See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Pinaceae, γνωστή στα αγγλικά ως pine family, είναι οικογένεια κωνοφόρων φυτών που ανήκει στην τάξη Pinales. Αποτελεί τη μεγαλύτερη σύγχρονη οικογένεια κωνοφόρων ως προς τον αριθμό των ειδών και περιλαμβάνει παγκοσμίως 11 γένη και περίπου 220–250 είδη.
Τα μέλη της οικογένειας είναι κυρίως αειθαλή, ρητινοφόρα δέντρα και σπανιότερα θάμνοι. Εξαπλώνονται κυρίως στο Βόρειο Ημισφαίριο και αποτελούν βασικά συστατικά των εύκρατων, ορεινών και βόρειων δασικών οικοσυστημάτων.
Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Pinaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 2 γένη και 5 taxa. Από αυτά, δύο είναι ιθαγενή μη ενδημικά, ένα είναι ενδημικό της Κύπρου και δύο είναι ξενικά και πολιτογραφημένα.
Μορφολογικά χαρακτηριστικά
Τα είδη της οικογένειας Pinaceae είναι ξυλώδη φυτά με ισχυρό κορμό, χαρακτηριστικό φλοιό και συνήθως κωνική κόμη, ιδιαίτερα κατά τα νεαρά στάδια της ανάπτυξής τους. Οι περισσότεροι ιστοί περιέχουν ρητινοφόρους αγωγούς και παράγουν αρωματική ρητίνη.
Τα φύλλα είναι απλά, βελονοειδή και συνήθως παραμένουν στο φυτό για περισσότερα από ένα έτη. Στα πεύκα του γένους Pinus οι βελόνες αναπτύσσονται σε δεσμίδες, οι οποίες περιβάλλονται στη βάση από μεμβρανώδη έλυτρα. Στους κέδρους του γένους Cedrus οι βελόνες εμφανίζονται μεμονωμένες στους μακρούς βλαστούς και σε πυκνές ομάδες στους βραχείς βλαστούς.
Τα φυτά είναι γυμνόσπερμα και δεν σχηματίζουν άνθη ή καρπούς. Είναι συνήθως μόνοικα, με αρσενικούς και θηλυκούς κώνους πάνω στο ίδιο δέντρο. Οι αρσενικοί κώνοι παράγουν μεγάλες ποσότητες γύρης, η οποία μεταφέρεται με τον άνεμο. Οι θηλυκοί κώνοι αποτελούνται από σπειροειδώς διατεταγμένα λέπια και, μετά τη γονιμοποίηση, σχηματίζουν σπέρματα που συχνά φέρουν πτέρυγα.
Εξάπλωση και ενδιαιτήματα στην Κύπρο
Τα ιθαγενή είδη της οικογένειας σχηματίζουν μερικά από τα σημαντικότερα δασικά οικοσυστήματα της Κύπρου, από τις χαμηλές και μεσαίες υψομετρικές ζώνες μέχρι τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους.
Η τραχεία πεύκη, Pinus brutia, είναι το πιο διαδεδομένο δασικό δέντρο της Κύπρου. Σχηματίζει εκτεταμένα δάση από τις χαμηλότερες περιοχές μέχρι περίπου τα 1.400 μέτρα υψόμετρο. Είναι καλά προσαρμοσμένη στο μεσογειακό κλίμα, στη θερινή ξηρασία και σε ποικιλία γεωλογικών υποστρωμάτων.
Η μαύρη πεύκη του Τροόδους, Pinus nigra subsp. pallasiana, απαντά κυρίως στις ψηλότερες περιοχές του Τροόδους. Σχηματίζει χαρακτηριστικά ορεινά δάση σε ψυχρότερες και υγρότερες συνθήκες από εκείνες στις οποίες κυριαρχεί η τραχεία πεύκη.
