Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Santalaceae στην Κύπρο – Santalaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Santalaceae, γνωστή στα αγγλικά ως sandalwood family, είναι οικογένεια ανθοφόρων φυτών που ανήκει στην τάξη Santalales. Περιλαμβάνει πόες, θάμνους και δέντρα, τα οποία είναι κυρίως ημιπαρασιτικά και εξασφαλίζουν μέρος του νερού και των ανόργανων θρεπτικών στοιχείων τους από άλλα φυτά.

Η οικογένεια έχει σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση, με εκπροσώπους στις τροπικές, υποτροπικές και εύκρατες περιοχές. Με τη σύγχρονη ευρεία ταξινομική της έννοια περιλαμβάνει περίπου 40–44 γένη και περισσότερα από 900 είδη παγκοσμίως. Το Plants of the World Online των Royal Botanic Gardens, Kew αναγνωρίζει σήμερα 40 αποδεκτά γένη.

Η ταξινόμηση της οικογένειας έχει μεταβληθεί σημαντικά. Στη σύγχρονη ευρεία της έννοια περιλαμβάνονται ορισμένα γένη που παλαιότερα τοποθετούνταν σε χωριστές οικογένειες, μεταξύ των οποίων η Viscaceae. Για τον λόγο αυτό, οι αριθμοί των γενών και των ειδών διαφέρουν μεταξύ των παλαιότερων και νεότερων βοτανικών πηγών.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Santalaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 2 γένη και 2 taxa. Και τα δύο είναι ιθαγενή μη ενδημικά είδη. Δεν καταγράφονται ενδημικά, ξενικά, εγκλιματισμένα, υβριδικά ή αβέβαιης κατάστασης taxa της οικογένειας.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της Santalaceae μπορεί να είναι μονοετείς ή πολυετείς πόες, θάμνοι, δέντρα ή εναέρια παρασιτικά φυτά. Τα δύο κυπριακά είδη είναι πράσινα ημιπαράσιτα και διατηρούν την ικανότητα φωτοσύνθεσης.

Τα φύλλα είναι συνήθως απλά, ακέραια και εναλλασσόμενα. Σε ορισμένα είδη είναι καλά ανεπτυγμένα, ενώ σε άλλα περιορίζονται σε μικρά λέπια. Τα πράσινα είδη παράγουν οργανικές ουσίες μέσω της φωτοσύνθεσης, αλλά εξαρτώνται σε διαφορετικό βαθμό από τα φυτά ξενιστές τους.

Τα άνθη είναι συνήθως μικρά και όχι ιδιαίτερα εμφανή. Μπορεί να είναι ερμαφρόδιτα ή μονογενή. Το περιάνθιο αποτελείται συνήθως από τρία έως έξι λοβία, τα οποία μπορεί να είναι πρασινωπά, κιτρινωπά ή κοκκινωπά.

Οι στήμονες είναι συνήθως τοποθετημένοι απέναντι από τους λοβούς του περιανθίου. Η ωοθήκη είναι υποφυής ή ημιυποφυής και η εσωτερική της κατασκευή παρουσιάζει αρκετές εξειδικεύσεις που συνδέονται με την εξελικτική ιστορία της τάξης Santalales.

Ο καρπός μπορεί να είναι ξηρός ή σαρκώδης. Στο Osyris alba είναι σαρκώδης και χρωματίζεται κόκκινος κατά την ωρίμανση, ενώ στο Thesium humile είναι μικρός και ξηρός.

Ημιπαρασιτισμός

Τα δύο κυπριακά είδη είναι ριζικά ημιπαράσιτα. Αυτό σημαίνει ότι φωτοσυνθέτουν και παράγουν μόνα τους μεγάλο μέρος των οργανικών ουσιών που χρειάζονται, αλλά συνδέονται με τις ρίζες γειτονικών φυτών για να αντλήσουν νερό και διαλυμένα ανόργανα θρεπτικά στοιχεία.

Η σύνδεση πραγματοποιείται μέσω εξειδικευμένων οργάνων που ονομάζονται μυζητήρες ή haustoria. Οι μυζητήρες αναπτύσσονται πάνω στις ρίζες του ημιπαράσιτου και διεισδύουν στους αγγειακούς ιστούς του φυτού ξενιστή.

