that retain moisture during winter.

  1. Ophioglossum vulgatum L. · Species

Ophioglossum vulgatum, commonly known as common adder’s-tongue, is a perennial fern that is larger and generally broader than Ophioglossum lusitanicum.

The sterile portion of its leaf is fleshy, simple, entire and ovate to oblong. The fertile axis grows upright and terminates in a narrow spore-bearing structure with two rows of embedded sporangia.

It generally grows in damp meadows, near springs and streams, in moist woodland clearings and in other sites that retain sufficient soil moisture during its growing period.

The above-ground leaf is seasonal and may not appear every year, particularly when moisture conditions are unsuitable.

Endemic taxa

No endemic taxa of the family Ophioglossaceae are recorded in Cyprus.

Alien or naturalized taxa

No alien or naturalized taxa of the family Ophioglossaceae are recorded in the organized checklist of the flora of Cyprus.

Hybrids

No hybrids of the family Ophioglossaceae are recorded in Cyprus.

Taxa of uncertain status

No taxa of uncertain status belonging to the family Ophioglossaceae are recorded in Cyprus.

Ecological importance

Species of the Ophioglossaceae are specialized components of moist and seasonally moist ecosystems. Their presence is associated with suitable soil conditions, moisture and underground fungal communities.

The dependence of their gametophytes on symbiotic fungi demonstrates that protecting the species cannot be limited to the visible plant. It requires the conservation of soil structure, natural hydrology and the microorganisms living within the substrate.

The species may act as indicators of ecological continuity and the good condition of particular grassland, woodland or seasonally moist microhabitats.

Threats and protection

Members of the family are vulnerable to activities that alter natural moisture levels and soil structure. Potential threats include drainage, water abstraction, destruction of springs, intensive cultivation, deep ploughing, herbicide use and residential development.

Excessive grazing and heavy trampling can destroy the above-ground leaves before the spores mature. Conversely, the complete abandonment of some open habitats may result in the excessive development of tall, dense vegetation, reducing the available microhabitats.

Because the plants are small and seasonal, their absence during a single visit does not necessarily demonstrate their disappearance. Monitoring should be undertaken during the appropriate season and, ideally, over more than one year.

Classification and details of the species in Cyprus

  • Kingdom: Plantae
  • Phylum: Streptophyta
  • Class: Equisetopsida
  • Subclass: Ophioglossidae
  • Order: Ophioglossales
  • Family: Ophioglossaceae
  • Genus recorded in Cyprus: Ophioglossum
  • Number of genera in Cyprus: 1
  • Number of taxa in Cyprus: 2
  • Native non-endemic taxa: 2
  • Endemic taxa: 0
  • Alien or naturalized taxa: 0
  • Hybrids: 0
  • Taxa of uncertain status: 0

Details of the Cypriot taxa

    1. Ophioglossum lusitanicum L.
    • Genus: Ophioglossum
    • Taxonomic rank: Species
    • Status in Cyprus: Native non-endemic
    • Group: Seedless vascular plant – Fern
    • Reproduction: Through spores
    1. Ophioglossum vulgatum L.
    • Genus: Ophioglossum
    • Taxonomic rank: Species
    • Status in Cyprus: Native non-endemic
    • Group: Seedless vascular plant – Fern
    • Reproduction: Through spores

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)