See also
Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου - List of Municipalities and Communities of Cyprus
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Παλαιός Νερόμυλος στο χωριό Αγία Βαρβάρα Πάφου, στην περιοχή Τριμιθιές / Λαονερίν του Σιχτούρη – Old Watermill in Agia Varvara Village, Paphos, at Trimithies / Laonerin tou Sihtouri – Cyprus
Below in English
Κείμενο Γιώργος Κωνσταντίνου.
Το χωριό Αγία Βαρβάρα Πάφου
Η Αγία Βαρβάρα Πάφου είναι μικρή αλλά ιστορικά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα κοινότητα της επαρχίας Πάφου. Βρίσκεται περίπου 8 χιλιόμετρα από την πόλη της Πάφου, κτισμένη σε ύψωμα στη δεξιά πλευρά της κοιλάδας του ποταμού Έζουσα, σε υψόμετρο περίπου 95 μέτρων. Η θέση της κοντά στον ποταμό, η εύφορη γη και η μικρή απόσταση από την Πάφο επηρέασαν καθοριστικά την ιστορία και την οικονομία της.
Η σημερινή κοινότητα αποτελεί μόνο το τελευταίο κεφάλαιο μιας πολύ μακρύτερης ανθρώπινης παρουσίας στην περιοχή. Παράλληλα, η νεότερη ιστορία της είναι στενά συνδεδεμένη με τη συνύπαρξη Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, τις πληθυσμιακές μεταβολές του 20ού αιώνα και τα γεγονότα που άλλαξαν οριστικά τη σύνθεση του χωριού.
Ονομασία
Η ονομασία Αγία Βαρβάρα συνδέεται με την πολιούχο Αγία Βαρβάρα, στην οποία είναι αφιερωμένες δύο εκκλησίες της κοινότητας.
Οι Τουρκοκύπριοι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν επίσης την ονομασία Engindere, την οποία οι τοπικές πηγές αποδίδουν ως «απέραντη πεδιάδα».
Αρχαία ιστορία και αρχαιολογικά κατάλοιπα
Η ιστορία της περιοχής φαίνεται να εκτείνεται πολύ πριν από τους νεότερους χρόνους. Σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο Αγίας Βαρβάρας, έχουν βρεθεί κατά καιρούς εκατοντάδες θραύσματα αγγείων σε καλλιεργημένη και ακαλλιέργητη γη, ενώ αναφέρεται πιθανή κατοίκηση ήδη από τη Μέση Εποχή του Χαλκού.
Η ίδια πηγή αναφέρει ότι η περιοχή είχε ιδιαίτερη αρχαιολογική σημασία και συνδέει την ιστορική της εξέλιξη με την ευρύτερη περιοχή της Παλαίπαφου. Αυτές οι πληροφορίες πρέπει να παρουσιάζονται ως όσα αναφέρει η τοπική ιστορική πηγή και όχι να συγχέονται με τις γνωστές προϊστορικές ανασκαφές στην Αγία Βαρβάρα Λευκωσίας, οι οποίες αφορούν διαφορετικό χωριό.
Οι παλιές διηγήσεις για αρχαιοκαπηλία
Στην τοπική μνήμη διασώζονται επίσης αφηγήσεις για παράνομες ανασκαφές και αναζήτηση αρχαιοτήτων. Παλαιότεροι κάτοικοι διηγούνταν περιστατικά κατά τα οποία γίνονταν νυχτερινές ανασκαφές για τον εντοπισμό αρχαίων τάφων και αντικειμένων.
Οι αφηγήσεις αυτές αποτελούν μέρος της τοπικής προφορικής παράδοσης και έχουν ενδιαφέρον για την ιστορία του χωριού, χωρίς όμως να μπορούν όλες οι λεπτομέρειές τους να αντιμετωπίζονται ως αρχαιολογικά αποδεδειγμένα γεγονότα.
