See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Typhaceae, γνωστή στα αγγλικά ως cattail family, είναι οικογένεια μονοκοτυλήδονων αγγειόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Poales. Περιλαμβάνει πολυετή υδρόβια ή ελοφυτικά φυτά, τα οποία αναπτύσσονται σε υγροτόπους, ρηχά νερά και κορεσμένα εδάφη.
Σύμφωνα με το Plants of the World Online, η οικογένεια περιλαμβάνει 2 αποδεκτά γένη, τα Sparganium και Typha, και περίπου 60 είδη. Τα μέλη της παρουσιάζουν σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση, από τις εύκρατες μέχρι τις τροπικές περιοχές.
Στην Κύπρο η οικογένεια Typhaceae αντιπροσωπεύεται από 2 γένη και 2 αυτοφυή, μη ενδημικά taxa: το Sparganium erectum subsp. neglectum και το Typha domingensis.
Γενικά χαρακτηριστικά
Τα μέλη της οικογένειας είναι πολυετή ποώδη φυτά με ισχυρά, έρποντα υπόγεια ριζώματα. Τα ριζώματα εξαπλώνονται μέσα στη λάσπη ή στο υγρό έδαφος και παράγουν νέους βλαστούς, επιτρέποντας τον σχηματισμό πυκνών αποικιών.
Οι βλαστοί είναι όρθιοι και συνήθως άδιακλαδοι. Τα φύλλα είναι μακριά, γραμμοειδή, επίπεδα ή ελαφρώς τριγωνικά σε εγκάρσια τομή και περιβάλλουν τη βάση του βλαστού.
Οι εσωτερικοί ιστοί των φύλλων, των βλαστών και των ριζωμάτων περιλαμβάνουν μεγάλους αεροφόρους χώρους. Ο ιστός αυτός ονομάζεται αερέγχυμα και επιτρέπει τη μεταφορά οξυγόνου από τα υπέργεια μέρη προς τις ρίζες που αναπτύσσονται μέσα σε αναερόβια, λασπώδη εδάφη.
Τα άνθη είναι πολύ μικρά, μονογενή και χωρίς εμφανή πέταλα. Τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη σχηματίζονται πάνω στο ίδιο φυτό, αλλά σε διαφορετικά τμήματα της ταξιανθίας.
Στο γένος Typha, τα άνθη συγκεντρώνονται σε πυκνή, κυλινδρική ταξιανθία. Το αρσενικό τμήμα βρίσκεται επάνω από το θηλυκό και συνήθως αποσυντίθεται μετά την απελευθέρωση της γύρης.
Στο γένος Sparganium, τα άνθη σχηματίζουν χωριστές σφαιρικές κεφαλές κατά μήκος του ανθοφόρου βλαστού. Οι αρσενικές κεφαλές βρίσκονται συνήθως επάνω από τις θηλυκές.
Ενδιαιτήματα στην Κύπρο
Τα δύο κυπριακά taxa συνδέονται αποκλειστικά με υγροτοπικά ενδιαιτήματα. Αναπτύσσονται σε ρηχά νερά, έλη, ποτάμια, ρυάκια, κανάλια, τάφρους, πηγές, τεχνητές λίμνες, φράγματα και άλλες θέσεις με μόνιμη ή παρατεταμένη υγρασία.
Το Typha domingensis μπορεί να σχηματίζει εκτεταμένες και πυκνές συστάδες σε ρηχά γλυκά ή ελαφρώς υφάλμυρα νερά. Αντέχει σε σημαντικές διακυμάνσεις της στάθμης και μπορεί να αποικίζει γρήγορα λασπώδεις επιφάνειες.
Το Sparganium erectum subsp. neglectum προτιμά συνήθως γλυκά, ρηχά ή βραδέως κινούμενα νερά, καθώς και λασπώδεις όχθες. Είναι ελόφυτο με ρίζες και ριζώματα βυθισμένα στο κορεσμένο έδαφος και υπέργιους βλαστούς που αναπτύσσονται πάνω από την επιφάνεια του νερού.
Taxa της οικογένειας Typhaceae στην Κύπρο
Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, στην Κύπρο καταγράφονται 2 αυτοφυή, μη ενδημικά taxa, τα οποία ανήκουν σε 2 γένη.
Αυτοφυή, μη ενδημικά taxa
Sparganium
- Sparganium erectum subsp. neglectum (Beeby) K.Richt. — Υποείδος
Typha
- Typha domingensis Pers. — Είδος
Δεν καταγράφονται ενδημικά, επιγενή, υβριδικά ή αβέβαιης παρουσίας taxa της οικογένειας στην Κύπρο.
