Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Solanaceae στην Κύπρο – Solanaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Solanaceae, γνωστή στα αγγλικά ως nightshade family ή potato family, είναι οικογένεια αγγειόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Solanales. Σύμφωνα με το Plants of the World Online, περιλαμβάνει 103 αποδεκτά γένη και περίπου 2.700 είδη, με παγκόσμια εξάπλωση και ιδιαίτερα μεγάλη ποικιλότητα στην Κεντρική και Νότια Αμερική.

Η οικογένεια περιλαμβάνει φυτά με τεράστια οικονομική σημασία, όπως η πατάτα, η ντομάτα, η μελιτζάνα, οι πιπεριές και ο καπνός. Περιλαμβάνει επίσης δηλητηριώδη, φαρμακευτικά, καλλωπιστικά και χωροκατακτητικά είδη.

Στην Κύπρο η οικογένεια Solanaceae αντιπροσωπεύεται στον οργανωμένο κατάλογο από 9 γένη και 21 taxa. Από αυτά, 7 είναι αυτοφυή, μη ενδημικά, 11 ανήκουν στην κατηγορία των ξενικών ή εγκλιματισμένων φυτών και 3 έχουν αβέβαιη κατάσταση.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της οικογένειας είναι μονοετείς, διετείς ή πολυετείς πόες, θάμνοι, μικρά δέντρα και, σπανιότερα, αναρριχώμενα φυτά. Οι βλαστοί μπορεί να είναι λείοι, τριχωτοί, αδενώδεις ή αγκαθωτοί.

Τα φύλλα είναι συνήθως απλά, κατ’ εναλλαγή και χωρίς παράφυλλα. Μπορεί να είναι ακέραια, οδοντωτά, λοβωτά ή βαθιά διαιρεμένα. Σε αρκετά είδη τα φύλλα και οι βλαστοί φέρουν αδενώδεις τρίχες ή αγκάθια.

Τα άνθη είναι συνήθως ερμαφρόδιτα και ακτινόμορφα ή ελαφρώς ζυγόμορφα. Ο κάλυκας αποτελείται κατά κανόνα από 5 ενωμένα σέπαλα και η στεφάνη από 5 ενωμένα πέταλα. Η στεφάνη μπορεί να είναι τροχοειδής, χοανοειδής, σωληνοειδής ή κωδωνοειδής.

Οι στήμονες είναι συνήθως 5 και εναλλάσσονται με τους λοβούς της στεφάνης. Η ωοθήκη είναι επιφυής, σχηματίζεται συνήθως από 2 ενωμένα καρπόφυλλα και περιέχει πολυάριθμες σπερμοβλάστες.

Ο καρπός είναι συνήθως σαρκώδης ράγα, όπως στα γένη Solanum, Lycium και Withania, ή ξηρή κάψα, όπως στα γένη Datura, Hyoscyamus και Nicotiana.

Χημικές ουσίες και τοξικότητα

Πολλά μέλη της οικογένειας παράγουν ισχυρές βιοδραστικές ουσίες, ιδιαίτερα αλκαλοειδή. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η νικοτίνη, η ατροπίνη, η σκοπολαμίνη, η υοσκυαμίνη και διάφορα γλυκοαλκαλοειδή.

Οι ουσίες αυτές λειτουργούν κυρίως ως χημική άμυνα κατά των φυτοφάγων οργανισμών. Η συγκέντρωση και η χημική σύσταση διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των ειδών και μεταξύ των διαφορετικών μερών του ίδιου φυτού.

Ορισμένα είδη των γενών Datura, Hyoscyamus, Mandragora, Nicotiana, Solanum και Withania μπορεί να είναι τοξικά. Η κατανάλωση άγνωστων καρπών, φύλλων, σπόρων ή ριζών φυτών της οικογένειας είναι επικίνδυνη και πρέπει να αποφεύγεται.

Ενδιαιτήματα στην Κύπρο

Τα είδη της οικογένειας απαντούν σε μεγάλη ποικιλία ενδιαιτημάτων. Τα αυτοφυή taxa αναπτύσσονται σε βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, θαμνώνες, ανοικτές εκτάσεις, παραθαλάσσια ενδιαιτήματα, πρανή, παλαιούς τοίχους, ακαλλιέργητους αγρούς και άλλες φυσικές ή διαταραγμένες περιοχές.

Πολλά ξενικά taxa εμφανίζονται σε κατοικημένες περιοχές, άκρες δρόμων, κήπους, γεωργικές εκτάσεις, χώρους απόρριψης υλικών, κοίτες ποταμών και εγκαταλειμμένους αγρούς. Ορισμένα προέρχονται από καλλιεργούμενα ή καλλωπιστικά φυτά που διέφυγαν από καλλιέργεια.