Ένα άτομο μπορεί να συνδέεται ταυτόχρονα με περισσότερα από ένα φυτά και δεν περιορίζεται αναγκαστικά σε ένα μόνο είδος ξενιστή. Οι πιθανοί ξενιστές μπορεί να είναι πόες, θάμνοι ή δέντρα που αναπτύσσονται κοντά του.

Ο ημιπαρασιτισμός προσφέρει σημαντικό πλεονέκτημα σε ξηρά ή φτωχά εδάφη, όπου το νερό και τα θρεπτικά στοιχεία είναι περιορισμένα. Παράλληλα, δημιουργεί πολύπλοκες οικολογικές σχέσεις μεταξύ του ημιπαράσιτου και της γύρω φυτικής κοινότητας.

Η οικογένεια Santalaceae στην Κύπρο

Στην Κύπρο η οικογένεια εκπροσωπείται από έναν αειθαλή ή ημιαειθαλή θάμνο, το Osyris alba, και μία μικρή μονοετή πόα, το Thesium humile.

Τα δύο είδη παρουσιάζουν πολύ διαφορετική εμφάνιση, αλλά μοιράζονται τον ριζικό ημιπαρασιτικό τρόπο ζωής. Απαντούν κυρίως σε ανοικτά μεσογειακά ενδιαιτήματα, θαμνώνες, φρύγανα, πετρώδεις πλαγιές, ξηρά λιβάδια και παρυφές δασών.

Τα taxa της οικογένειας Santalaceae στην Κύπρο

Ιθαγενή μη ενδημικά taxa

Osyris
  1. Osyris alba L. · Species · Ιθαγενές μη ενδημικό
Thesium
  1. Thesium humile Vahl · Species · Ιθαγενές μη ενδημικό

Τα κυπριακά είδη

Osyris alba

Το Osyris alba είναι πολύκλαδος αειθαλής ή ημιαειθαλής θάμνος με λεπτούς πράσινους βλαστούς. Τα φύλλα είναι απλά, στενά, ακέραια και σχετικά δερματώδη.

Τα άνθη είναι μικρά, κιτρινοπράσινα και όχι ιδιαίτερα εμφανή. Τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη εμφανίζονται συνήθως σε διαφορετικά φυτά, επομένως το είδος είναι κατά κανόνα δίοικο.

Ο καρπός είναι μικρή, σαρκώδης, σχεδόν σφαιρική δρύπη που αποκτά κόκκινο ή πορτοκαλοκόκκινο χρώμα κατά την ωρίμανση. Οι καρποί είναι ευδιάκριτοι πάνω στους πράσινους βλαστούς και προσελκύουν πουλιά.

Το είδος απαντά σε θαμνώνες, μακκία βλάστηση, φρύγανα, πετρώδεις πλαγιές, δασικές παρυφές, ρεματιές και άλλες ανοικτές ή ημισκιερές μεσογειακές θέσεις.

Thesium humile

Το Thesium humile είναι μικρή μονοετής πόα με λεπτούς, όρθιους ή ανερχόμενους βλαστούς. Τα φύλλα είναι πολύ στενά και τα μικρά άνθη σχηματίζονται κατά μήκος των ανώτερων τμημάτων του βλαστού.

Λόγω του μικρού μεγέθους, των στενών φύλλων και των πρασινωπών ανθέων του, μπορεί εύκολα να παραβλεφθεί μέσα στη χαμηλή βλάστηση.

Απαντά σε ανοικτές θέσεις, ξηρά λιβάδια, φρύγανα, πετρώδη εδάφη, αγρούς, παρυφές δρόμων και άλλα ενδιαιτήματα με χαμηλή βλάστηση.

Ως μονοετές φυτό, ολοκληρώνει τον κύκλο ζωής του κατά τη βροχερή περίοδο και την άνοιξη. Οι σπόροι παραμένουν στο έδαφος κατά τη διάρκεια του ξηρού καλοκαιριού.