Μεσαιωνικά χρόνια
Η παρουσία της Αγίας Βαρβάρας κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους αναφέρεται από τον Γιώργο Καρούζη, σύμφωνα με τον οποίο το χωριό σημειώνεται σε ενετικούς χάρτες. Το Κοινοτικό Συμβούλιο χρησιμοποιεί αυτή την αναφορά ως τεκμήριο ότι ο οικισμός υπήρχε κατά τη μεσαιωνική περίοδο.
Η Πολίγνωση είναι περισσότερο επιφυλακτική και σημειώνει ότι το χωριό φαίνεται να είναι αρχαιότερο του 17ου αιώνα, χωρίς πολλές αναφορές στις παλαιές γραπτές πηγές.
Η μεγάλη δοκιμασία του 1813
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια δραματική αναφορά των αρχών του 19ου αιώνα. Το Κοινοτικό Συμβούλιο, επικαλούμενο τον Άγγλο διπλωμάτη και περιηγητή William Turner, αναφέρει ότι το 1813 «οι κάτοικοι είχαν εξολοθρευθεί». Η τοπική ιστορική παρουσίαση θεωρεί πιθανό ότι το γεγονός σχετιζόταν με την πανώλη που έπληττε διάφορες περιοχές εκείνη την εποχή.
Επειδή η αιτία παρουσιάζεται ως πιθανή και όχι αποδεδειγμένη, δεν πρέπει να γράψουμε ότι η πανώλη ήταν με βεβαιότητα υπεύθυνη. Το σημαντικό είναι ότι, παρά αυτή τη μεγάλη δοκιμασία, ο οικισμός επέζησε και συνέχισε να κατοικείται.
Μικτό χωριό Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων
Η Αγία Βαρβάρα ήταν για μεγάλο διάστημα μικτή κοινότητα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Οι απογραφές δείχνουν χαρακτηριστικά τη σύνθεση του πληθυσμού. Το 1931 υπήρχαν 164 κάτοικοι, από τους οποίους 68 Ελληνοκύπριοι και 96 Τουρκοκύπριοι. Το 1946 καταγράφηκαν 228 κάτοικοι, 100 Ελληνοκύπριοι και 128 Τουρκοκύπριοι. Το 1960 ο πληθυσμός έφθασε τους 229, από τους οποίους 99 ήταν Ελληνοκύπριοι και 130 Τουρκοκύπριοι.
Η παρουσία των δύο κοινοτήτων αποτυπώνεται ακόμη και σήμερα στα θρησκευτικά και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα του χωριού.
Οι διακοινοτικές ταραχές και η μείωση του πληθυσμού
Η δημογραφική εικόνα μεταβλήθηκε δραματικά κατά τη δεκαετία του 1960 και τις αρχές της δεκαετίας του 1970.
Το 1973 είχαν απομείνει 117 κάτοικοι, από τους οποίους 29 Ελληνοκύπριοι και 88 Τουρκοκύπριοι.
Μετά τα γεγονότα του 1974 και τις μετακινήσεις πληθυσμών, οι Τουρκοκύπριοι κάτοικοι εγκατέλειψαν τελικά το χωριό τον Αύγουστο του 1975 και μετακινήθηκαν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου.
Έτσι έληξε μια μακρά περίοδος κατά την οποία η Αγία Βαρβάρα αποτελούσε μικτή κοινότητα.
Πληθυσμός – Όλες οι απογραφές
Οι καταγεγραμμένοι πληθυσμοί της Αγίας Βαρβάρας Πάφου είναι:
| Έτος | Κάτοικοι |
|---|---|
| 1881 | 142 |
| 1891 | 173 |
| 1901 | 149 |
| 1911 | 157 |
| 1921 | 165 |
| 1931 | 164 |
| 1946 | 228 |
| 1960 | 229 |
| 1973 | 117 |
| 1976 | 57 |
| 1982 | 51 |
| 1992 | 51 |
| 2001 | 39 |
| 2011 | 172 |
| 2021 | 185 |
Η πλήρης ιστορική σειρά καταγράφεται από την Πολίγνωση. Για το 2021, η επίσημη Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας καταγράφει ρητά «Αγία Βαρβάρα Πάφου – Σύνολο 185», από τους οποίους 107 άνδρες και 78 γυναίκες.