Ο κυπριακός κέδρος, Cedrus brevifolia, είναι ενδημικό δέντρο της Κύπρου. Η φυσική του εξάπλωση περιορίζεται στα βουνά του Τροόδους και ιδιαίτερα στην περιοχή του Δάσους Πάφου, με γνωστότερο πυρήνα το Κεδρόδασος της Κοιλάδας των Κέδρων και την περιοχή του Τρίπυλου.
Τα Pinus halepensis και Pinus pinea δεν θεωρούνται ιθαγενή στοιχεία της κυπριακής χλωρίδας σύμφωνα με τον κατάλογό μας. Έχουν εισαχθεί και φυτευτεί για δασικούς, καλλωπιστικούς ή άλλους σκοπούς και εμφανίζονται πλέον ως ξενικά και πολιτογραφημένα taxa.
Τα taxa της οικογένειας Pinaceae στην Κύπρο
Ιθαγενή μη ενδημικά taxa
Pinus
- Pinus brutia Ten. – Species – Ιθαγενές μη ενδημικό
- Pinus nigra subsp. pallasiana (D. Don) Holmboe – Subspecies – Ιθαγενές μη ενδημικό
Ενδημικά taxa
Cedrus
- Cedrus brevifolia (Hook. f.) A. Henry – Species – Ενδημικό της Κύπρου
Ξενικά και πολιτογραφημένα taxa
Pinus
- Pinus halepensis Mill. – Species – Ξενικό και πολιτογραφημένο
- Pinus pinea L. – Species – Ξενικό και πολιτογραφημένο
Στην κυπριακή χλωρίδα δεν καταγράφονται υβρίδια ή taxa αβέβαιης κατάστασης της οικογένειας Pinaceae.
Τα ιθαγενή είδη της Κύπρου
Pinus brutia Ten.
Η Pinus brutia, γνωστή ως τραχεία πεύκη, είναι αειθαλές κωνοφόρο δέντρο και το κυρίαρχο είδος πολλών κυπριακών δασών. Διακρίνεται από τον κοκκινωπό έως καστανοκόκκινο φλοιό, τις σχετικά μακριές και άκαμπτες βελόνες που εμφανίζονται ανά δύο και τους ωοειδείς έως κωνικούς ξυλώδεις κώνους.
Είναι είδος ανθεκτικό στην ξηρασία και στις υψηλές θερμοκρασίες. Μπορεί να αναγεννάται μετά από πυρκαγιές μέσω των σπερμάτων που απελευθερώνονται από τους κώνους, αν και οι συχνές και επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές μπορούν να εμποδίσουν την επιτυχημένη αναγέννηση των δασών.
Pinus nigra subsp. pallasiana (D. Don) Holmboe
Η μαύρη πεύκη του Τροόδους είναι ψηλό, αειθαλές δέντρο με σκούρο, βαθιά σχισμένο φλοιό και μακριές, σκληρές, σκουροπράσινες βελόνες ανά δύο. Στην Κύπρο συνδέεται στενά με τις ψηλότερες κορυφές και πλαγιές του Τροόδους.
Τα δάση της προσφέρουν καταφύγιο σε πολλά είδη φυτών, μυκήτων και ζώων που εξαρτώνται από τις ψυχρές ορεινές συνθήκες. Η εξάπλωσή της επηρεάζεται από το υψόμετρο, τις χαμηλότερες θερμοκρασίες, το χιόνι και τη μεγαλύτερη εδαφική υγρασία.
Cedrus brevifolia (Hook. f.) A. Henry
Ο κυπριακός κέδρος είναι ένα από τα σημαντικότερα ενδημικά δέντρα της Κύπρου. Είναι αειθαλές, μακρόβιο κωνοφόρο με πλατιά κόμη, ισχυρά οριζόντια κλαδιά και κοντές, άκαμπτες βελόνες που σχηματίζουν πυκνές ομάδες στους βραχείς βλαστούς.
