See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Smilacaceae, γνωστή στα αγγλικά ως greenbrier family ή sarsaparilla family, είναι οικογένεια μονοκοτυλήδονων αγγειόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Liliales.
Σύμφωνα με το Plants of the World Online, η οικογένεια περιλαμβάνει σήμερα 1 αποδεκτό γένος, το Smilax, με περίπου 268 αποδεκτά είδη. Τα είδη της εξαπλώνονται στις τροπικές, υποτροπικές και εύκρατες περιοχές και των δύο ημισφαιρίων, με τη μεγαλύτερη ποικιλότητα στη Νότια Αμερική και την τροπική Ασία.
Στην Κύπρο η οικογένεια Smilacaceae αντιπροσωπεύεται από 1 γένος και 1 αυτοφυές, μη ενδημικό taxon, το Smilax aspera.
Γενικά χαρακτηριστικά
Τα μέλη της οικογένειας είναι κυρίως πολυετή αναρριχώμενα ή έρποντα φυτά, συχνά με ξυλώδεις βλαστούς και υπόγεια ριζώματα. Οι βλαστοί μπορεί να είναι λείοι ή να φέρουν ισχυρά, αγκιστροειδή αγκάθια, τα οποία βοηθούν τα φυτά να στηρίζονται πάνω στη γύρω βλάστηση.
Τα φύλλα είναι απλά, κατ’ εναλλαγή, έμμισχα και συνήθως δερματώδη. Μπορεί να είναι ωοειδή, καρδιόσχημα ή τριγωνικά και συχνά διαθέτουν αγκαθωτό περιθώριο. Παρουσιάζουν χαρακτηριστική δικτυωτή νεύρωση, γνώρισμα ασυνήθιστο μεταξύ των μονοκοτυλήδονων φυτών.
Στη βάση του μίσχου αναπτύσσονται συνήθως δύο έλικες. Οι έλικες περιελίσσονται γύρω από κλαδιά και άλλα στηρίγματα και επιτρέπουν στους βλαστούς να αναρριχώνται προς το φως.
Τα φυτά είναι συνήθως δίοικα, με τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη να σχηματίζονται σε διαφορετικά άτομα. Τα άνθη είναι μικρά, πρασινωπά, κιτρινωπά ή υπόλευκα και συγκεντρώνονται σε σφαιρικές, σκιαδόμορφες ταξιανθίες.
Κάθε άνθος διαθέτει συνήθως 6 όμοια τέπαλα. Τα αρσενικά άνθη φέρουν κατά κανόνα 6 στήμονες, ενώ τα θηλυκά διαθέτουν επιφυή ωοθήκη με 3 χώρους.
Ο καρπός είναι σφαιρική, σαρκώδης ράγα που περιέχει λίγους σχετικά μεγάλους σπόρους.
Ενδιαιτήματα στην Κύπρο
Το Smilax aspera απαντά σε πολλά φυσικά και ημιφυσικά ενδιαιτήματα της Κύπρου. Αναπτύσσεται σε θαμνώνες, μακκία βλάστηση, δάση, δασικές παρυφές, φυτοφράκτες, βραχώδεις πλαγιές, ρεματιές και άλλες θέσεις με θαμνώδη ή δενδρώδη βλάστηση.
Μπορεί να αναρριχάται πάνω σε θάμνους και δέντρα, σχηματίζοντας πυκνά και συχνά αδιαπέραστα πλέγματα βλαστών. Απαντά τόσο σε σχετικά ξηρές μεσογειακές θέσεις όσο και σε πιο δροσερά και υγρά μικροενδιαιτήματα.
Η παρουσία των ελίκων και των αγκαθιών το βοηθά να χρησιμοποιεί τη γύρω βλάστηση ως φυσικό στήριγμα, χωρίς να επενδύει στην ανάπτυξη ισχυρού κατακόρυφου κορμού.
Taxa της οικογένειας Smilacaceae στην Κύπρο
Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, στην Κύπρο καταγράφεται 1 αυτοφυές, μη ενδημικό taxon, το οποίο ανήκει σε 1 γένος.
Αυτοφυές, μη ενδημικό taxon
Smilax
- Smilax aspera L. — Είδος
Δεν καταγράφονται ενδημικά, επιγενή, υβριδικά ή αβέβαιης παρουσίας taxa της οικογένειας στην Κύπρο.