Η πληθυσμιακή πορεία είναι αξιοσημείωτη. Από 142 κατοίκους το 1881 το χωριό έφθασε στο ιστορικό υψηλό των 229 το 1960. Ακολούθησε μεγάλη πτώση, μέχρι μόλις 39 κατοίκους το 2001, και στη συνέχεια σημαντική ανάκαμψη: 172 το 2011 και 185 το 2021.
Η παλιά εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας
Η παλαιότερη εκκλησία του χωριού, αφιερωμένη στην Αγία Βαρβάρα, ανεγέρθηκε το 1872, κατά την Οθωμανική περίοδο. Η ανέγερσή της αναφέρεται ότι έγινε κατόπιν σχετικής άδειας των οθωμανικών αρχών.
Η παλιά εκκλησία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κατάλοιπα της ιστορικής ελληνοκυπριακής κοινότητας του χωριού.
Η νεότερη εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας
Στο χωριό υπάρχει και δεύτερη, μεγαλύτερη εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία Βαρβάρα. Η ύπαρξη των δύο ομώνυμων εκκλησιών υπογραμμίζει τη στενή σχέση της κοινότητας με την Αγία από την οποία πήρε το όνομά της.
Το μουσουλμανικό τέμενος και η τουρκοκυπριακή κληρονομιά
Η παλιά τουρκοκυπριακή παρουσία έχει επίσης αφήσει σημαντικά μνημεία.
Σώζεται το μουσουλμανικό τέμενος της κοινότητας, ενώ στην περιοχή υπάρχει και το παλιό μουσουλμανικό νεκροταφείο. Το Cyprus Religious Heritage καταγράφει το νεκροταφείο νοτίως του τεμένους και δίνει ακόμη και κτηματολογικά στοιχεία και ακριβή θέση του μνημείου.
Τα κατάλοιπα αυτά έχουν ιδιαίτερη ιστορική σημασία επειδή θυμίζουν τη μακρά περίοδο κατά την οποία η Αγία Βαρβάρα αποτελούσε κοινό τόπο κατοικίας δύο κοινοτήτων.
Ο ποταμός Έζουσα
Ο ποταμός Έζουσα αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της γεωγραφίας και της ιστορίας της κοινότητας. Το χωριό βρίσκεται σε ύψωμα στη δεξιά πλευρά της κοιλάδας του.
Η παρουσία του ποταμού ευνόησε την παραδοσιακή γεωργία, την άρδευση και τη λειτουργία των παλιών νερόμυλων.
Γεωλογία
Η γεωλογία της περιοχής παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Γύρω από την κοίτη του Έζουσα υπάρχουν πρόσφατες αλλουβιακές αποθέσεις του Ολόκαινου, αποτελούμενες από άμμους, κροκάλες και αργίλους.
Στην υπόλοιπη διοικητική περιοχή κυριαρχούν αποθέσεις του Σχηματισμού Λευκάρων, όπως κρητίδες, μάργες και κερατόλιθοι, καθώς και αποθέσεις του Σχηματισμού Μαμωνιών. Πάνω σε αυτά αναπτύχθηκαν προσχωσιγενή, ασβεστούχα και άλλα εδάφη.
Αυτή η γεωλογική ποικιλία επηρέασε τόσο το φυσικό τοπίο όσο και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική.
Παραδοσιακή αρχιτεκτονική
Στην παραδοσιακή δόμηση χρησιμοποιούνταν υλικά διαθέσιμα στην περιοχή. Καταγράφονται σπίτια κατασκευασμένα με κροκάλες από την κοίτη του Έζουσα και πελεκημένες ασβεστόπετρες από τους γειτονικούς ασβεστολιθικούς λόφους.
Τα παλιά κτίσματα αποτελούν επομένως μέρος όχι μόνο της αρχιτεκτονικής αλλά και της γεωλογικής ιστορίας του τοπίου.