Φυτά ξενιστές και οικολογικές σχέσεις

Οι ρίζες των Osyris alba και Thesium humile μπορούν να σχηματίσουν μυζητήρες πάνω στις ρίζες διαφόρων γειτονικών φυτών. Η επιτυχής ανάπτυξή τους εξαρτάται επομένως όχι μόνο από το έδαφος και το κλίμα αλλά και από τη σύνθεση της τοπικής φυτικής κοινότητας.

Η καταστροφή των γύρω φυτών μπορεί να επηρεάσει έμμεσα τα ημιπαράσιτα, ακόμη και όταν τα ίδια δεν αφαιρούνται άμεσα. Για τη διατήρησή τους χρειάζεται η προστασία ολόκληρου του μικροενδιαιτήματος και όχι μόνο των μεμονωμένων φυτών.

Ο ημιπαρασιτισμός δεν οδηγεί πάντοτε στον θάνατο του ξενιστή. Υπό φυσικές συνθήκες, τα φυτά συνυπάρχουν μέσα σε ένα δυναμικό σύστημα σχέσεων. Έντονη προσβολή ή περιβαλλοντική καταπόνηση μπορεί, ωστόσο, να μειώσει την ανάπτυξη ορισμένων ξενιστών.

Επικονίαση

Τα μικρά άνθη του Osyris alba παράγουν νέκταρ και γύρη και επισκέπτονται από μικρές μέλισσες, μύγες, σκαθάρια και άλλα έντομα.

Επειδή τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη βρίσκονται συνήθως σε διαφορετικά άτομα, απαιτείται μεταφορά της γύρης μεταξύ διαφορετικών θάμνων. Η παρουσία αρσενικών και θηλυκών φυτών σε σχετικά μικρή απόσταση είναι απαραίτητη για την επιτυχή παραγωγή καρπών.

Τα μικρά άνθη του Thesium humile επικονιάζονται επίσης κυρίως από μικρά έντομα, αν και σε τέτοια μικρά και απλά άνθη μπορεί να εμφανίζεται και αυτογονιμοποίηση.

Διασπορά των καρπών και των σπόρων

Οι σαρκώδεις καρποί του Osyris alba καταναλώνονται από πουλιά. Οι σπόροι μεταφέρονται μέσα στο πεπτικό τους σύστημα και αποτίθενται μαζί με τα περιττώματα σε νέες θέσεις.

Η διασπορά από πουλιά επιτρέπει στο είδος να φτάνει σε απομονωμένους θαμνώνες, φρακτές και δασικές παρυφές. Για την επιτυχή εγκατάσταση, όμως, το νεαρό φυτό πρέπει να βρεθεί κοντά σε κατάλληλες ρίζες ξενιστών.

Οι μικροί ξηροί καρποί του Thesium humile πέφτουν συνήθως κοντά στο μητρικό φυτό. Μπορούν επίσης να μεταφερθούν σε μικρές αποστάσεις με το επιφανειακό νερό, το χώμα, τα ζώα και τις γεωργικές δραστηριότητες.

Προσαρμογές στο μεσογειακό κλίμα

Το Osyris alba παρουσιάζει χαρακτηριστικά προσαρμοσμένα στη θερινή ξηρασία:

  • στενά και σχετικά δερματώδη φύλλα,
  • πράσινους φωτοσυνθετικούς βλαστούς,
  • εκτεταμένο ριζικό σύστημα,
  • δυνατότητα άντλησης νερού από φυτά ξενιστές,
  • και διατήρηση της φωτοσυνθετικής λειτουργίας ακόμη και όταν περιορίζεται το φύλλωμα.

Το Thesium humile αποφεύγει τη δυσμενή θερινή περίοδο μέσω του μονοετούς κύκλου ζωής του. Βλαστάνει μετά τις βροχές και παράγει σπόρους πριν από την πλήρη ξήρανση του εδάφους.

Ο ημιπαρασιτικός τρόπος ζωής προσφέρει πρόσθετη πρόσβαση σε νερό και θρεπτικά στοιχεία, αλλά τα φυτά εξακολουθούν να εξαρτώνται από την κατάσταση της συνολικής βλάστησης του οικοτόπου.