Τα είδη Solanum elaeagnifolium και Nicotiana glauca μπορούν να αποικίζουν έντονα διαταραγμένα ενδιαιτήματα και να σχηματίζουν τοπικά σημαντικούς πληθυσμούς.

Taxa της οικογένειας Solanaceae στην Κύπρο

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, στην Κύπρο καταγράφονται 21 taxa, τα οποία ανήκουν σε 9 γένη.

Αυτοφυή, μη ενδημικά taxa

Hyoscyamus

  1. Hyoscyamus albus L. — Είδος
  2. Hyoscyamus aureus L. — Είδος

Lycium

  1. Lycium schweinfurthii U.Dammer — Είδος

Mandragora

  1. Mandragora officinarum L. — Είδος

Solanum

  1. Solanum nigrum L. — Είδος
  2. Solanum villosum (L.) Mill. — Είδος

Withania

  1. Withania somnifera (L.) Dunal — Είδος

Ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa

Cestrum

  1. Cestrum nocturnum L. — Είδος

Datura

  1. Datura ferox L. — Είδος
  2. Datura innoxia Mill. — Είδος
  3. Datura stramonium L. — Είδος

Lycium

  1. Lycium ferocissimum Miers — Είδος

Nicotiana

  1. Nicotiana glauca Graham — Είδος

Physalis

  1. Physalis angulata L. — Είδος
  2. Physalis ixocarpa Brot. ex Hornem. — Είδος

Solanum

  1. Solanum cornutum Lam. — Είδος
  2. Solanum elaeagnifolium Cav. — Είδος
  3. Solanum lycopersicum L. — Είδος

Taxa αβέβαιης κατάστασης

Nicotiana

  1. Nicotiana rustica L. — Είδος

Solanum

  1. Solanum laciniatum Aiton — Είδος
  2. Solanum linnaeanum Hepper & P.-M.L.Jaeger — Είδος

Δεν καταγράφονται ενδημικά ή υβριδικά taxa της οικογένειας στην Κύπρο.

Οικολογία

Τα αυτοφυή είδη παρουσιάζουν διαφορετικές οικολογικές προσαρμογές. Τα Hyoscyamus albus και Hyoscyamus aureus απαντούν συχνά σε βραχώδεις ή ανθρωπογενώς επηρεασμένες θέσεις, όπως παλαιοί τοίχοι, ερείπια και πετρώδη πρανή.

Το Lycium schweinfurthii είναι αγκαθωτός θάμνος που μπορεί να αναπτύσσεται σε ξηρές και παραθαλάσσιες θέσεις. Οι πυκνοί βλαστοί του παρέχουν καταφύγιο σε μικρά ζώα.

Η Mandragora officinarum είναι πολυετής πόα με μεγάλο, σαρκώδες υπόγειο όργανο και βασικό ρόδακα φύλλων. Αναπτύσσεται κυρίως κατά την ψυχρή και υγρή περίοδο του έτους.

Τα Solanum nigrum και Solanum villosum είναι ποώδη φυτά ανοικτών και διαταραγμένων θέσεων. Οι σαρκώδεις καρποί τους καταναλώνονται από πουλιά, τα οποία συμβάλλουν στη διασπορά των σπόρων.

Το Withania somnifera είναι πολυετής πόα ή μικρός θάμνος προσαρμοσμένος σε ξηρές, θερμές και συχνά διαταραγμένες θέσεις.

Αναπαραγωγή και διασπορά

Η αναπαραγωγή πραγματοποιείται κυρίως με σπόρους. Τα άνθη επικονιάζονται από έντομα, ιδιαίτερα μέλισσες, μύγες και νυχτοπεταλούδες. Ορισμένα είδη μπορούν επίσης να αυτογονιμοποιηθούν.

Τα είδη με σαρκώδεις καρπούς διασπείρονται κυρίως μέσω πουλιών και άλλων ζώων που καταναλώνουν τους καρπούς. Οι σπόροι μεταφέρονται μακριά από το μητρικό φυτό και αποβάλλονται σε νέες θέσεις.

Οι ξηρές κάψες των γενών Datura, Hyoscyamus και Nicotiana απελευθερώνουν πολυάριθμους σπόρους. Η διασπορά πραγματοποιείται με τη βαρύτητα, τον άνεμο, το νερό, τα οχήματα, τα γεωργικά μηχανήματα και τη μεταφορά μολυσμένου χώματος.