Το είδος Smilax aspera στην Κύπρο
Το Smilax aspera είναι αειθαλές ή μερικώς φυλλοβόλο, πολυετές αναρριχώμενο φυτό. Διαθέτει μακριούς, εύκαμπτους και έντονα διακλαδισμένους βλαστούς, οι οποίοι συχνά φέρουν ισχυρά, καμπυλωτά αγκάθια.
Τα φύλλα παρουσιάζουν μεγάλη μορφολογική ποικιλία. Είναι συνήθως σκληρά και γυαλιστερά, με καρδιόσχημη, ωοειδή ή τριγωνική βάση και εμφανείς κύριες νευρώσεις που ξεκινούν κοντά στη βάση του ελάσματος. Το περιθώριο μπορεί να είναι ακέραιο ή να φέρει μικρά αγκάθια.
Οι έλικες που αναπτύσσονται κοντά στη βάση του μίσχου προσκολλώνται στα γειτονικά φυτά και παρέχουν στήριξη στους αναπτυσσόμενους βλαστούς.
Τα μικρά άνθη σχηματίζονται σε σφαιρικές ταξιανθίες στις μασχάλες των φύλλων. Επειδή το είδος είναι συνήθως δίοικο, απαιτείται παρουσία αρσενικών και θηλυκών φυτών στην ίδια ευρύτερη περιοχή για την επιτυχημένη παραγωγή καρπών.
Οι καρποί είναι σφαιρικές ράγες που αποκτούν κόκκινο έως σκούρο κόκκινο χρώμα κατά την ωρίμανση. Συχνά παραμένουν πάνω στο φυτό για αρκετό χρονικό διάστημα.
Οικολογία
Το Smilax aspera αποτελεί χαρακτηριστικό αναρριχώμενο στοιχείο της μεσογειακής βλάστησης. Με τους βλαστούς του συνδέει συχνά γειτονικούς θάμνους και δέντρα και συμβάλλει στη δημιουργία πυκνής φυτικής κάλυψης.
Οι πυκνές συστάδες του προσφέρουν καταφύγιο σε μικρά πουλιά, ερπετά, ασπόνδυλα και άλλους οργανισμούς. Τα άνθη αποτελούν πηγή τροφής για διάφορα έντομα, ενώ οι σαρκώδεις καρποί καταναλώνονται από πουλιά.
Το φυτό μπορεί να αναπτύσσεται κάτω από μερική σκιά, αλλά οι βλαστοί του κατευθύνονται προς φωτεινότερα σημεία της βλάστησης. Το εκτεταμένο υπόγειο σύστημα και οι ανθεκτικοί βλαστοί του επιτρέπουν να επιβιώνει σε συνθήκες θερινής ξηρασίας.
Αναπαραγωγή και διασπορά
Η αναπαραγωγή πραγματοποιείται κυρίως με σπόρους, αλλά το φυτό μπορεί επίσης να εξαπλώνεται τοπικά μέσω του υπόγειου συστήματος και της ριζοβολίας βλαστών που έρχονται σε επαφή με το έδαφος.
Η επικονίαση πραγματοποιείται από έντομα που προσελκύονται από τις μικρές, πολυάριθμες ταξιανθίες. Επειδή τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη βρίσκονται συνήθως σε διαφορετικά φυτά, η μεταφορά γύρης μεταξύ διαφορετικών ατόμων είναι απαραίτητη.
Οι ώριμοι καρποί καταναλώνονται από πουλιά, τα οποία μεταφέρουν τους σπόρους σε νέες θέσεις. Η ζωοχωρία αποτελεί τον σημαντικότερο τρόπο διασποράς σε μεγαλύτερες αποστάσεις, ενώ οι καρποί μπορεί επίσης να πέφτουν κοντά στο μητρικό φυτό.
Προσαρμογές
Οι έλικες επιτρέπουν στο φυτό να αναρριχάται αποτελεσματικά πάνω στη γύρω βλάστηση και να φθάνει σε φωτεινότερα επίπεδα χωρίς την κατασκευή ισχυρού αυτοστηριζόμενου κορμού.
Τα αγκάθια λειτουργούν τόσο ως μέσα στήριξης όσο και ως προστασία από μεγάλα φυτοφάγα ζώα. Τα σκληρά, δερματώδη φύλλα περιορίζουν την απώλεια νερού και αποτελούν σημαντική προσαρμογή στο θερμό και ξηρό μεσογειακό καλοκαίρι.
Το υπόγειο σύστημα επιτρέπει την αποθήκευση θρεπτικών ουσιών και την επανέκπτυξη βλαστών μετά από ξηρασία, βόσκηση, κοπή ή άλλες διαταραχές. Η ικανότητα αναβλάστησης καθιστά το φυτό ιδιαίτερα ανθεκτικό.
