Οικογένεια Scrophulariaceae στην Κύπρο – Scrophulariaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Scrophulariaceae, γνωστή στα αγγλικά ως figwort family, είναι οικογένεια αγγειόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Lamiales. Σύμφωνα με τη σύγχρονη ταξινομική της οριοθέτηση, περιλαμβάνει περίπου 59 γένη και 1.880 είδη, τα οποία παρουσιάζουν ευρεία παγκόσμια εξάπλωση. Μεγάλο μέρος της ποικιλότητάς της συγκεντρώνεται στο Νότιο Ημισφαίριο, ενώ η ομάδα που περιλαμβάνει τα γένη Scrophularia και Verbascum εξαπλώνεται κυρίως στις εύκρατες περιοχές του Βόρειου Ημισφαιρίου.

Στο παρελθόν η οικογένεια περιλάμβανε πολύ περισσότερα γένη. Οι σύγχρονες μοριακές και φυλογενετικές μελέτες οδήγησαν στη μεταφορά πολλών από αυτά σε άλλες οικογένειες, κυρίως στις Plantaginaceae και Orobanchaceae.

Στην Κύπρο η οικογένεια Scrophulariaceae αντιπροσωπεύεται από 3 γένη και 8 taxa. Από αυτά, 7 taxa είναι αυτοφυή, μη ενδημικά, ενώ 1 taxon είναι επιγενές με περιστασιακή παρουσία.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της οικογένειας είναι μονοετείς, διετείς ή πολυετείς πόες και, σπανιότερα, θάμνοι ή μικρά δέντρα. Οι βλαστοί μπορεί να είναι όρθιοι, ανερχόμενοι ή έρποντες και συχνά καλύπτονται από απλές, διακλαδισμένες ή αδενώδεις τρίχες.

Τα φύλλα είναι συνήθως απλά και μπορεί να είναι κατ’ εναλλαγή, αντίθετα ή συγκεντρωμένα σε βασικό ρόδακα. Τα περιθώριά τους είναι ακέραια, οδοντωτά ή λοβωτά. Στα είδη του γένους Verbascum τα φύλλα είναι συχνά πυκνά τριχωτά και σχηματίζουν χαρακτηριστικό βασικό ρόδακα κατά τα πρώτα στάδια ανάπτυξης.

Τα άνθη είναι ερμαφρόδιτα και συνήθως έχουν αμφίπλευρη συμμετρία, αν και στα είδη του γένους Verbascum μπορεί να είναι σχεδόν ακτινόμορφα. Η στεφάνη αποτελείται από 5 ενωμένα πέταλα και μπορεί να είναι σωληνοειδής, κωδωνοειδής ή τροχοειδής. Οι στήμονες είναι συνήθως 4 ή 5.

Η ωοθήκη είναι επιφυής, αποτελείται συνήθως από 2 ενωμένα καρπόφυλλα και περιέχει πολυάριθμες σπερμοβλάστες. Ο καρπός είναι κατά κανόνα κάψα που ανοίγει κατά την ωρίμανση και απελευθερώνει πολλούς μικρούς σπόρους.

Ενδιαιτήματα στην Κύπρο

Τα είδη της οικογένειας καταλαμβάνουν διαφορετικά ενδιαιτήματα στην Κύπρο. Απαντούν σε βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές, ανοικτές θαμνώδεις εκτάσεις, δασικά ξέφωτα, πρανή δρόμων, εγκαταλειμμένους αγρούς, παλαιούς τοίχους και άλλες διαταραγμένες θέσεις.

Το Limosella aquatica διαφέρει οικολογικά από τα υπόλοιπα είδη της οικογένειας, καθώς είναι μικρό φυτό υγρών ή λασπωδών θέσεων. Αναπτύσσεται σε εποχικά κατακλυζόμενα εδάφη, στις παρυφές υδάτινων σωμάτων και σε λασπώδεις επιφάνειες που αποκαλύπτονται όταν υποχωρεί το νερό.

Τα είδη των γενών Scrophularia και Verbascum απαντούν κυρίως σε χερσαία ενδιαιτήματα. Πολλά είδη του γένους Verbascum προτιμούν ανοικτές, ηλιόλουστες θέσεις με πετρώδη ή καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη.

Taxa της οικογένειας Scrophulariaceae στην Κύπρο

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, στην Κύπρο καταγράφονται 8 taxa, τα οποία ανήκουν σε 3 γένη.

