See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Pedaliaceae, γνωστή στα αγγλικά ως sesame family ή pedalium family, είναι οικογένεια ανθοφόρων φυτών που ανήκει στην τάξη Lamiales. Περιλαμβάνει 11 αποδεκτά γένη και περίπου 80 είδη, τα οποία εξαπλώνονται κυρίως στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές της Αφρικής, της Μαδαγασκάρης και της Ασίας.
Στην οικογένεια ανήκουν κυρίως ποώδη φυτά και μικροί θάμνοι, αρκετά από τα οποία είναι προσαρμοσμένα σε θερμά, ξηρά ή εποχικά ξηρά περιβάλλοντα. Ο σημαντικότερος οικονομικά εκπρόσωπος είναι το σουσάμι, Sesamum indicum, ένας από τους αρχαιότερους ελαιούχους καρπούς που καλλιεργήθηκαν από τον άνθρωπο.
Σύμφωνα με τον νέο οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Pedaliaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 1 taxon. Πρόκειται για το ξενικό και εγκλιματισμένο είδος Sesamum indicum L.
Γενικά χαρακτηριστικά
Τα μέλη της οικογένειας είναι συνήθως μονοετή ή πολυετή ποώδη φυτά και σπανιότερα θάμνοι ή μικρά δέντρα. Οι βλαστοί και τα φύλλα πολλών ειδών καλύπτονται από απλές, αδενώδεις ή βλεννώδεις τρίχες, οι οποίες μπορεί να τους προσδίδουν κολλώδη ή ελαφρώς γλοιώδη υφή.
Τα φύλλα είναι απλά, χωρίς παράφυλλα, και διατάσσονται αντίθετα ή κατ’ εναλλαγή. Μπορεί να είναι ακέραια, οδοντωτά ή βαθιά λοβωτά. Στο ίδιο φυτό τα κατώτερα φύλλα μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από τα ανώτερα.
Τα άνθη είναι συνήθως αμφίφυλα, ζυγόμορφα και σωληνοειδή ή καμπανοειδή. Η στεφάνη αποτελείται από πέντε ενωμένα πέταλα και σχηματίζει δύο χείλη. Το χρώμα των ανθέων μπορεί να είναι λευκό, κιτρινωπό, ρόδινο, πορφυρό ή ερυθρό.
Ο καρπός είναι συνήθως κάψα, η οποία μπορεί να ανοίγει κατά την ωρίμανση και να απελευθερώνει πολυάριθμους σπόρους. Σε ορισμένα γένη οι καρποί διαθέτουν αγκάθια, άγκιστρα, πτέρυγες ή άλλες εξειδικευμένες δομές που διευκολύνουν τη διασπορά.
Η οικογένεια Pedaliaceae στην Κύπρο
Το μοναδικό μέλος της οικογένειας που περιλαμβάνεται στον νέο οργανωμένο κατάλογο είναι το Sesamum indicum L. Πρόκειται για αρχαίο καλλιεργούμενο φυτό, το οποίο παράγει τους γνωστούς εδώδιμους σπόρους του σουσαμιού.
Στην Κύπρο έχει καλλιεργηθεί για τους ελαιούχους σπόρους του και μπορεί να εμφανίζεται εκτός καλλιέργειας σε αγρούς, άκρες δρόμων και άλλα διαταραγμένα ενδιαιτήματα.
Το είδος χαρακτηρίζεται στην Κύπρο ως εγκλιματισμένο μη εισβλητικό – Naturalized non-invasive (NN).
Taxa της οικογένειας Pedaliaceae στην Κύπρο
Ξενικά και εγκλιματισμένα taxa
Sesamum
- Sesamum indicum L. – Είδος – Εγκλιματισμένο μη εισβλητικό (NN)
Σύνολο: 1 γένος και 1 taxon.
Sesamum indicum L.
Το Sesamum indicum, γνωστό στα αγγλικά ως sesame, benne ή gingelly, είναι μονοετές ποώδες φυτό. Σύμφωνα με το Plants of the World Online, η φυσική του εξάπλωση εντοπίζεται στην Ινδική υποήπειρο, αλλά η πολύ μακρά ιστορία καλλιέργειας και μεταφοράς του δυσκολεύει την ακριβή ανασύσταση της αρχικής του καταγωγής.