Οι θηλυκοί κώνοι είναι όρθιοι, βαρελοειδείς και διαλύονται πάνω στο δέντρο όταν ωριμάσουν, απελευθερώνοντας τα πτερυγιοφόρα σπέρματα. Η πολύ περιορισμένη φυσική εξάπλωσή του καθιστά τα κυπριακά κεδρόδαση μοναδικό τμήμα της φυσικής και δασικής κληρονομιάς του νησιού.
Ξενικά είδη
Pinus halepensis Mill.
Η χαλέπιος πεύκη είναι μεσογειακό είδος που έχει φυτευτεί στην Κύπρο και έχει πολιτογραφηθεί σε ορισμένες περιοχές. Έχει συνήθως λεπτές, εύκαμπτες και σχετικά κοντές βελόνες ανά δύο. Οι κώνοι μπορεί να παραμένουν πάνω στα κλαδιά για αρκετά χρόνια.
Μπορεί να εμφανίζεται κοντά σε φυτείες, οικισμούς, δρόμους και άλλες διαταραγμένες θέσεις, από τις οποίες είναι δυνατόν να εξαπλώνεται στη γύρω βλάστηση.
Pinus pinea L.
Η κουκουναριά αναγνωρίζεται εύκολα από τη χαρακτηριστική ομπρελοειδή κόμη των ώριμων δέντρων και τους μεγάλους, σχεδόν σφαιρικούς κώνους. Παράγει μεγάλα, εδώδιμα σπέρματα, γνωστά ως κουκουνάρια.
Στην Κύπρο έχει φυτευτεί ως καλλωπιστικό και δασικό δέντρο, καθώς και για την παραγωγή κουκουναριών. Σε κατάλληλες θέσεις μπορεί να αναπαράγεται χωρίς άμεση ανθρώπινη παρέμβαση.
Οικολογική σημασία
Τα δάση της οικογένειας Pinaceae προστατεύουν το έδαφος από τη διάβρωση, συγκρατούν νερό, επηρεάζουν το τοπικό κλίμα και δεσμεύουν σημαντικές ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα. Παρέχουν επίσης τροφή, θέσεις φωλιάσματος και καταφύγιο σε μεγάλο αριθμό ζώων.
Οι κώνοι και τα σπέρματα καταναλώνονται από πουλιά και μικρά θηλαστικά. Ο φλοιός, το ξύλο, οι βελόνες και τα γηραιά δέντρα δημιουργούν πολυάριθμους μικροοικοτόπους για έντομα, αράχνες, λειχήνες, βρύα και μύκητες.
Οι ρίζες σχηματίζουν μυκορριζικές σχέσεις με μύκητες του εδάφους. Οι σχέσεις αυτές βοηθούν τα δέντρα να προσλαμβάνουν νερό και ανόργανα θρεπτικά στοιχεία και είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την εγκατάσταση και επιβίωση των νεαρών φυτών.
Χρήσεις και οικονομική σημασία
Η Pinaceae είναι μία από τις σημαντικότερες οικονομικά οικογένειες φυτών παγκοσμίως. Τα είδη της παρέχουν ξυλεία, χαρτοπολτό, ρητίνη, αιθέρια έλαια και διάφορα δασικά προϊόντα. Πολλά καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά, ανεμοφράκτες ή δέντρα αναδάσωσης.
Στην Κύπρο τα πευκοδάση είχαν ιστορικά μεγάλη σημασία για την παραγωγή ξυλείας, καυσόξυλων και ρητίνης. Σήμερα η οικολογική, αισθητική, προστατευτική και ψυχαγωγική αξία των φυσικών δασών είναι εξαιρετικά σημαντική.
Τα σπέρματα του Pinus pinea χρησιμοποιούνται ως τρόφιμο, ενώ διάφορα είδη πεύκων και κέδρων φυτεύονται σε πάρκα, κήπους και κατά μήκος δρόμων.