Οι παλιοί νερόμυλοι
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της παραδοσιακής τεχνολογικής κληρονομιάς της Αγίας Βαρβάρας είναι οι νερόμυλοι.
Το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας καταγράφει επίσημα δύο νερόμυλους στην Αγία Βαρβάρα της επαρχίας Πάφου ως Αρχαία Μνημεία Πίνακα Β΄.
Οι νερόμυλοι αξιοποιούσαν το νερό του Έζουσα για την παραγωγή μηχανικής ενέργειας και την άλεση δημητριακών. Ένας από αυτούς είναι ο παλιός νερόμυλος που έχουμε ήδη καταγράψει στην περιοχή Τριμιθιές / Λαονερίν του Σιχτούρη.
Οι εγκαταστάσεις αυτές αποτελούν πολύτιμα κατάλοιπα της προβιομηχανικής αγροτικής οικονομίας της περιοχής.
Γεωργία
Η γεωργία υπήρξε για μεγάλο διάστημα βασική δραστηριότητα των κατοίκων. Στις παραδοσιακές καλλιέργειες αναφέρονται ελαιόδεντρα, αμυγδαλιές, σιτηρά και όσπρια, ενώ σημαντική ήταν και η κτηνοτροφία.
Η Αγία Βαρβάρα εντάχθηκε επίσης στο Αρδευτικό Έργο Πάφου, γεγονός που επέτρεψε την άρδευση εκτάσεων της κοινότητας.
Με την ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής της Πάφου, πολλοί κάτοικοι στράφηκαν σταδιακά προς τον τομέα των υπηρεσιών και την απασχόληση στην πόλη.
Κτηνοτροφία και αγροτική ζωή
Η κτηνοτροφία συμπλήρωνε παραδοσιακά τη γεωργική οικονομία. Οι πηγές αναφέρουν εκτροφή προβάτων και αιγών αλλά και μικρότερων οικόσιτων ζώων και πτηνών.
Η καθημερινότητα του παλιού χωριού ήταν επομένως στενά συνδεδεμένη με τη γη, τα ζώα, τον Έζουσα και τις εποχικές αγροτικές εργασίες.
Συγκοινωνία
Η Αγία Βαρβάρα συνδέεται προς τα νοτιοδυτικά με την Αχέλεια, σε απόσταση περίπου 3 χιλιομέτρων, και μέσω αυτής με την πόλη της Πάφου.
Η μικρή απόσταση από την Πάφο αποτελεί σήμερα σημαντικό πλεονέκτημα για την κοινότητα.
Σύγχρονη ανάπτυξη
Μετά τη μεγάλη πληθυσμιακή συρρίκνωση του 20ού αιώνα, η κοινότητα γνώρισε αξιοσημείωτη ανάκαμψη.
Το Κοινοτικό Συμβούλιο συνδέει τη σύγχρονη ανάπτυξη με την καλή γεωγραφική θέση, την εύφορη γη, το φυσικό περιβάλλον, τη διαθεσιμότητα οικιστικών οικοπέδων και την παρουσία δύο βιομηχανικών ζωνών.
Η αύξηση από 39 κατοίκους το 2001 σε 185 το 2021 δείχνει καθαρά αυτή τη νεότερη πληθυσμιακή αναζωογόνηση.
Η Αγία Βαρβάρα σήμερα
Η Αγία Βαρβάρα Πάφου είναι σήμερα μια μικρή κοινότητα με εξαιρετικά πλούσια ιστορική διαδρομή. Η κοιλάδα του Έζουσα, τα αρχαιολογικά κατάλοιπα, οι δύο εκκλησίες, η μουσουλμανική κληρονομιά, τα παλιά σπίτια, οι νερόμυλοι και το αγροτικό τοπίο αποτελούν διαφορετικές όψεις της ίδιας μακράς ιστορίας.