Σήμερα καλλιεργείται ευρύτατα στις θερμές περιοχές της Ασίας, της Αφρικής, της Αμερικής και της Μεσογείου. Είναι ιδιαίτερα ανθεκτικό στις υψηλές θερμοκρασίες και παρουσιάζει σχετικά καλή προσαρμογή στην ξηρασία.
Το φυτό συνήθως φθάνει σε ύψος 50–150 εκατοστών. Ο βλαστός είναι όρθιος, απλός ή διακλαδισμένος, τετραγωνικός ή ελαφρώς αυλακωτός και μπορεί να είναι λείος ή τριχωτός.
Φύλλα
Τα φύλλα παρουσιάζουν σημαντική διαφοροποίηση κατά μήκος του βλαστού. Τα κατώτερα είναι συνήθως αντίθετα, πλατιά και μπορεί να είναι ακέραια ή βαθιά λοβωτά. Τα ανώτερα φύλλα είναι συχνά κατ’ εναλλαγή, στενότερα και λογχοειδή.
Η μεταβολή στο σχήμα και τη διάταξη των φύλλων αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα του είδους. Η επιφάνειά τους μπορεί να είναι λεία ή να καλύπτεται από αραιές τρίχες.
Άνθη
Τα άνθη αναπτύσσονται συνήθως μονήρη ή σε μικρές ομάδες στις μασχάλες των ανώτερων φύλλων. Είναι σωληνοειδή έως καμπανοειδή και ελαφρώς ζυγόμορφα.
Η στεφάνη είναι συνήθως λευκή, ρόδινη ή ανοιχτοπόρφυρη, συχνά με σκουρότερες κηλίδες ή γραμμώσεις στο εσωτερικό της. Τα άνθη προσελκύουν μέλισσες και άλλα επικονιαστικά έντομα.
Πολλές καλλιεργούμενες ποικιλίες μπορούν επίσης να αυτογονιμοποιηθούν πριν ή κατά το άνοιγμα των ανθέων. Στην Κύπρο η ανθοφορία καταγράφεται από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο.
Καρποί και σπόροι
Ο καρπός είναι επιμήκης, όρθια κάψα, η οποία περιέχει πολυάριθμους μικρούς και πεπλατυσμένους σπόρους. Οι σπόροι μπορεί να είναι λευκοί, κιτρινωποί, καστανοί, κοκκινωποί ή μαύροι, ανάλογα με την ποικιλία.
Στις παραδοσιακές ποικιλίες η ώριμη κάψα ανοίγει και οι σπόροι διασκορπίζονται. Από αυτή την ιδιότητα προέρχεται η γνωστή φράση «Άνοιξε σουσάμι». Στις σύγχρονες καλλιεργούμενες ποικιλίες έχει επιλεγεί συχνά μειωμένη διάρρηξη των καρπών, ώστε να περιορίζονται οι απώλειες κατά τη συγκομιδή.
Οι σπόροι περιέχουν μεγάλη ποσότητα ελαίου, πρωτεΐνες και χαρακτηριστικές λιγνάνες, όπως η σησαμίνη και η σησαμολίνη.
Ενδιαιτήματα στην Κύπρο
Εκτός καλλιέργειας, το Sesamum indicum μπορεί να εμφανίζεται σε:
- καλλιεργημένους ή πρόσφατα εγκαταλειμμένους αγρούς,
- άκρες γεωργικών τεμαχίων,
- παρυφές δρόμων,
- περιοχές αποθήκευσης και επεξεργασίας σπόρων,
- σωρούς χώματος και γεωργικών υπολειμμάτων,
- αρδευόμενα και διαταραγμένα εδάφη,
- θέσεις όπου έχουν διασκορπιστεί σπόροι κατά τη μεταφορά.
Στην Κύπρο έχει καταγραφεί σε υψόμετρο περίπου 175 μέτρων. Η παρουσία του εκτός καλλιέργειας συνδέεται κυρίως με διαφυγή σπόρων από καλλιέργειες ή με μεταφορά γεωργικών προϊόντων.
Αναπαραγωγή και διασπορά
Το είδος αναπαράγεται αποκλειστικά με σπόρους. Η επικονίαση πραγματοποιείται με αυτογονιμοποίηση και με τη βοήθεια εντόμων, ιδιαίτερα μελισσών.