Αυτοφυή, μη ενδημικά taxa

Limosella

1444. Limosella aquatica L. — Είδος

Scrophularia

1445. Scrophularia peregrina L. — Είδος
1446. Scrophularia peyronii Post — Είδος

Verbascum

1447. Verbascum blattaria L. — Είδος
1448. Verbascum levanticum I.K.Ferguson — Είδος
1449. Verbascum orientale (L.) All. — Είδος
1450. Verbascum sinuatum L. — Είδος

Επιγενές taxon – περιστασιακής παρουσίας

Verbascum

1923. Verbascum geminiflorum Hochst. — Είδος — Περιστασιακό επιγενές

Δεν καταγράφονται ενδημικά ή υβριδικά taxa της οικογένειας στην Κύπρο.

Οικολογία

Το Limosella aquatica είναι μικρό, χαμηλό φυτό με φύλλα που αναπτύσσονται σε βασικό ρόδακα. Ο βιολογικός του κύκλος είναι στενά συνδεδεμένος με τις εποχικές μεταβολές της στάθμης του νερού. Μπορεί να εμφανιστεί σε λασπώδεις επιφάνειες για περιορισμένο χρονικό διάστημα, να ανθίσει και να παράγει σπόρους πριν από την πλήρη ξήρανση του ενδιαιτήματος.

Τα είδη του γένους Scrophularia είναι συνήθως μονοετείς ή πολυετείς πόες με αντίθετα φύλλα και μικρά, χαρακτηριστικά άνθη, συχνά σε αποχρώσεις του πράσινου, του καστανού ή του πορφυρού. Τα άνθη τους προσελκύουν διάφορα έντομα.

Τα είδη του γένους Verbascum είναι συνήθως μονοετή, διετή ή πολυετή φυτά. Πολλά σχηματίζουν κατά το πρώτο στάδιο της ανάπτυξής τους έναν βασικό ρόδακα και αργότερα αναπτύσσουν όρθιο ανθοφόρο βλαστό. Τα άνθη τους είναι συνήθως κίτρινα και διατάσσονται σε επιμήκεις ή διακλαδισμένες ταξιανθίες.

Το Verbascum geminiflorum δεν αποτελεί στοιχείο της αυτοφυούς κυπριακής χλωρίδας. Στην Κύπρο χαρακτηρίζεται ως περιστασιακό επιγενές είδος, χωρίς επιβεβαιωμένο σταθερό και αυτοσυντηρούμενο πληθυσμό.

Αναπαραγωγή και διασπορά

Η αναπαραγωγή πραγματοποιείται κυρίως με σπόρους. Τα άνθη επικονιάζονται κατά κανόνα από έντομα, ιδιαίτερα μέλισσες, μύγες και άλλα έντομα που επισκέπτονται τα άνθη για γύρη ή νέκταρ.

Οι ώριμες κάψες ανοίγουν και απελευθερώνουν πολυάριθμους μικρούς σπόρους. Η διασπορά πραγματοποιείται κυρίως με τη βαρύτητα, τον άνεμο, την επιφανειακή ροή του νερού και τη μεταφορά χώματος. Στο Limosella aquatica, το νερό και η μετακίνηση της λάσπης συμβάλλουν σημαντικά στη διασπορά των σπόρων.

Τα είδη του γένους Verbascum μπορούν να παράγουν μεγάλο αριθμό σπόρων. Μέρος των σπόρων παραμένει στο έδαφος και σχηματίζει τράπεζα σπερμάτων, επιτρέποντας την επανεμφάνιση των φυτών όταν δημιουργηθούν κατάλληλες συνθήκες.

Προσαρμογές

Η παραγωγή πολυάριθμων μικρών σπόρων αποτελεί σημαντική προσαρμογή για την αποίκηση ανοικτών και προσωρινά διαθέσιμων ενδιαιτημάτων. Η δυνατότητα παραμονής των σπόρων στο έδαφος επιτρέπει στα φυτά να επιβιώνουν κατά τις δυσμενείς περιόδους.

Οι πυκνές τρίχες πολλών ειδών του γένους Verbascum περιορίζουν την απώλεια νερού, αντανακλούν μέρος της έντονης ηλιακής ακτινοβολίας και προστατεύουν τους φυτικούς ιστούς από τη βόσκηση μικρών φυτοφάγων οργανισμών.

Το Limosella aquatica είναι προσαρμοσμένο σε ενδιαιτήματα με έντονες εποχικές μεταβολές. Η γρήγορη ανάπτυξη και καρποφορία του επιτρέπουν την ολοκλήρωση του βιολογικού του κύκλου κατά το σύντομο διάστημα που οι λασπώδεις επιφάνειες παραμένουν κατάλληλες.

Οικολογική και οικονομική σημασία

Τα άνθη των ειδών της οικογένειας αποτελούν πηγή γύρης και νέκταρος για διάφορα έντομα. Τα φυτά συμμετέχουν στη βλάστηση ανοικτών, βραχωδών, διαταραγμένων ή εποχικά υγρών ενδιαιτημάτων και συμβάλλουν στη συνολική φυτική ποικιλότητα.