Ιδιαίτερη αξία έχει το γεγονός ότι στο χωριό σώζονται μνήμες και μνημεία τόσο της ελληνοκυπριακής όσο και της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Η ιστορία της Αγίας Βαρβάρας δεν περιορίζεται επομένως σε ένα μόνο μνημείο ή μία περίοδο, αλλά εκτείνεται από τις αρχαιολογικές ενδείξεις των πρώιμων εποχών μέχρι τη μικτή κοινότητα των νεότερων χρόνων, τις δραματικές δημογραφικές αλλαγές του 20ού αιώνα και τη σημερινή αναζωογόνησή της.
Πηγές
Κοινοτικό Συμβούλιο Αγίας Βαρβάρας – Ιστορία
Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου – Απογραφή Πληθυσμού 2021
Πολίγνωση – Αγία Βαρβάρα Πάφου
Cyprus Religious Heritage – Agia Varvara, Paphos
Τμήμα Αρχαιοτήτων – Αρχαία Μνημεία Επαρχίας Πάφου
Agia Varvara Village, Paphos – History, Population, Archaeology, Monuments and Natural Environment – Cyprus
Text by George Konstantinou.
Agia Varvara Village, Paphos
Agia Varvara, Paphos is a small but historically interesting community in the Paphos District of Cyprus. The village lies approximately 8 kilometres from the city of Paphos, on elevated ground on the right side of the Ezousa River valley, at an altitude of approximately 95 metres above sea level. Its proximity to the river, fertile land and relatively short distance from Paphos have played an important role in its history and development.
The modern community represents only the most recent chapter in a much longer history of human presence in the area. Its more recent history is particularly associated with the coexistence of Greek Cypriots and Turkish Cypriots, the dramatic demographic changes of the twentieth century and the later revival of the village.
Name of the village
The name Agia Varvara is associated with Saint Barbara, to whom the churches of the community are dedicated.
Historical sources record different transliterations of the name. The Ottoman property survey of 1832/33 records it as Aya Varvara, while Kitchener's survey gives Ayia Varvara. Importantly, the Ottoman database explicitly identifies this settlement as Agia Varvara (Pafou), eliminating possible confusion with the village of the same name in the Nicosia District.
Ancient history and archaeological remains
The history of the area appears to extend far beyond the modern period. According to the Agia Varvara Community Council, hundreds of pottery fragments have been found over the years in both cultivated and uncultivated land, providing evidence of the long history of human activity in the area.
The Community Council reports indications that the area was probably inhabited as early as the Middle Bronze Age. These archaeological indications demonstrate that the history of the area long predates the surviving traditional buildings of the present village.
Care is necessary here because the well-known prehistoric archaeological site of Agia Varvara-Asprokremmos belongs to Agia Varvara in the Nicosia District and not to Agia Varvara in Paphos. It is therefore not part of the archaeological history of the village described in this article.
Old accounts of antiquities and tomb robbing
Local historical tradition also preserves accounts concerning antiquities and illegal digging in the surrounding countryside. Older inhabitants recalled nocturnal searches for ancient tombs and archaeological objects.
Such accounts are valuable elements of local oral history, but their individual details should not automatically be regarded as archaeologically verified facts. They nevertheless illustrate the longstanding awareness among the inhabitants that the land surrounding their village contained archaeological remains.
Medieval period
According to historical information presented by the Community Council, and drawing on the work of George Karouzis, Agia Varvara is associated with Venetian-period cartographic records, indicating the existence of the settlement during the medieval period.
The available evidence therefore places the history of the settlement well before the modern era, although the surviving documentary record for its earliest phases remains limited.
Agia Varvara during the Ottoman period
Agia Varvara appears explicitly in the Ottoman Property Survey of Cyprus of 1832/33.
The settlement is recorded as:
Name: Agia Varvara (Pafou)
Transcribed name: Aya Varvara
Category: Village (karye)
Administrative dependency: District of Kouklia
Ottoman legal status of the recorded population: Muslim (ehl-i islam)
The database records four households in the property survey and a total recorded property value of 2,915 kuruş.
This is particularly valuable documentary evidence because the source specifically identifies the settlement as Agia Varvara (Pafou).