Απειλές και προστασία
Οι κυριότερες απειλές για τα φυσικά πευκοδάση και κεδρόδαση της Κύπρου περιλαμβάνουν τις δασικές πυρκαγιές, την κλιματική αλλαγή, τις παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας, την αύξηση της θερμοκρασίας, τα επιβλαβή έντομα, τις ασθένειες και την αλλοίωση των φυσικών ενδιαιτημάτων.
Οι πολύ συχνές πυρκαγιές δεν αφήνουν αρκετό χρόνο στα νεαρά δέντρα να ωριμάσουν και να παραγάγουν σπέρματα. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί ιδιαίτερη απειλή για τα είδη των ψηλότερων ορεινών ζωνών, όπως τη μαύρη πεύκη, επειδή η δυνατότητα μετακίνησής τους σε μεγαλύτερο υψόμετρο είναι περιορισμένη.
Ο κυπριακός κέδρος χρειάζεται ιδιαίτερη προστασία λόγω της ενδημικότητάς του και της εξαιρετικά περιορισμένης φυσικής του εξάπλωσης. Η προστασία από τις πυρκαγιές, η παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης και η διατήρηση της γενετικής ποικιλότητας των πληθυσμών του είναι ουσιώδεις για τη μακροχρόνια επιβίωσή του.
Η εξάπλωση των ξενικών πεύκων πρέπει επίσης να παρακολουθείται, ιδιαίτερα όταν εγκαθίστανται κοντά σε φυσικά δάση ή σε ενδιαιτήματα σημαντικά για την κυπριακή βιοποικιλότητα.
Συστηματική ταξινόμηση
- Βασίλειο: Plantae
- Συνομοταξία: Streptophyta
- Κλάση: Equisetopsida
- Υποκλάση: Pinidae
- Ομάδα: Gymnosperms
- Τάξη: Pinales
- Οικογένεια: Pinaceae
- Γένη στην Κύπρο: Cedrus, Pinus
- Αριθμός γενών στην Κύπρο: 2
- Αριθμός taxa στην Κύπρο: 5
- Ιθαγενή μη ενδημικά taxa: 2
- Ενδημικά taxa: 1
- Ξενικά και πολιτογραφημένα taxa: 2
- Υβρίδια: 0
- Taxa αβέβαιης κατάστασης: 0
Στοιχεία των taxa στην Κύπρο
1079. Pinus brutia Ten.
- Γένος: Pinus
- Ταξινομική βαθμίδα: Species
- Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές μη ενδημικό
1080. Pinus nigra subsp. pallasiana (D. Don) Holmboe
- Γένος: Pinus
- Ταξινομική βαθμίδα: Subspecies
- Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές μη ενδημικό
1633. Cedrus brevifolia (Hook. f.) A. Henry
- Γένος: Cedrus
- Ταξινομική βαθμίδα: Species
- Κατάσταση στην Κύπρο: Ενδημικό της Κύπρου
1857. Pinus halepensis Mill.
- Γένος: Pinus
- Ταξινομική βαθμίδα: Species
- Κατάσταση στην Κύπρο: Ξενικό και πολιτογραφημένο
1858. Pinus pinea L.
- Γένος: Pinus
- Ταξινομική βαθμίδα: Species
- Κατάσταση στην Κύπρο: Ξενικό και πολιτογραφημένο
Πηγές
- ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Plants of the World Online – Pinaceae
- Plants of the World Online – Cedrus
- Plants of the World Online – Cedrus brevifolia
- Plants of the World Online – Pinus
- The Gymnosperm Database – Pinaceae
- World Flora Online
Text by George Konstantinou
The family Pinaceae, commonly known as the pine family, is a family of coniferous plants belonging to the order Pinales. It is the largest living conifer family in terms of species diversity and comprises 11 genera and approximately 220–250 species worldwide.
The members of the family are mainly evergreen, resin-producing trees and, less commonly, shrubs. They occur primarily in the Northern Hemisphere and are major components of temperate, montane and boreal forest ecosystems.