Το Sparganium erectum subsp. neglectum
Το Sparganium erectum subsp. neglectum είναι εύρωστο, πολυετές ελοφυτικό φυτό με όρθιους βλαστούς και μακριά, γραμμοειδή φύλλα. Αναπτύσσεται από υπόγεια ριζώματα που εξαπλώνονται μέσα στη λάσπη.
Η ταξιανθία είναι διακλαδισμένη και φέρει χωριστές σφαιρικές κεφαλές. Οι μικρότερες αρσενικές κεφαλές βρίσκονται προς την κορυφή, ενώ οι μεγαλύτερες θηλυκές βρίσκονται χαμηλότερα.
Μετά τη γονιμοποίηση, οι θηλυκές κεφαλές μετατρέπονται σε χαρακτηριστικές σφαιρικές συγκεντρώσεις καρπών. Κάθε επιμέρους καρπός περιέχει συνήθως έναν σπόρο.
Το taxon έχει φυσική εξάπλωση από την Ευρώπη και τη βόρεια Αφρική μέχρι το Ιράν και αναπτύσσεται ως ελόφυτο ή ριζωματώδες γεώφυτο.
Το Typha domingensis
Το Typha domingensis είναι ψηλό, εύρωστο και πολυετές ελόφυτο. Διαθέτει μακριά, στενά φύλλα και ισχυρά υπόγεια ριζώματα, με τα οποία σχηματίζει συχνά πυκνές, σχεδόν μονοειδικές συστάδες.
Η ταξιανθία είναι όρθια και αποτελείται από δύο κυλινδρικά τμήματα. Το κατώτερο, πυκνότερο τμήμα περιλαμβάνει τα θηλυκά άνθη, ενώ το ανώτερο περιλαμβάνει τα αρσενικά.
Μετά την επικονίαση, το θηλυκό τμήμα αποκτά χαρακτηριστική καστανή εμφάνιση. Κατά την ωρίμανση απελευθερώνει πολυάριθμους πολύ μικρούς καρπούς, καθένας από τους οποίους συνδέεται με λεπτές τρίχες.
Το είδος έχει ευρεία φυσική εξάπλωση στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές και είναι αυτοφυές στην Κύπρο.
Οικολογία
Οι πυκνές συστάδες της Typhaceae αποτελούν σημαντικό τμήμα της βλάστησης των υγροτόπων. Παρέχουν θέσεις φωλιάσματος, ανάπαυσης και προστασίας σε υδρόβια και παρυδάτια πουλιά.
Οι βλαστοί, τα φύλλα και τα ριζώματα δημιουργούν σύνθετα μικροενδιαιτήματα για έντομα, αράχνες, μαλάκια, αμφίβια, ψάρια και άλλους υδρόβιους οργανισμούς.
Τα υποβρύχια μέρη μειώνουν την ταχύτητα του νερού και συγκρατούν αιωρούμενα σωματίδια. Με αυτόν τον τρόπο συμβάλλουν στη σταθεροποίηση της λάσπης και των όχθεων.
Τα φυτά απορροφούν θρεπτικά στοιχεία από το νερό και τα ιζήματα. Η λειτουργία αυτή μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας του νερού, αλλά η υπερβολική συγκέντρωση θρεπτικών ουσιών μπορεί να προκαλέσει υπερβολική ανάπτυξη των συστάδων.
Επικονίαση
Η επικονίαση πραγματοποιείται κυρίως με τον άνεμο. Τα αρσενικά άνθη παράγουν μεγάλες ποσότητες ελαφριάς γύρης, η οποία μεταφέρεται στα θηλυκά άνθη.
Ο διαχωρισμός των αρσενικών και θηλυκών τμημάτων της ταξιανθίας περιορίζει σε κάποιο βαθμό την αυτογονιμοποίηση. Η διαφορετική χρονική ωρίμανση των δύο τύπων ανθέων μπορεί επίσης να ευνοεί τη διασταυρούμενη επικονίαση.
Τα άνθη δεν χρειάζεται να διαθέτουν έντονο χρώμα, άρωμα ή νέκταρ, επειδή δεν εξαρτώνται από έντομα για τη μεταφορά της γύρης.
Αναπαραγωγή και διασπορά
Η αναπαραγωγή πραγματοποιείται τόσο με σπόρους όσο και αγενώς μέσω των ριζωμάτων.