The severe crisis associated with 1813
An especially dramatic episode in the history of the community concerns the early nineteenth century.
The local historical account refers to information associated with the British traveller and diplomat William Turner, according to which the inhabitants suffered a catastrophic demographic event around 1813. The local history connects this event with the possibility of plague, which affected Cyprus during that period.
Because the precise cause should not be presented with greater certainty than the historical evidence permits, the safest conclusion is that the village experienced a severe demographic crisis during this period, with plague regarded as a possible explanation.
The settlement nevertheless survived and continued to be inhabited.
A mixed Greek Cypriot and Turkish Cypriot village
For a considerable part of its modern history, Agia Varvara was a mixed Greek Cypriot and Turkish Cypriot community.
The demographic composition is particularly well documented for the twentieth century.
In 1931, the village had 164 inhabitants: 68 Greek Cypriots and 96 Turkish Cypriots.
In 1946, the population had increased to 228: 100 Greek Cypriots and 128 Turkish Cypriots.
In 1960, the village reached 229 inhabitants: 99 Greek Cypriots and 130 Turkish Cypriots.
These figures demonstrate that the two communities formed substantial parts of the village population, with Turkish Cypriots constituting the larger group during these censuses.
Intercommunal disturbances and population decline
The demographic character of Agia Varvara changed dramatically during the 1960s and early 1970s.
By 1973, the population had fallen to 117 inhabitants, comprising 29 Greek Cypriots and 88 Turkish Cypriots.
Following the events of the 1960s and 1970s and the subsequent population movements, the mixed character of the community eventually came to an end.
In 1976, the census recorded only 57 inhabitants, all Greek Cypriots.
Population – Complete census record
The recorded population history of Agia Varvara, Paphos is as follows:
| Census year | Population |
|---|---|
| 1881 | 142 |
| 1891 | 173 |
| 1901 | 149 |
| 1911 | 157 |
| 1921 | 165 |
| 1931 | 164 |
| 1946 | 228 |
| 1960 | 229 |
| 1973 | 117 |
| 1976 | 57 |
| 1982 | 51 |
| 1992 | 51 |
| 2001 | 39 |
| 2011 | 172 |
| 2021 | 185 |
The historical series is recorded by Polignosi, while the most recent figure is independently confirmed by the official Statistical Service of Cyprus.
The demographic trajectory is striking. The population increased from 142 in 1881 to a twentieth-century high of 229 in 1960. It subsequently declined dramatically, reaching only 39 inhabitants in 2001, before recovering strongly to 172 in 2011 and 185 in 2021.
The 2021 Census of Population and Housing records exactly 185 residents: 107 males and 78 females.
The old Church of Agia Varvara
One of the most important monuments associated with the Greek Cypriot community is the old church dedicated to Saint Barbara.
The old church belongs to the historic religious landscape of the settlement and represents an important surviving element of the Christian heritage of Agia Varvara.
Its presence, together with the later larger church, demonstrates the long association between the community and the saint whose name the village bears.
The newer Church of Agia Varvara
A second and considerably larger church in the community is also dedicated to Saint Barbara.
The two churches represent different phases in the religious and architectural development of the village and together form an important part of its modern cultural landscape.
Muslim heritage
The former Turkish Cypriot community also left an important architectural and cultural legacy.
The surviving Muslim religious and communal remains are physical evidence of the period during which Greek Cypriots and Turkish Cypriots lived in the same village.
These monuments are an integral part of the history of Agia Varvara and are particularly valuable for understanding the former mixed character of the community.
The Ezousa River
The Ezousa River is one of the defining natural features of Agia Varvara.
The village stands on elevated ground on the right side of the river valley. The presence of the river influenced agriculture, irrigation, settlement patterns and traditional water management.
The Ezousa was also fundamental to the operation of the old watermills that once formed an important part of the agricultural economy of the area.
Geology and landscape
The physical landscape of Agia Varvara is closely associated with the Ezousa valley and the surrounding geological formations.
Alluvial deposits occur along the river valley, while the wider area contains sedimentary and other geological formations characteristic of this part of the Paphos District.
