See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Selaginellaceae, γνωστή στα αγγλικά ως spikemoss family, είναι οικογένεια αρχέγονων, άσπερμων αγγειόφυτων φυτών που ανήκει στην τάξη Selaginellales και στην εξελικτική γραμμή των λυκοφύτων. Δεν πρόκειται για βρύα ούτε για πραγματικές φτέρες, παρά την επιφανειακή ομοιότητα που παρουσιάζουν ορισμένα είδη με αυτές τις ομάδες.
Σύμφωνα με το Plants of the World Online, η οικογένεια περιλαμβάνει 1 αποδεκτό γένος, το Selaginella, και περίπου 752 αποδεκτά είδη. Τα είδη της έχουν σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση, με τη μεγαλύτερη ποικιλότητα στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές.
Η εξελικτική ιστορία της οικογένειας είναι εξαιρετικά παλιά. Οι πρόγονοι των σημερινών λυκοφύτων εμφανίστηκαν πολύ πριν από τα ανθοφόρα φυτά και αντιπροσωπεύουν μία από τις αρχαιότερες εξελικτικές γραμμές αγγειόφυτων που επιβιώνουν μέχρι σήμερα.
Στην Κύπρο η οικογένεια Selaginellaceae αντιπροσωπεύεται από 1 γένος και 1 αυτοφυές, μη ενδημικό taxon, το Selaginella denticulata.
Γενικά χαρακτηριστικά
Τα μέλη της οικογένειας είναι μικρά ποώδη φυτά, συνήθως πολυετή, με έρποντες, ανερχόμενους ή όρθιους βλαστούς. Οι βλαστοί διακλαδίζονται συνήθως διχοτομικά και σε πολλά είδη σχηματίζουν πυκνά στρώματα πάνω στο έδαφος, στους βράχους ή σε άλλες επιφάνειες.
Τα φύλλα είναι πολύ μικρά και ονομάζονται μικρόφυλλα. Διαθέτουν μία μόνο, μη διακλαδισμένη αγγειακή δέσμη και διατάσσονται κατά μήκος των βλαστών. Στη βάση της επάνω επιφάνειας κάθε φύλλου υπάρχει ένα μικρό, λεπιοειδές εξάρτημα που ονομάζεται γλωσσίδιο και αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της οικογένειας.
Σε πολλά είδη τα φύλλα εμφανίζονται σε τέσσερις σειρές και παρουσιάζουν διαφορετικά μεγέθη. Τα πλευρικά φύλλα είναι συνήθως μεγαλύτερα, ενώ τα φύλλα της επάνω πλευράς του βλαστού είναι μικρότερα.
Από τους βλαστούς αναπτύσσονται ειδικές δομές που ονομάζονται ριζοφόρα. Αυτές κατευθύνονται προς το υπόστρωμα και παράγουν ρίζες, βοηθώντας το φυτό να στερεωθεί και να απορροφήσει νερό και θρεπτικά στοιχεία.
Τα φυτά δεν σχηματίζουν άνθη, καρπούς ή σπόρους. Αναπαράγονται με σπόρια που παράγονται μέσα σε σποράγγεια, επάνω σε εξειδικευμένα φύλλα που ονομάζονται σποροφύλλα.
Ενδιαιτήματα στην Κύπρο
Το Selaginella denticulata απαντά κυρίως σε σκιερές ή ημισκιερές θέσεις με εποχική υγρασία. Αναπτύσσεται σε υγρές βραχώδεις πλαγιές, σχισμές βράχων, πρανή, παλαιούς πέτρινους τοίχους, δασικές θέσεις και επιφάνειες με λεπτό στρώμα εδάφους.
Εμφανίζεται συχνότερα κατά την υγρή περίοδο του έτους, όταν οι βροχοπτώσεις εξασφαλίζουν την απαραίτητη υγρασία. Μπορεί να σχηματίζει πυκνές πράσινες συστάδες που καλύπτουν μικρές επιφάνειες του εδάφους ή των βράχων.
Κατά τη διάρκεια της θερμής και ξηρής περιόδου, η ανάπτυξή του περιορίζεται σημαντικά. Οι προστατευμένες μικροθέσεις, όπου διατηρείται περισσότερη υγρασία και επικρατούν χαμηλότερες θερμοκρασίες, είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την επιβίωσή του.
Taxa της οικογένειας Selaginellaceae στην Κύπρο
Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, στην Κύπρο καταγράφεται 1 αυτοφυές, μη ενδημικό taxon, το οποίο ανήκει σε 1 γένος.