Όταν οι κάψες ωριμάσουν και ανοίξουν, οι σπόροι πέφτουν κοντά στο μητρικό φυτό. Μπορούν επίσης να μεταφερθούν με το νερό, το χώμα, τα γεωργικά μηχανήματα, τα οχήματα, τις ζωοτροφές και τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Οι σπόροι που παραμένουν στο έδαφος μπορεί να βλαστήσουν όταν υπάρξουν κατάλληλες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας.
Προσαρμογές στο περιβάλλον
Το σουσάμι παρουσιάζει καλή προσαρμογή σε θερμά και εποχικά ξηρά περιβάλλοντα. Το ριζικό του σύστημα μπορεί να εισχωρήσει σχετικά βαθιά στο έδαφος και να αξιοποιεί την υγρασία των κατώτερων στρωμάτων.
Τα φύλλα και οι βλαστοί μπορεί να φέρουν τρίχες που περιορίζουν την άμεση έκθεση της επιφάνειας και επηρεάζουν την απώλεια νερού. Ο σύντομος βιολογικός κύκλος επιτρέπει στο φυτό να ολοκληρώνει την ανάπτυξη και την παραγωγή σπόρων κατά τη θερμή περίοδο.
Παρά την αντοχή του στην ξηρασία, είναι ευαίσθητο στην παρατεταμένη κατάκλυση και αναπτύσσεται καλύτερα σε καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη.
Οικολογικός ρόλος
Τα άνθη προσφέρουν νέκταρ και γύρη σε μέλισσες και άλλα έντομα. Σε καλλιεργούμενες περιοχές το σουσάμι μπορεί να αποτελέσει σημαντική εποχική πηγή τροφής για επικονιαστές.
Οι σπόροι που πέφτουν στο έδαφος μπορούν να καταναλωθούν από πτηνά, τρωκτικά και άλλα ζώα. Τα φυτά που εμφανίζονται εκτός καλλιέργειας συνήθως περιορίζονται σε διαταραγμένες θέσεις και αγροτικά ενδιαιτήματα.
Στην Κύπρο το είδος δεν θεωρείται εισβλητικό και δεν έχει καταγραφεί να προκαλεί σημαντική υποβάθμιση φυσικών οικοσυστημάτων.
Οικονομική και διατροφική σημασία
Οι σπόροι του σουσαμιού χρησιμοποιούνται ολόκληροι, αποφλοιωμένοι, καβουρδισμένοι ή αλεσμένοι. Αποτελούν βασικό συστατικό του ταχινιού, του χαλβά, αρτοσκευασμάτων, γλυκών και πολλών παραδοσιακών φαγητών.
Το σησαμέλαιο χρησιμοποιείται στη μαγειρική, στην παραγωγή τροφίμων, στα καλλυντικά και σε διάφορες παραδοσιακές εφαρμογές. Παρουσιάζει σχετικά καλή σταθερότητα στην οξείδωση λόγω της παρουσίας φυσικών αντιοξειδωτικών ενώσεων.
Η καλλιέργεια του σουσαμιού έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία στις χώρες της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.
Αλλεργία στο σουσάμι
Παρά τη μεγάλη διατροφική του αξία, το σουσάμι αποτελεί σημαντικό αλλεργιογόνο τρόφιμο. Ακόμη και μικρή ποσότητα μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αλλεργική αντίδραση σε ευαίσθητα άτομα.
Το σουσάμι και τα προϊόντα του, όπως το ταχίνι και το σησαμέλαιο που διατηρεί πρωτεΐνες, πρέπει να καταναλώνονται με προσοχή από άτομα με διαγνωσμένη αλλεργία. Σε περίπτωση σοβαρής αντίδρασης απαιτείται άμεση ιατρική βοήθεια.
Παρακολούθηση και διαχείριση
Επειδή το είδος ταξινομείται στην Κύπρο ως εγκλιματισμένο μη εισβλητικό, δεν απαιτείται γενικευμένος έλεγχος. Είναι, όμως, χρήσιμη η καταγραφή φυτών που εμφανίζονται σε φυσικά ενδιαιτήματα μακριά από καλλιέργειες.