Ορισμένα ξενικά είδη μπορούν επίσης να πολλαπλασιάζονται αγενώς. Το Solanum elaeagnifolium, για παράδειγμα, διαθέτει εκτεταμένο υπόγειο σύστημα και μπορεί να αναβλαστάνει από τμήματα ριζών.

Προσαρμογές

Η παραγωγή αλκαλοειδών και άλλων δευτερογενών χημικών ουσιών προστατεύει πολλά είδη από τη βόσκηση και την προσβολή από φυτοφάγους οργανισμούς.

Οι τρίχες, οι αδενώδεις εκκρίσεις και τα αγκάθια ορισμένων ειδών παρέχουν πρόσθετη μηχανική και χημική προστασία. Τα βαθιά ή εκτεταμένα ριζικά συστήματα επιτρέπουν την επιβίωση σε ξηρά περιβάλλοντα και την επανέκπτυξη μετά από κοπή ή διαταραχή.

Η παραγωγή μεγάλου αριθμού σπόρων, η δημιουργία εδαφικής τράπεζας σπερμάτων και η ικανότητα ανάπτυξης σε διαταραγμένα εδάφη ευνοούν ιδιαίτερα την εξάπλωση των ξενικών ειδών.

Οικονομική σημασία

Η Solanaceae είναι μία από τις σημαντικότερες οικονομικά οικογένειες φυτών. Περιλαμβάνει βασικά καλλιεργούμενα είδη, όπως:

  • την πατάτα, Solanum tuberosum,
  • την ντομάτα, Solanum lycopersicum,
  • τη μελιτζάνα, Solanum melongena,
  • τις πιπεριές, είδη του γένους Capsicum,
  • και τον καπνό, κυρίως Nicotiana tabacum.

Πολλά είδη καλλιεργούνται επίσης ως καλλωπιστικά φυτά, όπως είδη των γενών Cestrum, Brugmansia, Datura, Nicotiana και Petunia.

Διάφορα αλκαλοειδή της οικογένειας έχουν χρησιμοποιηθεί στη φαρμακολογία. Παράλληλα, οι ίδιες ουσίες μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή δηλητηρίαση όταν τα φυτά χρησιμοποιούνται χωρίς εξειδικευμένη γνώση.

Ξενικά και δυνητικά χωροκατακτητικά είδη

Ορισμένα ξενικά μέλη της οικογένειας έχουν ιδιαίτερη περιβαλλοντική ή γεωργική σημασία στην Κύπρο.

Το Solanum elaeagnifolium είναι αγκαθωτό πολυετές φυτό με ισχυρό υπόγειο σύστημα. Μπορεί να εξαπλώνεται σε γεωργικές και διαταραγμένες εκτάσεις, να ανταγωνίζεται τις καλλιέργειες και να είναι δύσκολο να απομακρυνθεί.

Το Nicotiana glauca είναι θάμνος ή μικρό δέντρο που αποικίζει πρανή, κοίτες ποταμών, άκρες δρόμων και εγκαταλειμμένες εκτάσεις. Παράγει πολυάριθμους μικρούς σπόρους και περιέχει τοξικά αλκαλοειδή.

Το Lycium ferocissimum είναι πυκνός, ισχυρά αγκαθωτός θάμνος. Η εξάπλωσή του μπορεί να περιορίζει την πρόσβαση ανθρώπων και ζώων και να ανταγωνίζεται την τοπική βλάστηση.

Τα είδη του γένους Datura παράγουν πολυάριθμους σπόρους και εμφανίζονται συχνά σε διαταραγμένα ή πλούσια σε θρεπτικά στοιχεία εδάφη. Όλα τα μέρη τους μπορεί να περιέχουν επικίνδυνα τροπανικά αλκαλοειδή.

Απειλές και προστασία

Τα αυτοφυή είδη μπορεί να επηρεαστούν από την καταστροφή των φυσικών τους ενδιαιτημάτων, την οικοδομική ανάπτυξη, την εκχέρσωση θαμνώνων, τον καθαρισμό παλαιών τοίχων και τη χρήση ζιζανιοκτόνων.

Παράλληλα, η εξάπλωση ορισμένων ξενικών ειδών μπορεί να επηρεάσει τη φυσική βλάστηση, τις γεωργικές εκτάσεις και τα διαταραγμένα οικοσυστήματα. Η έγκαιρη αναγνώριση και απομάκρυνση νέων εστιών είναι αποτελεσματικότερη από την αντιμετώπιση εκτεταμένων και εγκατεστημένων πληθυσμών.

Για τα taxa αβέβαιης κατάστασης απαιτείται περαιτέρω έλεγχος ιστορικών στοιχείων, δειγμάτων και σύγχρονων καταγραφών, ώστε να καθοριστεί αν υπάρχουν ή υπήρξαν σταθεροί πληθυσμοί στην Κύπρο.