Στο Typha domingensis, οι πολύ μικροί καρποί διαθέτουν λεπτές τρίχες και μεταφέρονται εύκολα με τον άνεμο. Μπορούν επίσης να επιπλέουν και να διασπείρονται με το νερό.
Οι καρποί του Sparganium erectum subsp. neglectum είναι μεγαλύτεροι και βαρύτεροι. Διασπείρονται κυρίως με το νερό, τη βαρύτητα και πιθανώς μέσω υδρόβιων ζώων.
Τα ριζώματα επιτρέπουν την ταχεία τοπική εξάπλωση. Ακόμη και μικρά τμήματα ριζώματος μπορεί να παράγουν νέους βλαστούς όταν μεταφερθούν σε κατάλληλο υγρό υπόστρωμα.
Προσαρμογές στα υγροτοπικά ενδιαιτήματα
Το αερέγχυμα αποτελεί βασική προσαρμογή για την επιβίωση σε εδάφη με πολύ χαμηλή συγκέντρωση οξυγόνου. Μεταφέρει αέρα από τα φύλλα και τους βλαστούς προς τα υπόγεια όργανα.
Τα ισχυρά ριζώματα αποθηκεύουν θρεπτικά στοιχεία, επιτρέπουν την επιβίωση κατά τις δυσμενείς περιόδους και παράγουν νέους βλαστούς όταν οι συνθήκες βελτιωθούν.
Τα μακριά και εύκαμπτα φύλλα αντέχουν στην κίνηση του νερού και του ανέμου. Η παραγωγή πολυάριθμων σπόρων επιτρέπει την αποίκιση νέων υγρών θέσεων.
Η ικανότητα αγενούς εξάπλωσης επιτρέπει στα φυτά να ανακάμπτουν μετά από πλημμύρες, κοπή ή προσωρινή ξήρανση, εφόσον τα ριζώματα παραμένουν ζωντανά.
Οικολογική και οικονομική σημασία
Η οικογένεια έχει μεγάλη σημασία για τη λειτουργία των υγροτοπικών οικοσυστημάτων. Οι συστάδες συγκρατούν ιζήματα, μειώνουν τη διάβρωση, απορροφούν θρεπτικές ουσίες και δημιουργούν ενδιαιτήματα για πολλά είδη ζώων.
Είδη του γένους Typha χρησιμοποιούνται σε τεχνητούς υγροτόπους για την επεξεργασία νερού και λυμάτων, επειδή μπορούν να απορροφούν θρεπτικά στοιχεία και να υποστηρίζουν μικροοργανισμούς γύρω από τις ρίζες τους.
Τα φύλλα και οι βλαστοί χρησιμοποιήθηκαν ιστορικά για την κατασκευή ψάθινων αντικειμένων, καλαθιών, στρωμάτων, σχοινιών και στεγών. Το χνούδι των ώριμων ταξιανθιών χρησιμοποιήθηκε ως μονωτικό ή υλικό πλήρωσης.
Διάφορα μέρη ειδών Typha χρησιμοποιήθηκαν παραδοσιακά ως τροφή σε ορισμένες περιοχές του κόσμου. Τέτοιες χρήσεις απαιτούν ασφαλή ταυτοποίηση και συλλογή μόνο από καθαρά, μη ρυπασμένα νερά.
Διαχείριση των πυκνών συστάδων
Τα φυτά της Typhaceae αποτελούν φυσικό και πολύτιμο τμήμα των υγροτόπων. Ωστόσο, όταν υπάρχει υπερβολική παροχή θρεπτικών ουσιών ή σημαντική αλλαγή του υδρολογικού καθεστώτος, το Typha domingensis μπορεί να εξαπλωθεί έντονα.
Οι πολύ πυκνές συστάδες μπορούν να μειώσουν τις ανοικτές επιφάνειες νερού, να περιορίσουν άλλα υδρόβια φυτά και να επηρεάσουν τη ροή σε τεχνητά κανάλια.
Η διαχείριση πρέπει να βασίζεται στις οικολογικές ανάγκες κάθε υγροτόπου. Η πλήρης εκρίζωση δεν είναι συνήθως κατάλληλη, επειδή καταστρέφει ενδιαιτήματα και μπορεί να προκαλέσει διάβρωση και διατάραξη των ιζημάτων.
Απειλές και προστασία
Οι σημαντικότερες απειλές είναι η αποξήρανση υγροτόπων, η άντληση νερού, η μεταβολή της φυσικής ροής, ο καθαρισμός και η εκβάθυνση καναλιών, η ρύπανση και η απόθεση αποβλήτων.