Ορισμένα είδη του γένους Verbascum έχουν χρησιμοποιηθεί στην παραδοσιακή βοτανοθεραπεία σε διάφορες χώρες, ενώ άλλα καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά φυτά. Οι χρήσεις που είναι γνωστές για συγκεκριμένα είδη δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως σε όλα τα μέλη του γένους, καθώς η χημική τους σύσταση μπορεί να διαφέρει.

Το Limosella aquatica έχει ιδιαίτερη οικολογική αξία ως στοιχείο της εξειδικευμένης χλωρίδας των εποχικά πλημμυρισμένων και λασπωδών ενδιαιτημάτων.

Απειλές και προστασία

Η αποξήρανση υγροτόπων, η μεταβολή της φυσικής διακύμανσης της στάθμης του νερού, οι εργασίες καθαρισμού και εκβάθυνσης, η ρύπανση και η παρατεταμένη ξηρασία μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τους κατάλληλους βιότοπους του Limosella aquatica.

Τα υπόλοιπα είδη μπορεί να επηρεαστούν από την καταστροφή βραχωδών και ανοικτών ενδιαιτημάτων, τη διάνοιξη δρόμων, τις λατομικές δραστηριότητες, την οικοδομική ανάπτυξη, την υπερβολική χρήση ζιζανιοκτόνων και την ανεξέλεγκτη συλλογή φυτών.

Η διατήρηση των φυσικών υγροτοπικών, βραχωδών και ανοικτών ενδιαιτημάτων, καθώς και η αποφυγή επεμβάσεων κατά την περίοδο ανάπτυξης, ανθοφορίας και καρποφορίας, είναι σημαντικές για την προστασία των πληθυσμών τους.

Συστηματική ταξινόμηση των taxa της Κύπρου

• Βασίλειο: Plantae
• Κλάδος: Tracheophyta
• Κλάση: Magnoliopsida
• Τάξη: Lamiales
• Οικογένεια: Scrophulariaceae
• Γένη στην Κύπρο: Limosella, Scrophularia και Verbascum
• Είδη στην Κύπρο: Limosella aquatica, Scrophularia peregrina, Scrophularia peyronii, Verbascum blattaria, Verbascum geminiflorum, Verbascum levanticum, Verbascum orientale και Verbascum sinuatum
• Συνολικός αριθμός στην Κύπρο: 3 γένη και 8 taxa
• Καθεστώς στην Κύπρο: 7 αυτοφυή, μη ενδημικά taxa και 1 περιστασιακό επιγενές taxon

Πηγές

• ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
• Plants of the World Online – Scrophulariaceae
• Plants of the World Online – Γενικές πληροφορίες για τη Scrophulariaceae
• Flora of Cyprus – Verbascum geminiflorum
• Native Plant Trust – Scrophulariaceae

---

Text by George Konstantinou

The family Scrophulariaceae, known as the figwort family, is a family of angiosperm plants belonging to the order Lamiales. According to its modern taxonomic circumscription, it includes approximately 59 genera and 1,880 species, which have a wide global distribution. A large part of its diversity is concentrated in the Southern Hemisphere, while the group that includes the genera Scrophularia and Verbascum is distributed mainly in the temperate regions of the Northern Hemisphere.

In the past, the family included many more genera. Modern molecular and phylogenetic studies led to the transfer of many of them to other families, mainly Plantaginaceae and Orobanchaceae.

In Cyprus, the family Scrophulariaceae is represented by 3 genera and 8 taxa. Of these, 7 taxa are native and non-endemic, while 1 taxon is alien with a casual presence.

General characteristics

The members of the family are annual, biennial or perennial herbs and, more rarely, shrubs or small trees. The stems may be erect, ascending or creeping and are often covered with simple, branched or glandular hairs.

The leaves are usually simple and may be alternate, opposite or concentrated in a basal rosette. Their margins are entire, toothed or lobed. In species of the genus Verbascum, the leaves are often densely hairy and form a characteristic basal rosette during the early stages of growth.

The flowers are bisexual and usually have bilateral symmetry, although in species of the genus Verbascum they may be almost radially symmetrical. The corolla consists of 5 fused petals and may be tubular, bell-shaped or rotate. There are usually 4 or 5 stamens.

The ovary is superior, usually consists of 2 fused carpels and contains numerous ovules. The fruit is generally a capsule that opens at maturity and releases many small seeds.

Habitats in Cyprus

The species of the family occupy different habitats in Cyprus. They occur on rocky and stony slopes, in open scrubland, forest clearings, roadsides, abandoned fields, old walls and other disturbed locations.

Limosella aquatica differs ecologically from the other species of the family, as it is a small plant of wet or muddy locations. It grows on seasonally inundated soils, along the margins of bodies of water and on muddy surfaces that are exposed when the water recedes.