Οικολογική και οικονομική σημασία
Το Smilax aspera έχει σημαντική οικολογική αξία, καθώς προσφέρει τροφή, κάλυψη και θέσεις προστασίας σε πολλά ζώα. Οι πυκνοί, αγκαθωτοί βλαστοί δημιουργούν ασφαλή σημεία φωλιάσματος και ανάπαυσης για μικρά πουλιά.
Διάφορα είδη του γένους Smilax έχουν χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου στην παραδοσιακή βοτανοθεραπεία και ως πηγή της δρόγης που είναι γνωστή ως σαρσαπαρίλλα. Άλλα είδη χρησιμοποιούνται ως τροφή, στην καλαθοπλεκτική ή ως καλλωπιστικά φυτά.
Οι χρήσεις που αναφέρονται για άλλα είδη του γένους δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως στο Smilax aspera. Η κατανάλωση ή φαρμακευτική χρήση οποιουδήποτε μέρους του φυτού απαιτεί ορθή ταυτοποίηση και κατάλληλη επιστημονική καθοδήγηση.
Απειλές και προστασία
Το είδος είναι ευρέως προσαρμοσμένο σε διαφορετικά μεσογειακά ενδιαιτήματα, αλλά οι τοπικοί πληθυσμοί του μπορεί να επηρεαστούν από την εκχέρσωση θαμνώνων, την καταστροφή φυτοφρακτών, τις δασικές πυρκαγιές μεγάλης συχνότητας, την οικοδομική ανάπτυξη και τις εργασίες καθαρισμού της φυσικής βλάστησης.
Η υπερβολική απομάκρυνση αναρριχώμενων φυτών από δασικές παρυφές, ρεματιές και φυτοφράκτες περιορίζει την πυκνή φυτική κάλυψη που χρησιμοποιούν πολλά ζώα ως καταφύγιο.
Η διατήρηση της μακκίας βλάστησης, των φυσικών φυτοφρακτών, των δασικών παρυφών και των ρεματιών συμβάλλει τόσο στην προστασία του είδους όσο και στη διατήρηση των οργανισμών που εξαρτώνται από τις συστάδες του.
Συστηματική ταξινόμηση του είδους της Κύπρου
- Βασίλειο: Plantae
- Κλάδος: Streptophyta
- Κλάση: Equisetopsida
- Υποκλάση: Magnoliidae
- Τάξη: Liliales
- Οικογένεια: Smilacaceae
- Γένος: Smilax
- Είδος στην Κύπρο: Smilax aspera L.
- Συνολικός αριθμός στην Κύπρο: 1 γένος και 1 taxon
- Καθεστώς στην Κύπρο: αυτοφυές, μη ενδημικό είδος
Πηγές
- ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Plants of the World Online – Smilacaceae
- Plants of the World Online – Smilax
- Plants of the World Online – Smilax aspera
- Plants of the World Online – Γενικές πληροφορίες για τη Smilacaceae
Text by George Konstantinou
The family Smilacaceae, known as the greenbrier family or sarsaparilla family, is a family of monocotyledonous angiosperm plants belonging to the order Liliales.
According to Plants of the World Online, the family currently includes 1 accepted genus, Smilax, with approximately 268 accepted species. Its species are distributed in the tropical, subtropical and temperate regions of both hemispheres, with the greatest diversity in South America and tropical Asia.
In Cyprus, the family Smilacaceae is represented by 1 genus and 1 native, non-endemic taxon, Smilax aspera.
General characteristics
The members of the family are mainly perennial climbing or creeping plants, often with woody stems and underground rhizomes. The stems may be smooth or bear strong, hook-shaped prickles, which help the plants support themselves on the surrounding vegetation.
The leaves are simple, alternate, petiolate and usually leathery. They may be ovate, heart-shaped or triangular and often have a prickly margin. They display characteristic reticulate venation, a feature unusual among monocotyledonous plants.
Two tendrils usually develop at the base of the petiole. The tendrils coil around branches and other supports and allow the stems to climb towards the light.
The plants are usually dioecious, with male and female flowers formed on different individuals. The flowers are small, greenish, yellowish or whitish and are grouped in spherical, umbel-like inflorescences.
Each flower usually has 6 similar tepals. The male flowers generally bear 6 stamens, while the female flowers possess a superior ovary with 3 chambers.