Αυτοφυές, μη ενδημικό taxon
Selaginella
- Selaginella denticulata (L.) Link — Είδος
Δεν καταγράφονται ενδημικά, επιγενή, υβριδικά ή αβέβαιης παρουσίας taxa της οικογένειας στην Κύπρο.
Οικολογία
Το Selaginella denticulata είναι χαμηλό, έρπον ή ανερχόμενο πολυετές λυκόφυτο. Οι λεπτοί, διακλαδισμένοι βλαστοί του απλώνονται πάνω στο υπόστρωμα και σχηματίζουν συχνά πυκνά στρώματα βλάστησης.
Τα μικρά φύλλα του είναι οδοντωτά στα περιθώρια, χαρακτηριστικό στο οποίο αναφέρεται η επιστημονική ονομασία denticulata. Η διάταξη και το διαφορετικό μέγεθος των φύλλων προσδίδουν στους βλαστούς πεπλατυσμένη εμφάνιση.
Το είδος συμμετέχει στη βλάστηση υγρών και σκιερών μικροενδιαιτημάτων, μαζί με βρύα, ηπατικά, φτέρες και άλλα μικρά φυτά. Η παρουσία του συνδέεται συνήθως με θέσεις όπου η υγρασία είναι επαρκής τουλάχιστον κατά τη χειμερινή και ανοιξιάτικη περίοδο.
Αναπαραγωγή
Η Selaginellaceae είναι ετερόσπορη οικογένεια, καθώς παράγει δύο διαφορετικούς τύπους σπορίων: τα μικροσπόρια και τα μεγασπόρια.
Τα μικροσπόρια παράγονται μέσα σε μικροσποράγγεια και αναπτύσσονται σε αρσενικά γαμετόφυτα. Τα μεγασπόρια παράγονται μέσα σε μεγασποράγγεια και αναπτύσσονται σε θηλυκά γαμετόφυτα. Τα σποράγγεια βρίσκονται επάνω σε εξειδικευμένα σποροφύλλα, τα οποία συνήθως συγκεντρώνονται στις κορυφές των βλαστών και σχηματίζουν μικρούς στροβίλους.
Τα γαμετόφυτα αναπτύσσονται σε μεγάλο βαθμό μέσα στα τοιχώματα των σπορίων. Για τη γονιμοποίηση απαιτείται παρουσία νερού, επειδή τα κινητά αρσενικά αναπαραγωγικά κύτταρα πρέπει να φθάσουν στο θηλυκό αναπαραγωγικό όργανο.
Μετά τη γονιμοποίηση σχηματίζεται το έμβρυο, από το οποίο αναπτύσσεται το νέο σπορόφυτο.
Διασπορά
Τα μικροσπόρια μεταφέρονται κυρίως με τον άνεμο. Τα μεγαλύτερα και βαρύτερα μεγασπόρια διασπείρονται συνήθως σε μικρότερες αποστάσεις με τη βαρύτητα, την επιφανειακή ροή του νερού, τις σταγόνες της βροχής ή τη μετακίνηση χώματος και φυτικού υλικού.
Η έρπουσα ανάπτυξη των βλαστών και η δημιουργία ριζών σε νέα σημεία επιτρέπουν επίσης στο φυτό να επεκτείνεται τοπικά και να σχηματίζει πυκνές αποικίες.
Προσαρμογές
Το μικρό μέγεθος, η έρπουσα ανάπτυξη και η στενή επαφή των βλαστών με το υπόστρωμα βοηθούν το φυτό να αξιοποιεί την υγρασία που διατηρείται κοντά στην επιφάνεια του εδάφους ή μέσα στις σχισμές των βράχων.
Η διχοτομική διακλάδωση και η παραγωγή ριζών από τα ριζοφόρα επιτρέπουν τη γρήγορη κάλυψη κατάλληλων μικροενδιαιτημάτων. Παράλληλα, η παραγωγή δύο διαφορετικών τύπων σπορίων αποτελεί εξελικτικά σημαντική εξειδίκευση που διαχωρίζει τη Selaginellaceae από τις ομόσπορες ομάδες άσπερμων αγγειόφυτων.
Η δραστηριότητα του φυτού συνδέεται στενά με τη διαθεσιμότητα νερού. Κατά την υγρή περίοδο αναπτύσσεται ενεργά, ενώ κατά τις ξηρότερες περιόδους η ανάπτυξη περιορίζεται, ιδιαίτερα στις εκτεθειμένες θέσεις.