According to the organized checklist of the Cypriot flora, the family Pinaceae is represented in Cyprus by 2 genera and 5 taxa. Of these, two are native non-endemic, one is endemic to Cyprus and two are alien and naturalized.
Morphological characteristics
Species of the family Pinaceae are woody plants with a strong trunk, characteristic bark and a generally conical crown, particularly during the early stages of their growth. Most tissues contain resin ducts and produce aromatic resin.
The leaves are simple, needle-like and usually remain on the plant for more than one year. In pines of the genus Pinus, the needles grow in bundles surrounded at their base by membranous sheaths. In cedars of the genus Cedrus, the needles occur singly on long shoots and in dense clusters on short shoots.
The plants are gymnosperms and do not produce flowers or fruits. They are generally monoecious, with male and female cones occurring on the same tree. The male cones produce large quantities of pollen, which is transported by the wind. The female cones consist of spirally arranged scales and, following fertilization, produce seeds that frequently possess a wing.
Distribution and habitats in Cyprus
The native species of the family form some of the most important forest ecosystems of Cyprus, from the low and middle elevations to the highest peaks of the Troodos Mountains.
Calabrian pine, Pinus brutia, is the most widespread forest tree in Cyprus. It forms extensive forests from the lower regions to approximately 1,400 metres above sea level. It is well adapted to the Mediterranean climate, summer drought and a variety of geological substrates.
The Troodos black pine, Pinus nigra subsp. pallasiana, occurs mainly in the highest parts of the Troodos Mountains. It forms characteristic montane forests under cooler and wetter conditions than those in which Calabrian pine predominates.
The Cyprus cedar, Cedrus brevifolia, is a tree endemic to Cyprus. Its native range is restricted to the Troodos Mountains, particularly the Paphos Forest, with its best-known population in the Cedar Valley and the Tripylos area.
Pinus halepensis and Pinus pinea are not regarded as native elements of the Cypriot flora according to our checklist. They were introduced and planted for forestry, ornamental or other purposes and now occur as alien and naturalized taxa.
Taxa of the family Pinaceae in Cyprus
Native non-endemic taxa
Pinus
- Pinus brutia Ten. – Species – Native non-endemic
- Pinus nigra subsp. pallasiana (D. Don) Holmboe – Subspecies – Native non-endemic
Endemic taxa
Cedrus
- Cedrus brevifolia (Hook. f.) A. Henry – Species – Endemic to Cyprus
Alien and naturalized taxa
Pinus
- Pinus halepensis Mill. – Species – Alien and naturalized
- Pinus pinea L. – Species – Alien and naturalized
No hybrids or taxa of uncertain status belonging to the family Pinaceae are recorded in the Cypriot flora.
Native taxa of Cyprus
Pinus brutia Ten.
Pinus brutia, commonly known as Calabrian pine, is an evergreen conifer and the dominant tree of many Cypriot forests. It is distinguished by its reddish to reddish-brown bark, relatively long and rigid needles occurring in pairs and its ovoid to conical woody cones.
It is resistant to drought and high temperatures. It can regenerate after fires through seeds released from its cones, although frequent and repeated fires can prevent the successful regeneration of its forests.
Pinus nigra subsp. pallasiana (D. Don) Holmboe
The Troodos black pine is a tall evergreen tree with dark, deeply fissured bark and long, rigid, dark-green needles occurring in pairs. In Cyprus it is closely associated with the highest peaks and slopes of the Troodos Mountains.
Its forests provide shelter for many species of plants, fungi and animals that depend on cool montane conditions. Its distribution is influenced by elevation, lower temperatures, snow and greater soil moisture.
Cedrus brevifolia (Hook. f.) A. Henry
The Cyprus cedar is one of the most important endemic trees of Cyprus. It is an evergreen, long-lived conifer with a broad crown, strong horizontal branches and short, rigid needles forming dense clusters on the short shoots.