Η παρατεταμένη ξηρασία και η μείωση των βροχοπτώσεων μπορούν να περιορίσουν τις υγρές θέσεις που είναι κατάλληλες για την επιβίωση και αναπαραγωγή των φυτών.
Η ανεξέλεγκτη κοπή ή απομάκρυνση των συστάδων κατά την περίοδο φωλιάσματος μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τα πουλιά και άλλους οργανισμούς που εξαρτώνται από αυτές.
Η προστασία των φυσικών και τεχνητών υγροτόπων, η διατήρηση κατάλληλων στάθμεων νερού και η αποφυγή ρύπανσης είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της οικογένειας στην Κύπρο.
Συστηματική ταξινόμηση των taxa της Κύπρου
- Βασίλειο: Plantae
- Κλάδος: Streptophyta
- Κλάση: Equisetopsida
- Υποκλάση: Magnoliidae
- Τάξη: Poales
- Οικογένεια: Typhaceae
- Γένη στην Κύπρο: Sparganium και Typha
- Taxa στην Κύπρο: Sparganium erectum subsp. neglectum και Typha domingensis
- Συνολικός αριθμός στην Κύπρο: 2 γένη και 2 taxa
- Καθεστώς στην Κύπρο: αυτοφυή, μη ενδημικά taxa
- Μορφή ζωής: ελόφυτα και ριζωματώδη γεώφυτα
Πηγές
- ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Plants of the World Online – Typhaceae
- Plants of the World Online – Sparganium erectum subsp. neglectum
- Plants of the World Online – Typha
- Plants of the World Online – Typha domingensis
- Flora of Cyprus – A Dynamic Checklist
Text by George Konstantinou
The family Typhaceae, known as the cattail family, is a family of monocotyledonous angiosperm plants belonging to the order Poales. It includes perennial aquatic or helophytic plants that grow in wetlands, shallow water and saturated soils.
According to Plants of the World Online, the family includes 2 accepted genera, Sparganium and Typha, and approximately 60 species. Its members have an almost worldwide distribution, from temperate to tropical regions.
In Cyprus, the family Typhaceae is represented by 2 genera and 2 native, non-endemic taxa: Sparganium erectum subsp. neglectum and Typha domingensis.
General characteristics
The members of the family are perennial herbaceous plants with strong, creeping underground rhizomes. The rhizomes spread through mud or wet soil and produce new shoots, allowing the formation of dense colonies.
The stems are erect and usually unbranched. The leaves are long, linear, flat or slightly triangular in cross-section and surround the base of the stem.
The internal tissues of the leaves, stems and rhizomes contain large air spaces. This tissue is known as aerenchyma and allows oxygen to be transported from the above-ground parts to the roots growing in anaerobic, muddy soils.
The flowers are very small, unisexual and without conspicuous petals. The male and female flowers are formed on the same plant but in different parts of the inflorescence.
In the genus Typha, the flowers are grouped in a dense, cylindrical inflorescence. The male section is located above the female section and usually disintegrates after releasing the pollen.
In the genus Sparganium, the flowers form separate spherical heads along the flowering stem. The male heads are usually located above the female heads.
Habitats in Cyprus
The two Cypriot taxa are exclusively associated with wetland habitats. They grow in shallow water, marshes, rivers, streams, canals, ditches, springs, artificial ponds, reservoirs and other locations with permanent or prolonged moisture.
Typha domingensis can form extensive and dense stands in shallow fresh or slightly brackish water. It tolerates significant fluctuations in water level and can rapidly colonize muddy surfaces.
Sparganium erectum subsp. neglectum usually prefers fresh, shallow or slow-moving water and muddy banks. It is a helophyte with roots and rhizomes submerged in saturated soil and above-ground stems growing above the water surface.
Taxa of the family Typhaceae in Cyprus
According to the organized checklist of the flora of Cyprus, 2 native, non-endemic taxa, belonging to 2 genera, are recorded in Cyprus.
Native, non-endemic taxa
Sparganium
- Sparganium erectum subsp. neglectum (Beeby) K.Richt. — Subspecies
Typha
- Typha domingensis Pers. — Species
No endemic, alien, hybrid or uncertain-presence taxa of the family are recorded in Cyprus.
Sparganium erectum subsp. neglectum
Sparganium erectum subsp. neglectum is a robust, perennial helophytic plant with erect stems and long, linear leaves. It grows from underground rhizomes that spread through the mud.
The inflorescence is branched and bears separate spherical heads. The smaller male heads are located towards the top, while the larger female heads are situated lower down.