The geology influenced the soils, agriculture, appearance of the countryside and availability of traditional building materials.
Traditional architecture
Traditional buildings in the village were constructed using materials available in the surrounding countryside.
Stone obtained locally and material associated with the river environment formed part of the traditional building resources available to earlier generations. Consequently, the architecture of the historic settlement is closely connected with the geology and natural landscape surrounding Agia Varvara.
The old watermills
Among the most interesting elements of the traditional technological heritage of Agia Varvara are its old watermills.
These installations exploited flowing water associated with the Ezousa River to produce mechanical energy for grinding grain. Water was directed through channels towards the hydraulic mechanism, where its energy ultimately powered the millstones.
The watermills therefore formed an essential link between the river, agriculture and food production.
One of these surviving monuments is the old watermill at Trimithies / Laonerin tou Sihtouri, which we have documented separately.
The ruins of these installations are important surviving evidence of the pre-industrial agricultural economy of the Ezousa valley.
Agriculture
Agriculture was traditionally one of the principal occupations of the inhabitants.
Historical descriptions record cultivation of olive trees, almond trees, cereals and legumes, while livestock keeping also formed an important component of the rural economy.
Agia Varvara was subsequently incorporated into the Paphos Irrigation Project, from which agricultural land in the community benefited through irrigation.
The relationship between water and agriculture is therefore a central theme in the history of the settlement: the Ezousa supported cultivation, irrigation infrastructure improved agricultural production, and flowing water powered the traditional mills.
Livestock and traditional rural life
Livestock keeping supplemented crop cultivation and contributed to the subsistence economy of earlier generations.
The traditional economy included sheep and goats as well as smaller domestic animals and poultry.
Everyday life was consequently closely tied to agricultural seasons, livestock, the surrounding fields and the water resources of the Ezousa valley.
Transport connections
Agia Varvara is connected southwestwards with Acheleia, approximately 3 kilometres away, and through Acheleia with the city of Paphos.
Its relatively short distance from Paphos has become increasingly important in modern times, allowing the village to retain a rural setting while remaining close to a major urban centre.
Modern development
After the severe demographic decline of the second half of the twentieth century, Agia Varvara experienced remarkable population recovery.
The Community Council associates this development with the village's favourable geographical location, fertile land, natural surroundings, availability of residential plots and the presence of two industrial zones.
Government regional-planning data also show the exceptional scale of the recovery: the population increased from 39 in 2001 to 172 in 2011, an increase of approximately 341% over that decade. The same government document associates wider growth in the eastern coastal plain of Paphos with proximity to the urban area and good road accessibility.
The official 2021 census subsequently recorded 185 inhabitants, confirming that the recovery continued.
Agia Varvara today
Today, Agia Varvara is a relatively small community with a remarkably layered history.
Its landscape combines the Ezousa River valley, archaeological evidence, Christian and Muslim heritage, traditional buildings, agricultural land and surviving watermill remains. Each represents a different chapter in the history of the settlement.
Particularly important is the memory of both the Greek Cypriot and Turkish Cypriot communities that shared the village. The history of Agia Varvara therefore cannot be understood through a single monument or historical period. It encompasses early archaeological evidence, the Ottoman-period settlement, the mixed community of modern times, the severe demographic transformations of the twentieth century and the remarkable population recovery of recent decades.
The natural environment is equally important. The Ezousa influenced where people lived, how they cultivated the land, how water was managed and how grain was processed. The surviving watermills provide especially tangible evidence of this close relationship between people, agriculture and the river.
Modern Agia Varvara thus preserves within a relatively small area a significant part of the historical, agricultural, architectural and natural heritage of the Paphos countryside.
Sources
Agia Varvara Community Council – History
Statistical Service of Cyprus – 2021 Census of Population and Housing
Polignosi – Agia Varvara, Paphos
Ottoman Property Survey of Cyprus 1832/33 – Agia Varvara (Pafou)
Government of Cyprus – Eastern Coastal Plain of Paphos regional data