Οικολογική σημασία

Οι καρποί του Osyris alba αποτελούν τροφή για πουλιά και συμβάλλουν στις αλληλεπιδράσεις μεταξύ φυτών και ζώων μέσα στους μεσογειακούς θαμνώνες.

Οι πυκνοί βλαστοί του θάμνου προσφέρουν καταφύγιο σε ασπόνδυλα, ερπετά και μικρά πουλιά. Το ριζικό του σύστημα συμβάλλει στη συγκράτηση του εδάφους σε πετρώδεις πλαγιές.

Τα δύο είδη συμμετέχουν σε υπόγεια δίκτυα σχέσεων με άλλα φυτά μέσω των μυζητήρων τους. Με αυτόν τον τρόπο αποτελούν ιδιαίτερο λειτουργικό στοιχείο των φυτικών κοινοτήτων στις οποίες αναπτύσσονται.

Χρήσεις και οικονομική σημασία

Το γνωστότερο οικονομικά μέλος της οικογένειας είναι το σανδαλόξυλο, που προέρχεται κυρίως από το Santalum album και συγγενικά είδη.

Το αρωματικό εγκάρδιο ξύλο και το αιθέριο έλαιο του σανδαλόξυλου χρησιμοποιούνται στην αρωματοποιία, τα καλλυντικά, την παραδοσιακή ιατρική, την ξυλογλυπτική και θρησκευτικές ή πολιτιστικές τελετές.

Η μεγάλη εμπορική αξία του σανδαλόξυλου έχει οδηγήσει στην υπερεκμετάλλευση αρκετών ειδών Santalum, στην παράνομη υλοτομία και στη μείωση φυσικών πληθυσμών.

Διάφορα είδη Osyris και Thesium έχουν χρησιμοποιηθεί τοπικά στην παραδοσιακή ιατρική ή για άλλους σκοπούς. Οι παραδοσιακές χρήσεις δεν αποτελούν απόδειξη ασφάλειας και τα άγρια κυπριακά φυτά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται χωρίς επιστημονική ταυτοποίηση και εξειδικευμένη καθοδήγηση.

Απειλές και προστασία

Οι κυριότερες πιθανές απειλές για τα δύο κυπριακά είδη είναι:

  • η καταστροφή και εκχέρσωση θαμνώνων,
  • η οικιστική και τουριστική ανάπτυξη,
  • η εντατικοποίηση της γεωργίας,
  • η χρήση ζιζανιοκτόνων,
  • η καταστροφή των παρυφών των αγρών,
  • η λατόμευση και τα οδικά έργα,
  • οι πυρκαγιές,
  • η υπερβόσκηση,
  • η απομάκρυνση της βλάστησης που λειτουργεί ως ξενιστής,
  • η εξάπλωση ανταγωνιστικών ξενικών φυτών,
  • και η παρατεταμένη ξηρασία λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Η προστασία των ημιπαρασιτικών φυτών απαιτεί διατήρηση ολόκληρης της τοπικής φυτικής κοινότητας. Η διατήρηση μόνο των ορατών ατόμων χωρίς τα γειτονικά φυτά ξενιστές μπορεί να μην είναι αρκετή για τη μακροχρόνια επιβίωσή τους.

Συστηματική ταξινόμηση

  • Βασίλειο: Plantae
  • Φύλο: Streptophyta
  • Κλάση: Equisetopsida
  • Υποκλάση: Magnoliidae
  • Τάξη: Santalales
  • Οικογένεια: Santalaceae
  • Γένη στην Κύπρο: Osyris και Thesium
  • Αριθμός γενών στην Κύπρο: 2
  • Συνολικός αριθμός taxa στην Κύπρο: 2
  • Ιθαγενή μη ενδημικά taxa: 2
  • Ενδημικά taxa της Κύπρου: 0
  • Ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa: 0
  • Υβριδικά taxa: 0
  • Taxa αβέβαιης κατάστασης: 0

Πηγές

Text by George Konstantinou

The family Santalaceae, known as the sandalwood family, is a family of flowering plants belonging to the order Santalales. It includes herbs, shrubs and trees that are mainly hemiparasitic and obtain part of their water and mineral nutrients from other plants.