Συστηματική ταξινόμηση των taxa της Κύπρου

  • Βασίλειο: Plantae
  • Κλάδος: Streptophyta
  • Κλάση: Equisetopsida
  • Υποκλάση: Magnoliidae
  • Τάξη: Solanales
  • Οικογένεια: Solanaceae
  • Γένη στην Κύπρο: Cestrum, Datura, Hyoscyamus, Lycium, Mandragora, Nicotiana, Physalis, Solanum και Withania
  • Συνολικός αριθμός στην Κύπρο: 9 γένη και 21 taxa
  • Καθεστώς στην Κύπρο: 7 αυτοφυή μη ενδημικά, 11 ξενικά ή εγκλιματισμένα και 3 taxa αβέβαιης κατάστασης

Πηγές

Text by George Konstantinou

The family Solanaceae, known as the nightshade family or potato family, is a family of angiosperm plants belonging to the order Solanales. According to Plants of the World Online, it includes 103 accepted genera and approximately 2,700 species, with a worldwide distribution and particularly great diversity in Central and South America.

The family includes plants of enormous economic importance, such as the potato, tomato, aubergine, peppers and tobacco. It also includes poisonous, medicinal, ornamental and invasive species.

In Cyprus, the family Solanaceae is represented in the organized checklist by 9 genera and 21 taxa. Of these, 7 are native and non-endemic, 11 belong to the category of alien or naturalized plants and 3 have an uncertain status.

General characteristics

The members of the family are annual, biennial or perennial herbs, shrubs, small trees and, more rarely, climbing plants. The stems may be smooth, hairy, glandular or spiny.

The leaves are usually simple, alternate and without stipules. They may be entire, toothed, lobed or deeply divided. In several species, the leaves and stems bear glandular hairs or spines.

The flowers are usually bisexual and radially symmetrical or slightly zygomorphic. The calyx generally consists of 5 fused sepals and the corolla of 5 fused petals. The corolla may be rotate, funnel-shaped, tubular or bell-shaped.

There are usually 5 stamens, alternating with the corolla lobes. The ovary is superior, usually formed by 2 fused carpels and contains numerous ovules.

The fruit is usually a fleshy berry, as in the genera Solanum, Lycium and Withania, or a dry capsule, as in the genera Datura, Hyoscyamus and Nicotiana.

Chemical substances and toxicity

Many members of the family produce powerful bioactive substances, particularly alkaloids. These include nicotine, atropine, scopolamine, hyoscyamine and various glycoalkaloids.

These substances function mainly as chemical defences against herbivorous organisms. Their concentration and chemical composition differ significantly among species and among the different parts of the same plant.

Some species of the genera Datura, Hyoscyamus, Mandragora, Nicotiana, Solanum and Withania may be toxic. The consumption of unknown fruits, leaves, seeds or roots of plants belonging to the family is dangerous and should be avoided.

Habitats in Cyprus

The species of the family occur in a wide variety of habitats. The native taxa grow in rocky and stony locations, scrubland, open areas, coastal habitats, banks, old walls, uncultivated fields and other natural or disturbed areas.

Many alien taxa occur in inhabited areas, along roadsides, in gardens, agricultural land, dumping grounds, riverbeds and abandoned fields. Some originate from cultivated or ornamental plants that escaped from cultivation.

The species Solanum elaeagnifolium and Nicotiana glauca can colonize heavily disturbed habitats and locally form significant populations.

Taxa of the family Solanaceae in Cyprus

According to the organized checklist of the flora of Cyprus, 21 taxa, belonging to 9 genera, are recorded in Cyprus.

Native, non-endemic taxa

Hyoscyamus

  1. Hyoscyamus albus L. — Species
  2. Hyoscyamus aureus L. — Species

Lycium

  1. Lycium schweinfurthii U.Dammer — Species

Mandragora

  1. Mandragora officinarum L. — Species

Solanum

  1. Solanum nigrum L. — Species
  2. Solanum villosum (L.) Mill. — Species

Withania

  1. Withania somnifera (L.) Dunal — Species

Alien or naturalized taxa

Cestrum

  1. Cestrum nocturnum L. — Species

Datura

  1. Datura ferox L. — Species
  2. Datura innoxia Mill. — Species
  3. Datura stramonium L. — Species

Lycium

  1. Lycium ferocissimum Miers — Species

Nicotiana

  1. Nicotiana glauca Graham — Species

Physalis

  1. Physalis angulata L. — Species
  2. Physalis ixocarpa Brot. ex Hornem. — Species

Solanum

  1. Solanum cornutum Lam. — Species
  2. Solanum elaeagnifolium Cav. — Species
  3. Solanum lycopersicum L. — Species

Taxa of uncertain status

Nicotiana

  1. Nicotiana rustica L. — Species

Solanum

  1. Solanum laciniatum Aiton — Species
  2. Solanum linnaeanum Hepper & P.-M.L.Jaeger — Species

No endemic or hybrid taxa of the family are recorded in Cyprus.