Η αποτροπή της διασποράς σπόρων μπορεί να επιτευχθεί με την αφαίρεση των φυτών πριν ωριμάσουν οι κάψες. Η διαχείριση πρέπει να επικεντρώνεται μόνο σε περιπτώσεις όπου παρατηρείται ανεπιθύμητη εξάπλωση σε οικολογικά ευαίσθητους χώρους.
Ταξινόμηση και στοιχεία του είδους στην Κύπρο
- Βασίλειο: Plantae
- Φύλο: Streptophyta
- Κλάση: Equisetopsida
- Υποκλάση: Magnoliidae
- Τάξη: Lamiales
- Οικογένεια: Pedaliaceae
- Γένος: Sesamum
- Είδος: Sesamum indicum L.
- Ταξινομική βαθμίδα: Είδος
- Καθεστώς στην Κύπρο: Εγκλιματισμένο μη εισβλητικό – Naturalized non-invasive (NN)
- Ενδημισμός: Μη ενδημικό
- Βιομορφή: Θερόφυτο – Therophyte
- Υψομετρική εξάπλωση στην Κύπρο: 175 μέτρα
- Περίοδος ανθοφορίας στην Κύπρο: Ιούλιος–Σεπτέμβριος
- Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1855
Πηγές
- Χλωρίδα της Κύπρου – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Flora of Cyprus – Sesamum indicum
- Plants of the World Online – Pedaliaceae
- Plants of the World Online – Sesamum
- Plants of the World Online – Sesamum indicum
Text by George Konstantinou
The family Pedaliaceae, known as the sesame family or pedalium family, is a family of flowering plants belonging to the order Lamiales. It includes 11 accepted genera and approximately 80 species, distributed mainly throughout the tropical and subtropical regions of Africa, Madagascar and Asia.
The family consists mainly of herbaceous plants and small shrubs, several of which are adapted to warm, dry or seasonally dry environments. Its most economically important representative is sesame, Sesamum indicum, one of the oldest oilseed crops cultivated by humans.
According to the new organized checklist of the Cypriot flora, the family Pedaliaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 1 taxon. It is the alien and naturalized species Sesamum indicum L.
General characteristics
The members of the family are usually annual or perennial herbaceous plants and, less commonly, shrubs or small trees. The stems and leaves of many species are covered with simple, glandular or mucilaginous hairs, which may give them a sticky or slightly slimy texture.
The leaves are simple, without stipules, and arranged oppositely or alternately. They may be entire, toothed or deeply lobed. On the same plant, the lower leaves may differ significantly from the upper ones.
The flowers are usually bisexual, bilaterally symmetrical and tubular or bell-shaped. The corolla consists of five fused petals and forms two lips. The flowers may be white, yellowish, pink, purple or red.
The fruit is usually a capsule, which may open at maturity and release numerous seeds. In certain genera, the fruits possess spines, hooks, wings or other specialized structures that facilitate dispersal.
The family Pedaliaceae in Cyprus
The only member of the family included in the new organized checklist is Sesamum indicum L. It is an ancient cultivated plant that produces the familiar edible sesame seeds.
In Cyprus, it has been cultivated for its oil-rich seeds and may appear outside cultivation in fields, along roadsides and in other disturbed habitats.
The species is classified in Cyprus as Naturalized non-invasive (NN).
Taxa of the family Pedaliaceae in Cyprus
Alien and naturalized taxa
Sesamum
- Sesamum indicum L. – Species – Naturalized non-invasive (NN)
Total: 1 genus and 1 taxon.
Sesamum indicum L.
Sesamum indicum, known in English as sesame, benne or gingelly, is an annual herbaceous plant. According to Plants of the World Online, its native distribution lies in the Indian Subcontinent, although its very long history of cultivation and transportation makes the precise reconstruction of its original origin difficult.
It is now widely cultivated throughout the warm regions of Asia, Africa, the Americas and the Mediterranean. It is particularly tolerant of high temperatures and displays relatively good adaptation to drought.
The plant usually reaches a height of 50–150 centimetres. Its stem is upright, simple or branched, quadrangular or slightly furrowed and may be smooth or hairy.
Leaves
The leaves display considerable variation along the stem. The lower leaves are usually opposite and broad and may be entire or deeply lobed. The upper leaves are often alternate, narrower and lanceolate.