The family has an almost worldwide distribution, with representatives in tropical, subtropical and temperate regions. In its modern broad taxonomic circumscription, it includes approximately 40–44 genera and more than 900 species worldwide. Plants of the World Online of the Royal Botanic Gardens, Kew currently recognizes 40 accepted genera.

The classification of the family has changed considerably. In its modern broad circumscription, it includes certain genera formerly placed in separate families, including Viscaceae. For this reason, the numbers of genera and species differ between older and more recent botanical sources.

According to the organized checklist of the flora of Cyprus, the family Santalaceae is represented in Cyprus by 2 genera and 2 taxa. Both are native non-endemic species. No endemic, alien, naturalized, hybrid or uncertain-status taxa of the family are recorded.

General characteristics

The members of Santalaceae may be annual or perennial herbs, shrubs, trees or aerial parasitic plants. The two Cypriot species are green hemiparasites and retain the ability to photosynthesize.

The leaves are usually simple, entire and alternate. In certain species they are well developed, while in others they are reduced to small scales. The green species produce organic substances through photosynthesis but depend to varying degrees on their host plants.

The flowers are usually small and not particularly conspicuous. They may be bisexual or unisexual. The perianth generally consists of three to six lobes, which may be greenish, yellowish or reddish.

The stamens are usually positioned opposite the perianth lobes. The ovary is inferior or semi-inferior, and its internal structure displays several specializations connected with the evolutionary history of the order Santalales.

The fruit may be dry or fleshy. In Osyris alba, it is fleshy and turns red when mature, while in Thesium humile it is small and dry.

Hemiparasitism

The two Cypriot species are root hemiparasites. This means that they photosynthesize and produce much of the organic material they require, but they connect with the roots of neighbouring plants to obtain water and dissolved mineral nutrients.

The connection is established through specialized organs known as haustoria. The haustoria develop on the roots of the hemiparasite and penetrate the vascular tissues of the host plant.

An individual may connect simultaneously with more than one plant and is not necessarily restricted to a single host species. Potential hosts may include herbs, shrubs or trees growing nearby.

Hemiparasitism provides a considerable advantage on dry or nutrient-poor soils, where water and mineral nutrients are limited. At the same time, it creates complex ecological relationships between the hemiparasite and the surrounding plant community.

The family Santalaceae in Cyprus

In Cyprus, the family is represented by an evergreen or semi-evergreen shrub, Osyris alba, and a small annual herb, Thesium humile.

The two species have very different appearances but share a root-hemiparasitic way of life. They occur mainly in open Mediterranean habitats, scrub, phrygana, rocky slopes, dry grasslands and forest margins.

The taxa of the family Santalaceae in Cyprus

Native non-endemic taxa

Osyris
  1. Osyris alba L. · Species · Native non-endemic
Thesium
  1. Thesium humile Vahl · Species · Native non-endemic

The Cypriot species

Osyris alba

Osyris alba is a much-branched evergreen or semi-evergreen shrub with slender green stems. The leaves are simple, narrow, entire and relatively leathery.

The flowers are small, yellow-green and not particularly conspicuous. Male and female flowers usually occur on separate plants, and the species is therefore generally dioecious.

The fruit is a small, fleshy, almost spherical drupe that becomes red or orange-red when mature. The fruits are conspicuous against the green stems and attract birds.

The species occurs in scrub, maquis vegetation, phrygana, rocky slopes, forest margins, stream valleys and other open or semi-shaded Mediterranean habitats.

Thesium humile

Thesium humile is a small annual herb with slender, erect or ascending stems. The leaves are very narrow, and the small flowers are formed along the upper parts of the stem.

Because of its small size, narrow leaves and greenish flowers, it can easily be overlooked among low vegetation.

It occurs in open places, dry grasslands, phrygana, stony soils, fields, along roadsides and in other habitats with low vegetation.

As an annual plant, it completes its life cycle during the rainy period and spring. Its seeds remain in the soil during the dry summer.