Ecology

The native species show different ecological adaptations. Hyoscyamus albus and Hyoscyamus aureus often occur in rocky or human-influenced locations, such as old walls, ruins and stony banks.

Lycium schweinfurthii is a spiny shrub that can grow in dry and coastal locations. Its dense stems provide shelter for small animals.

Mandragora officinarum is a perennial herb with a large, fleshy underground organ and a basal rosette of leaves. It grows mainly during the cool and wet period of the year.

Solanum nigrum and Solanum villosum are herbaceous plants of open and disturbed locations. Their fleshy fruits are consumed by birds, which contribute to seed dispersal.

Withania somnifera is a perennial herb or small shrub adapted to dry, warm and often disturbed locations.

Reproduction and dispersal

Reproduction takes place mainly by seeds. The flowers are pollinated by insects, particularly bees, flies and moths. Some species can also self-pollinate.

Species with fleshy fruits are dispersed mainly through birds and other animals that consume the fruits. The seeds are transported away from the parent plant and deposited in new locations.

The dry capsules of the genera Datura, Hyoscyamus and Nicotiana release numerous seeds. Dispersal occurs through gravity, wind, water, vehicles, agricultural machinery and the movement of contaminated soil.

Some alien species can also reproduce vegetatively. Solanum elaeagnifolium, for example, has an extensive underground system and can regenerate from root fragments.

Adaptations

The production of alkaloids and other secondary chemical substances protects many species from grazing and attack by herbivorous organisms.

The hairs, glandular secretions and spines of certain species provide additional mechanical and chemical protection. Deep or extensive root systems allow survival in dry environments and regeneration after cutting or disturbance.

The production of large numbers of seeds, the formation of a soil seed bank and the ability to grow in disturbed soils particularly favour the spread of alien species.

Economic importance

Solanaceae is one of the most economically important plant families. It includes major cultivated species such as:

  • the potato, Solanum tuberosum,
  • the tomato, Solanum lycopersicum,
  • the aubergine, Solanum melongena,
  • peppers, species of the genus Capsicum,
  • and tobacco, mainly Nicotiana tabacum.

Many species are also cultivated as ornamental plants, including species of the genera Cestrum, Brugmansia, Datura, Nicotiana and Petunia.

Various alkaloids of the family have been used in pharmacology. At the same time, these substances can cause serious poisoning when the plants are used without specialized knowledge.

Alien and potentially invasive species

Some alien members of the family have particular environmental or agricultural importance in Cyprus.

Solanum elaeagnifolium is a spiny perennial plant with a strong underground system. It can spread in agricultural and disturbed areas, compete with crops and be difficult to remove.

Nicotiana glauca is a shrub or small tree that colonizes banks, riverbeds, roadsides and abandoned land. It produces numerous small seeds and contains toxic alkaloids.

Lycium ferocissimum is a dense, strongly spiny shrub. Its spread can restrict access by people and animals and compete with native vegetation.

Species of the genus Datura produce numerous seeds and frequently appear in disturbed or nutrient-rich soils. All their parts may contain dangerous tropane alkaloids.

Threats and protection

The native species may be affected by the destruction of their natural habitats, building development, scrub clearance, the cleaning of old walls and herbicide use.

At the same time, the spread of certain alien species may affect natural vegetation, agricultural land and disturbed ecosystems. The early identification and removal of new outbreaks is more effective than dealing with extensive and established populations.

For taxa of uncertain status, further examination of historical evidence, specimens and modern records is required to determine whether stable populations exist or existed in Cyprus.

Systematic classification of the taxa of Cyprus

  • Kingdom: Plantae
  • Phylum: Streptophyta
  • Class: Equisetopsida
  • Subclass: Magnoliidae
  • Order: Solanales
  • Family: Solanaceae
  • Genera in Cyprus: Cestrum, Datura, Hyoscyamus, Lycium, Mandragora, Nicotiana, Physalis, Solanum and Withania
  • Total number in Cyprus: 9 genera and 21 taxa
  • Status in Cyprus: 7 native non-endemic, 11 alien or naturalized and 3 taxa of uncertain status

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)