Οικολογική και οικονομική σημασία
Το Selaginella denticulata συμβάλλει στη φυτοκάλυψη μικρών βραχωδών και σκιερών επιφανειών. Οι πυκνές συστάδες του συγκρατούν μικρές ποσότητες υγρασίας και λεπτού εδαφικού υλικού και δημιουργούν μικροενδιαιτήματα για ασπόνδυλους οργανισμούς και μικροοργανισμούς.
Το είδος αποτελεί επίσης σημαντικό στοιχείο της εξελικτικής και φυλογενετικής ποικιλότητας της κυπριακής χλωρίδας, καθώς εκπροσωπεί μία πολύ αρχαία εξελικτική γραμμή αγγειόφυτων φυτών.
Διάφορα τροπικά είδη του γένους Selaginella καλλιεργούνται διεθνώς ως καλλωπιστικά φυτά σε σκιερούς κήπους, θερμοκήπια και εσωτερικούς χώρους. Το κυπριακό είδος δεν παρουσιάζει σημαντική άμεση οικονομική χρήση, αλλά διαθέτει επιστημονική, εκπαιδευτική και οικολογική αξία.
Απειλές και προστασία
Το Selaginella denticulata μπορεί να επηρεαστεί από την καταστροφή ή αλλοίωση των υγρών και σκιερών μικροενδιαιτημάτων του, τις οικοδομικές και οδικές εργασίες, τις λατομικές δραστηριότητες, τον καθαρισμό παλαιών πέτρινων τοίχων και την απομάκρυνση της φυσικής βλάστησης.
Η παρατεταμένη ξηρασία, η μείωση των βροχοπτώσεων και η αύξηση της θερμοκρασίας μπορούν να περιορίσουν τη διάρκεια της υγρής περιόδου κατά την οποία το φυτό αναπτύσσεται και αναπαράγεται.
Η προστασία των σκιερών βραχωδών θέσεων, των φυσικών πρανών και των εποχικά υγρών μικροενδιαιτημάτων, καθώς και η αποφυγή άσκοπων επεμβάσεων, συμβάλλουν στη διατήρηση των πληθυσμών του.
Συστηματική ταξινόμηση του είδους της Κύπρου
- Βασίλειο: Plantae
- Κλάδος: Streptophyta
- Κλάση: Equisetopsida
- Υποκλάση: Lycopodiidae
- Τάξη: Selaginellales
- Οικογένεια: Selaginellaceae
- Γένος: Selaginella
- Είδος στην Κύπρο: Selaginella denticulata (L.) Link
- Συνολικός αριθμός στην Κύπρο: 1 γένος και 1 taxon
- Καθεστώς στην Κύπρο: αυτοφυές, μη ενδημικό είδος
Πηγές
- ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Plants of the World Online – Selaginellaceae
- Plants of the World Online – Selaginella
- Flora of Cyprus – Selaginella denticulata
- World Flora Online – Selaginella denticulata
- Oxford University Herbaria – Selaginella
Text by George Konstantinou
The family Selaginellaceae, known as the spikemoss family, is a family of ancient, seedless vascular plants belonging to the order Selaginellales and to the evolutionary lineage of the lycophytes. They are neither mosses nor true ferns, despite the superficial resemblance that some species show to these groups.
According to Plants of the World Online, the family includes 1 accepted genus, Selaginella, and approximately 752 accepted species. Its species have an almost worldwide distribution, with the greatest diversity occurring in tropical and subtropical regions.
The evolutionary history of the family is extremely ancient. The ancestors of modern lycophytes appeared long before flowering plants and represent one of the oldest evolutionary lineages of vascular plants surviving to the present day.
In Cyprus, the family Selaginellaceae is represented by 1 genus and 1 native, non-endemic taxon, Selaginella denticulata.
General characteristics
The members of the family are small herbaceous plants, usually perennial, with creeping, ascending or erect stems. The stems usually branch dichotomously and in many species form dense mats on the ground, rocks or other surfaces.
The leaves are very small and are known as microphylls. They possess a single, unbranched vascular strand and are arranged along the stems. At the base of the upper surface of each leaf there is a small, scale-like appendage known as a ligule, which is a characteristic feature of the family.
In many species, the leaves appear in four rows and have different sizes. The lateral leaves are usually larger, while the leaves on the upper side of the stem are smaller.