The change in the shape and arrangement of the leaves is a characteristic feature of the species. Their surface may be smooth or covered with sparse hairs.
Flowers
The flowers usually develop singly or in small groups in the axils of the upper leaves. They are tubular to bell-shaped and slightly bilaterally symmetrical.
The corolla is usually white, pink or pale purple, often with darker spots or lines on its inner surface. The flowers attract bees and other pollinating insects.
Many cultivated varieties can also self-pollinate before or during the opening of the flowers. In Cyprus, flowering is recorded from July to September.
Fruits and seeds
The fruit is an elongated, upright capsule containing numerous small, flattened seeds. Depending on the variety, the seeds may be white, yellowish, brown, reddish or black.
In traditional varieties, the mature capsule opens and the seeds are scattered. The familiar phrase “Open sesame” is derived from this characteristic. Modern cultivated varieties have often been selected for reduced fruit shattering to limit losses during harvesting.
The seeds contain a large amount of oil, proteins and characteristic lignans, including sesamin and sesamolin.
Habitats in Cyprus
Outside cultivation, Sesamum indicum may appear in:
- cultivated or recently abandoned fields,
- margins of agricultural plots,
- roadsides,
- areas where seeds are stored and processed,
- piles of soil and agricultural remains,
- irrigated and disturbed ground,
- sites where seeds have been scattered during transportation.
In Cyprus, it has been recorded at an altitude of approximately 175 metres. Its presence outside cultivation is associated mainly with the escape of seeds from crops or the transport of agricultural products.
Reproduction and dispersal
The species reproduces exclusively by seeds. Pollination takes place through self-pollination and with the assistance of insects, particularly bees.
When the capsules mature and open, the seeds fall close to the parent plant. They may also be transported by water, soil, agricultural machinery, vehicles, animal feed and human activities.
Seeds remaining in the soil may germinate when suitable temperature and moisture conditions occur.
Environmental adaptations
Sesame is well adapted to warm and seasonally dry environments. Its root system can penetrate relatively deeply into the soil and utilize moisture from lower layers.
The leaves and stems may possess hairs that reduce direct exposure of the surface and influence water loss. Its short biological cycle enables the plant to complete its growth and seed production during the warm season.
Despite its tolerance of drought, it is sensitive to prolonged waterlogging and grows best in well-drained soils.
Ecological role
The flowers provide nectar and pollen to bees and other insects. In cultivated areas, sesame may constitute an important seasonal food source for pollinators.
Seeds falling to the ground may be eaten by birds, rodents and other animals. Plants appearing outside cultivation are generally restricted to disturbed sites and agricultural habitats.
In Cyprus, the species is not considered invasive and has not been recorded as causing significant degradation of natural ecosystems.
Economic and nutritional importance
Sesame seeds are used whole, hulled, roasted or ground. They are a basic ingredient of tahini, halva, baked products, sweets and many traditional dishes.
Sesame oil is used in cooking, food production, cosmetics and various traditional applications. It has relatively good oxidative stability because of the presence of natural antioxidant compounds.
Sesame cultivation has particular historical importance in the countries of the eastern Mediterranean and the Middle East.
Sesame allergy
Despite its considerable nutritional value, sesame is an important food allergen. Even a small quantity may cause a severe allergic reaction in sensitive individuals.
Sesame and its products, including tahini and sesame oils retaining proteins, must be consumed with caution by people with a diagnosed allergy. A severe reaction requires immediate medical assistance.
Monitoring and management
Because the species is classified in Cyprus as naturalized non-invasive, generalized control is not required. However, recording plants appearing in natural habitats far from cultivated areas is useful.
Seed dispersal can be prevented by removing the plants before the capsules mature. Management should focus only on cases where undesirable spread is observed in ecologically sensitive areas.
Classification and details of the species in Cyprus
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Magnoliidae
- Order: Lamiales
- Family: Pedaliaceae
- Genus: Sesamum
- Species: Sesamum indicum L.
- Taxonomic rank: Species
- Status in Cyprus: Naturalized non-invasive (NN)
- Endemism: Not endemic
- Life form: Therophyte
- Altitudinal range in Cyprus: 175 metres
- Flowering period in Cyprus: July–September
- Number in the organized checklist: 1855
No comments:
Post a Comment