The species of the genera Scrophularia and Verbascum occur mainly in terrestrial habitats. Many species of the genus Verbascum prefer open, sunny locations with stony or well-drained soils.

Taxa of the family Scrophulariaceae in Cyprus

According to the organized checklist of the flora of Cyprus, 8 taxa, belonging to 3 genera, are recorded in Cyprus.

Native, non-endemic taxa

Limosella

1444. Limosella aquatica L. — Species

Scrophularia

1445. Scrophularia peregrina L. — Species
1446. Scrophularia peyronii Post — Species

Verbascum

1447. Verbascum blattaria L. — Species
1448. Verbascum levanticum I.K.Ferguson — Species
1449. Verbascum orientale (L.) All. — Species
1450. Verbascum sinuatum L. — Species

Alien taxon – casual presence

Verbascum

1923. Verbascum geminiflorum Hochst. — Species — Casual alien

No endemic or hybrid taxa of the family are recorded in Cyprus.

Ecology

Limosella aquatica is a small, low-growing plant with leaves developing in a basal rosette. Its biological cycle is closely connected with seasonal changes in water level. It may appear on muddy surfaces for a limited period, flower and produce seeds before the habitat dries out completely.

The species of the genus Scrophularia are usually annual or perennial herbs with opposite leaves and small, characteristic flowers, often in shades of green, brown or purple. Their flowers attract various insects.

The species of the genus Verbascum are usually annual, biennial or perennial plants. Many form a basal rosette during the first stage of their development and later produce an erect flowering stem. Their flowers are usually yellow and are arranged in elongated or branched inflorescences.

Verbascum geminiflorum is not an element of the native Cypriot flora. In Cyprus, it is classified as a casual alien species, without a confirmed stable and self-sustaining population.

Reproduction and dispersal

Reproduction takes place mainly by seeds. The flowers are generally pollinated by insects, particularly bees, flies and other insects that visit the flowers for pollen or nectar.

The mature capsules open and release numerous small seeds. Dispersal occurs mainly through gravity, wind, surface water flow and the movement of soil. In Limosella aquatica, water and the movement of mud contribute significantly to seed dispersal.

Species of the genus Verbascum can produce large numbers of seeds. Some of the seeds remain in the soil and form a seed bank, allowing the plants to reappear when suitable conditions develop.

Adaptations

The production of numerous small seeds is an important adaptation for the colonization of open and temporarily available habitats. The ability of the seeds to remain in the soil allows the plants to survive during unfavourable periods.

The dense hairs of many species of the genus Verbascum reduce water loss, reflect part of the intense solar radiation and protect plant tissues from grazing by small herbivorous organisms.

Limosella aquatica is adapted to habitats with pronounced seasonal changes. Its rapid growth and fruit production allow it to complete its biological cycle during the short period in which muddy surfaces remain suitable.

Ecological and economic importance

The flowers of the species of the family provide pollen and nectar for various insects. The plants participate in the vegetation of open, rocky, disturbed or seasonally wet habitats and contribute to overall plant diversity.

Some species of the genus Verbascum have been used in traditional herbal medicine in various countries, while others are cultivated as ornamental plants. Uses known for particular species should not automatically be attributed to all members of the genus, as their chemical composition may differ.

Limosella aquatica has particular ecological value as a component of the specialized flora of seasonally flooded and muddy habitats.

Threats and protection

The drainage of wetlands, alteration of natural water-level fluctuations, cleaning and dredging operations, pollution and prolonged drought can significantly affect suitable habitats of Limosella aquatica.

The remaining species may be affected by the destruction of rocky and open habitats, road construction, quarrying activities, building development, excessive herbicide use and uncontrolled plant collection.

The conservation of natural wetland, rocky and open habitats, together with the avoidance of disturbance during the growth, flowering and fruiting period, is important for the protection of their populations.

Systematic classification of the taxa of Cyprus

• Kingdom: Plantae
• Phylum: Tracheophyta
• Class: Magnoliopsida
• Order: Lamiales
• Family: Scrophulariaceae
• Genera in Cyprus: Limosella, Scrophularia and Verbascum
• Species in Cyprus: Limosella aquatica, Scrophularia peregrina, Scrophularia peyronii, Verbascum blattaria, Verbascum geminiflorum, Verbascum levanticum, Verbascum orientale and Verbascum sinuatum
• Total number in Cyprus: 3 genera and 8 taxa
• Status in Cyprus: 7 native, non-endemic taxa and 1 casual alien taxon

Sources

• FLORA OF CYPRUS – Organized Dynamic Checklist of 2,071 taxa
• Plants of the World Online – Scrophulariaceae
• Plants of the World Online – General information on Scrophulariaceae
• Flora of Cyprus – Verbascum geminiflorum
• Native Plant Trust – Scrophulariaceae