Specialized structures known as rhizophores develop from the stems. These grow towards the substrate and produce roots, helping the plant to become anchored and absorb water and nutrients.
The plants do not form flowers, fruits or seeds. They reproduce by spores produced inside sporangia on specialized leaves known as sporophylls.
Habitats in Cyprus
Selaginella denticulata occurs mainly in shaded or partly shaded locations with seasonal moisture. It grows on moist rocky slopes, in rock crevices, on banks, old stone walls, woodland sites and surfaces with a thin layer of soil.
It appears more frequently during the wet period of the year, when rainfall provides the necessary moisture. It may form dense green stands covering small areas of soil or rock.
During the warm and dry period, its growth is significantly reduced. Sheltered microsites, where more moisture is retained and lower temperatures prevail, are particularly important for its survival.
Taxa of the family Selaginellaceae in Cyprus
According to the organized checklist of the flora of Cyprus, 1 native, non-endemic taxon, belonging to 1 genus, is recorded in Cyprus.
Native, non-endemic taxon
Selaginella
- Selaginella denticulata (L.) Link — Species
No endemic, alien, hybrid or uncertain-presence taxa of the family are recorded in Cyprus.
Ecology
Selaginella denticulata is a low-growing, creeping or ascending perennial lycophyte. Its slender, branched stems spread over the substrate and often form dense mats of vegetation.
Its small leaves have toothed margins, a characteristic referred to by the scientific name denticulata. The arrangement and different sizes of the leaves give the stems a flattened appearance.
The species participates in the vegetation of moist and shaded microhabitats, together with mosses, liverworts, ferns and other small plants. Its presence is usually associated with locations where moisture is sufficient at least during the winter and spring period.
Reproduction
Selaginellaceae is a heterosporous family, as it produces two different types of spores: microspores and megaspores.
The microspores are produced inside microsporangia and develop into male gametophytes. The megaspores are produced inside megasporangia and develop into female gametophytes. The sporangia are located on specialized sporophylls, which are usually concentrated at the tips of the stems and form small strobili.
The gametophytes develop largely within the walls of the spores. The presence of water is required for fertilization because the motile male reproductive cells must reach the female reproductive organ.
After fertilization, an embryo is formed, from which the new sporophyte develops.
Dispersal
The microspores are dispersed mainly by wind. The larger and heavier megaspores are usually dispersed over shorter distances by gravity, surface water flow, raindrops or the movement of soil and plant material.
The creeping growth of the stems and the formation of roots at new points also allow the plant to expand locally and form dense colonies.
Adaptations
The small size, creeping growth and close contact of the stems with the substrate help the plant to use the moisture retained close to the soil surface or within rock crevices.
Dichotomous branching and the production of roots from the rhizophores allow the rapid coverage of suitable microhabitats. At the same time, the production of two different types of spores is an evolutionarily important specialization that distinguishes Selaginellaceae from homosporous groups of seedless vascular plants.
The plant’s activity is closely connected with water availability. During the wet period it grows actively, while during drier periods its growth is reduced, particularly in exposed locations.
Ecological and economic importance
Selaginella denticulata contributes to the vegetation cover of small rocky and shaded surfaces. Its dense stands retain small quantities of moisture and fine soil material and create microhabitats for invertebrates and microorganisms.
The species is also an important component of the evolutionary and phylogenetic diversity of the Cypriot flora, as it represents a very ancient evolutionary lineage of vascular plants.
Various tropical species of the genus Selaginella are cultivated internationally as ornamental plants in shaded gardens, greenhouses and indoor spaces. The Cypriot species has no significant direct economic use but possesses scientific, educational and ecological value.
Threats and protection
Selaginella denticulata may be affected by the destruction or alteration of its moist and shaded microhabitats, building and road works, quarrying activities, the cleaning of old stone walls and the removal of natural vegetation.
Prolonged drought, reduced rainfall and increasing temperatures can limit the duration of the wet period during which the plant grows and reproduces.
The protection of shaded rocky locations, natural banks and seasonally moist microhabitats, together with the avoidance of unnecessary disturbance, contributes to the conservation of its populations.
Systematic classification of the species of Cyprus
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Lycopodiidae
- Order: Selaginellales
- Family: Selaginellaceae
- Genus: Selaginella
- Species in Cyprus: Selaginella denticulata (L.) Link
- Total number in Cyprus: 1 genus and 1 taxon
- Status in Cyprus: native, non-endemic species
No comments:
Post a Comment