The fruit is a spherical, fleshy berry containing a few relatively large seeds.
Habitats in Cyprus
Smilax aspera occurs in many natural and semi-natural habitats in Cyprus. It grows in scrubland, maquis vegetation, forests, forest margins, hedgerows, rocky slopes, stream valleys and other locations with shrubby or woody vegetation.
It can climb over shrubs and trees, forming dense and often impenetrable networks of stems. It occurs both in relatively dry Mediterranean locations and in cooler and moister microhabitats.
The presence of tendrils and prickles helps it use the surrounding vegetation as a natural support without investing in the development of a strong vertical trunk.
Taxa of the family Smilacaceae in Cyprus
According to the organized checklist of the flora of Cyprus, 1 native, non-endemic taxon, belonging to 1 genus, is recorded in Cyprus.
Native, non-endemic taxon
Smilax
- Smilax aspera L. — Species
No endemic, alien, hybrid or uncertain-presence taxa of the family are recorded in Cyprus.
The species Smilax aspera in Cyprus
Smilax aspera is an evergreen or partly deciduous, perennial climbing plant. It has long, flexible and strongly branched stems, which often bear strong, curved prickles.
The leaves show considerable morphological variation. They are usually tough and glossy, with a heart-shaped, ovate or triangular base and prominent main veins beginning near the base of the blade. The margin may be entire or bear small prickles.
The tendrils that develop near the base of the petiole attach themselves to neighbouring plants and provide support for the growing stems.
The small flowers are formed in spherical inflorescences in the leaf axils. Because the species is usually dioecious, the presence of male and female plants in the same wider area is required for successful fruit production.
The fruits are spherical berries that acquire a red to dark-red colour at maturity. They often remain on the plant for a considerable period.
Ecology
Smilax aspera is a characteristic climbing component of Mediterranean vegetation. Its stems often connect neighbouring shrubs and trees and contribute to the creation of dense plant cover.
Its dense stands provide shelter for small birds, reptiles, invertebrates and other organisms. The flowers provide a food source for various insects, while the fleshy fruits are consumed by birds.
The plant can grow under partial shade, but its stems are directed towards brighter parts of the vegetation. Its extensive underground system and resistant stems allow it to survive under conditions of summer drought.
Reproduction and dispersal
Reproduction takes place mainly by seeds, but the plant can also spread locally through its underground system and the rooting of stems that come into contact with the ground.
Pollination is carried out by insects attracted to the small, numerous inflorescences. Because the male and female flowers are usually found on different plants, the transfer of pollen between different individuals is necessary.
The mature fruits are consumed by birds, which transport the seeds to new locations. Zoochory is the most important means of dispersal over longer distances, while the fruits may also fall close to the parent plant.
Adaptations
The tendrils allow the plant to climb efficiently over the surrounding vegetation and reach brighter levels without constructing a strong self-supporting trunk.
The prickles function both as means of support and as protection from large herbivorous animals. The tough, leathery leaves reduce water loss and constitute an important adaptation to the warm and dry Mediterranean summer.
The underground system allows the storage of nutrients and the regeneration of stems after drought, grazing, cutting or other disturbances. Its ability to resprout makes the plant particularly resilient.
Ecological and economic importance
Smilax aspera has significant ecological value, as it provides food, cover and protected locations for many animals. Its dense, prickly stems create safe nesting and resting sites for small birds.
Various species of the genus Smilax have been used in different parts of the world in traditional herbal medicine and as a source of the herbal drug known as sarsaparilla. Other species are used as food, in basketry or as ornamental plants.
Uses reported for other species of the genus should not automatically be attributed to Smilax aspera. The consumption or medicinal use of any part of the plant requires correct identification and appropriate scientific guidance.
Threats and protection
The species is widely adapted to different Mediterranean habitats, but its local populations may be affected by the clearing of scrubland, the destruction of hedgerows, highly frequent forest fires, building development and operations to clear natural vegetation.
The excessive removal of climbing plants from forest margins, stream valleys and hedgerows reduces the dense plant cover used by many animals as shelter.
The conservation of maquis vegetation, natural hedgerows, forest margins and stream valleys contributes both to the protection of the species and to the conservation of the organisms that depend on its stands.
Systematic classification of the species of Cyprus
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Magnoliidae
- Order: Liliales
- Family: Smilacaceae
- Genus: Smilax
- Species in Cyprus: Smilax aspera L.
- Total number in Cyprus: 1 genus and 1 taxon
- Status in Cyprus: native, non-endemic species