The female cones are upright and barrel-shaped. When mature, they disintegrate on the tree and release their winged seeds. Its extremely restricted native range makes the cedar forests of Cyprus a unique part of the island’s natural and forest heritage.
Alien species
Pinus halepensis Mill.
Aleppo pine is a Mediterranean species that has been planted in Cyprus and has become naturalized in some areas. It generally has slender, flexible and relatively short needles occurring in pairs. Its cones may remain attached to the branches for several years.
It may occur near plantations, settlements, roads and other disturbed places, from which it can spread into the surrounding vegetation.
Pinus pinea L.
Stone pine is readily recognized by the characteristic umbrella-shaped crown of mature trees and its large, almost spherical cones. It produces large edible seeds commonly known as pine nuts.
In Cyprus it has been planted as an ornamental and forestry tree and for the production of pine nuts. In suitable locations it can reproduce without direct human assistance.
Ecological importance
Forests formed by members of the Pinaceae protect the soil from erosion, retain water, influence the local climate and store significant quantities of carbon dioxide. They also provide food, nesting sites and shelter for a large number of animals.
Cones and seeds are consumed by birds and small mammals. The bark, wood, needles and old trees create numerous microhabitats for insects, spiders, lichens, mosses and fungi.
The roots form mycorrhizal relationships with soil fungi. These relationships help the trees absorb water and mineral nutrients and are particularly important for the establishment and survival of young plants.
Uses and economic importance
Pinaceae is one of the most economically important plant families worldwide. Its species provide timber, wood pulp, resin, essential oils and various forest products. Many are cultivated as ornamental trees, windbreaks or trees for reforestation.
In Cyprus, pine forests were historically important for the production of timber, firewood and resin. Today, the ecological, aesthetic, protective and recreational value of the natural forests is extremely important.
The seeds of Pinus pinea are used as food, while various species of pine and cedar are planted in parks, gardens and along roads.
Threats and protection
The principal threats to the natural pine and cedar forests of Cyprus include forest fires, climate change, prolonged drought, rising temperatures, harmful insects, diseases and the alteration of natural habitats.
Very frequent fires do not allow sufficient time for young trees to mature and produce seeds. Climate change is a particular threat to species of the highest montane zones, such as black pine, because their ability to move to higher elevations is limited.
The Cyprus cedar requires particular protection because of its endemic status and extremely restricted native range. Protection from fires, monitoring of natural regeneration and conservation of the genetic diversity of its populations are essential for its long-term survival.
The spread of alien pines should also be monitored, particularly when they become established near natural forests or habitats important for the biodiversity of Cyprus.
Systematic classification
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Pinidae
- Group: Gymnosperms
- Order: Pinales
- Family: Pinaceae
- Genera in Cyprus: Cedrus, Pinus
- Number of genera in Cyprus: 2
- Number of taxa in Cyprus: 5
- Native non-endemic taxa: 2
- Endemic taxa: 1
- Alien and naturalized taxa: 2
- Hybrids: 0
- Taxa of uncertain status: 0
Details of the taxa in Cyprus
1079. Pinus brutia Ten.
- Genus: Pinus
- Taxonomic rank: Species
- Status in Cyprus: Native non-endemic
1080. Pinus nigra subsp. pallasiana (D. Don) Holmboe
- Genus: Pinus
- Taxonomic rank: Subspecies
- Status in Cyprus: Native non-endemic
1633. Cedrus brevifolia (Hook. f.) A. Henry
- Genus: Cedrus
- Taxonomic rank: Species
- Status in Cyprus: Endemic to Cyprus
1857. Pinus halepensis Mill.
- Genus: Pinus
- Taxonomic rank: Species
- Status in Cyprus: Alien and naturalized
1858. Pinus pinea L.
- Genus: Pinus
- Taxonomic rank: Species
- Status in Cyprus: Alien and naturalized
No comments:
Post a Comment