Host plants and ecological relationships

The roots of Osyris alba and Thesium humile can form haustoria on the roots of various neighbouring plants. Their successful development therefore depends not only on the soil and climate but also on the composition of the local plant community.

The destruction of surrounding plants may indirectly affect the hemiparasites, even when the hemiparasites themselves are not directly removed. Their conservation requires the protection of the entire microhabitat and not only the individual plants.

Hemiparasitism does not always result in the death of the host. Under natural conditions, the plants coexist within a dynamic system of relationships. Heavy infestation or environmental stress may, however, reduce the growth of certain hosts.

Pollination

The small flowers of Osyris alba produce nectar and pollen and are visited by small bees, flies, beetles and other insects.

Because male and female flowers are usually present on separate individuals, pollen must be transported between different shrubs. The presence of male and female plants within a relatively short distance is necessary for successful fruit production.

The small flowers of Thesium humile are also pollinated mainly by small insects, although self-fertilization may also occur in such small and simple flowers.

Fruit and seed dispersal

The fleshy fruits of Osyris alba are eaten by birds. The seeds are transported through their digestive system and deposited with their droppings in new places.

Dispersal by birds allows the species to reach isolated scrub, hedges and forest margins. For successful establishment, however, the young plant must occur close to suitable host roots.

The small dry fruits of Thesium humile usually fall near the parent plant. They may also be transported over short distances by surface water, soil, animals and agricultural activities.

Adaptations to the Mediterranean climate

Osyris alba displays characteristics adapted to summer drought:

  • narrow and relatively leathery leaves,
  • green photosynthetic stems,
  • an extensive root system,
  • the ability to obtain water from host plants,
  • and the maintenance of photosynthetic activity even when the foliage is reduced.

Thesium humile avoids the unfavourable summer period through its annual life cycle. It germinates after the rains and produces seeds before the soil dries completely.

The hemiparasitic way of life provides additional access to water and nutrients, but the plants remain dependent on the condition of the overall vegetation of their habitat.

Ecological importance

The fruits of Osyris alba provide food for birds and contribute to interactions between plants and animals within Mediterranean scrub.

The dense stems of the shrub provide shelter for invertebrates, reptiles and small birds. Its root system contributes to soil stabilization on rocky slopes.

Both species participate in underground networks of relationships with other plants through their haustoria. They therefore form a distinctive functional element of the plant communities in which they grow.

Uses and economic importance

The best-known economically important member of the family is sandalwood, obtained mainly from Santalum album and related species.

The aromatic heartwood and essential oil of sandalwood are used in perfumery, cosmetics, traditional medicine, woodcarving and religious or cultural ceremonies.

The high commercial value of sandalwood has resulted in the overexploitation of several Santalum species, illegal logging and the decline of natural populations.

Various Osyris and Thesium species have been used locally in traditional medicine or for other purposes. Traditional uses do not constitute proof of safety, and the wild Cypriot plants should not be used without scientific identification and specialist guidance.

Threats and protection

The principal potential threats to the two Cypriot species are:

  • the destruction and clearance of scrub,
  • residential and tourism development,
  • agricultural intensification,
  • the use of herbicides,
  • the destruction of field margins,
  • quarrying and roadworks,
  • fires,
  • overgrazing,
  • the removal of vegetation that serves as hosts,
  • the spread of competitive alien plants,
  • and prolonged drought caused by climate change.

The protection of hemiparasitic plants requires the conservation of the entire local plant community. Preserving only the visible individuals without the neighbouring host plants may not be sufficient for their long-term survival.

Systematic classification

  • Kingdom: Plantae
  • Phylum: Streptophyta
  • Class: Equisetopsida
  • Subclass: Magnoliidae
  • Order: Santalales
  • Family: Santalaceae
  • Genera in Cyprus: Osyris and Thesium
  • Number of genera in Cyprus: 2
  • Total number of taxa in Cyprus: 2
  • Native non-endemic taxa: 2
  • Endemic taxa of Cyprus: 0
  • Alien or naturalized taxa: 0
  • Hybrid taxa: 0
  • Taxa of uncertain status: 0

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,