Following fertilization, the female heads develop into characteristic spherical clusters of fruits. Each individual fruit usually contains one seed.
The taxon has a native distribution from Europe and North Africa to Iran and grows as a helophyte or rhizomatous geophyte.
Typha domingensis
Typha domingensis is a tall, robust and perennial helophyte. It has long, narrow leaves and strong underground rhizomes, through which it often forms dense, almost monospecific stands.
The inflorescence is erect and consists of two cylindrical sections. The lower, denser section includes the female flowers, while the upper section includes the male flowers.
After pollination, the female section acquires a characteristic brown appearance. At maturity, it releases numerous very small fruits, each of which is associated with fine hairs.
The species has a wide native distribution in tropical and subtropical regions and is native to Cyprus.
Ecology
Dense stands of Typhaceae form an important part of wetland vegetation. They provide nesting, resting and protective sites for aquatic and wetland birds.
The stems, leaves and rhizomes create complex microhabitats for insects, spiders, molluscs, amphibians, fish and other aquatic organisms.
The submerged parts reduce water velocity and retain suspended particles. In this way, they contribute to the stabilization of mud and banks.
The plants absorb nutrients from water and sediments. This function can contribute to improving water quality, but an excessive concentration of nutrients can cause excessive growth of the stands.
Pollination
Pollination takes place mainly by wind. The male flowers produce large quantities of lightweight pollen, which is transported to the female flowers.
The separation of the male and female sections of the inflorescence limits self-pollination to some extent. The different timing of maturation of the two flower types may also favour cross-pollination.
The flowers do not need to possess strong colours, fragrance or nectar because they do not depend on insects for pollen transfer.
Reproduction and dispersal
Reproduction takes place both by seeds and vegetatively through the rhizomes.
In Typha domingensis, the very small fruits have fine hairs and are easily transported by wind. They can also float and be dispersed by water.
The fruits of Sparganium erectum subsp. neglectum are larger and heavier. They are dispersed mainly by water, gravity and possibly through aquatic animals.
The rhizomes allow rapid local spread. Even small rhizome fragments may produce new shoots when transported to a suitable wet substrate.
Adaptations to wetland habitats
Aerenchyma is a fundamental adaptation for survival in soils with very low oxygen concentrations. It transports air from the leaves and stems to the underground organs.
The strong rhizomes store nutrients, allow survival during unfavourable periods and produce new shoots when conditions improve.
The long and flexible leaves withstand water and wind movement. The production of numerous seeds allows the colonization of new wet locations.
The ability to spread vegetatively allows the plants to recover after floods, cutting or temporary drying, provided that the rhizomes remain alive.
Ecological and economic importance
The family is highly important for the functioning of wetland ecosystems. The stands retain sediments, reduce erosion, absorb nutrients and create habitats for many animal species.
Species of the genus Typha are used in constructed wetlands for water and wastewater treatment because they can absorb nutrients and support microorganisms around their roots.
The leaves and stems were historically used to make woven objects, baskets, mats, ropes and roofs. The fluff of mature inflorescences was used as insulation or filling material.
Various parts of Typha species were traditionally used as food in certain regions of the world. Such uses require reliable identification and collection only from clean, unpolluted waters.
Management of dense stands
Plants of the Typhaceae are a natural and valuable part of wetlands. However, when there is an excessive supply of nutrients or a major alteration of the hydrological regime, Typha domingensis can spread intensively.
Very dense stands can reduce open-water surfaces, restrict other aquatic plants and affect the flow in artificial channels.
Management must be based on the ecological needs of each wetland. Complete eradication is usually inappropriate because it destroys habitats and may cause erosion and disturbance of sediments.
Threats and protection
The most important threats are wetland drainage, water extraction, alteration of natural flow, the cleaning and dredging of canals, pollution and waste dumping.
Prolonged drought and reduced rainfall can limit wet locations suitable for the survival and reproduction of the plants.
Uncontrolled cutting or removal of stands during the nesting period can significantly affect birds and other organisms that depend on them.
The protection of natural and artificial wetlands, the maintenance of suitable water levels and the prevention of pollution are essential for the conservation of the family in Cyprus.
Systematic classification of the taxa of Cyprus
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Magnoliidae
- Order: Poales
- Family: Typhaceae
- Genera in Cyprus: Sparganium and Typha
- Taxa in Cyprus: Sparganium erectum subsp. neglectum and Typha domingensis
- Total number in Cyprus: 2 genera and 2 taxa
- Status in Cyprus: native, non-endemic taxa
- Life form: helophytes and rhizomatous geophytes
No comments:
Post a Comment