Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Το χωριό Κάθηκας της επαρχίας Πάφου – Kathikas Village in the Paphos District

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Ιερός Ναός Παναγίας Ευαγγελίστριας στον Κάθηκα, επαρχία Πάφου – Panagia Evangelistria Church in Kathikas, Paphos District – Cyprus

Photos George Konstantinou 14/10/2026

Below in English

Κείμενο George Konstantinou.

Ο Κάθηκας είναι ένα από τα παραδοσιακά αμπελουργικά χωριά της Λαόνας, στην επαρχία Πάφου. Συνδυάζει πέτρινα σπίτια, εκκλησίες, αμπελώνες και φυσικές διαδρομές, διατηρώντας έντονη σχέση με την αγροτική ζωή και την οινοποιητική παράδοση της δυτικής Κύπρου.

Ο παλαιός πυρήνας του χωριού, οι ταβέρνες και τα οινοποιεία προσελκύουν επισκέπτες, ενώ η θέση του προσφέρει πρόσβαση τόσο προς την παράκτια Πάφο όσο και προς την περιοχή του Ακάμα.

Γεωγραφική θέση και τοπίο

Ο Κάθηκας βρίσκεται περίπου 23 χιλιόμετρα βόρεια της πόλης της Πάφου, στο οροπέδιο της Λαόνας. Ο οικισμός εκτείνεται σε υψόμετρο περίπου 650 μέτρων, με υψομετρικές διαφοροποιήσεις στα επιμέρους σημεία του.

Η περιοχή συνδέεται οδικά με την Πέγεια, τις Αρόδες, το Στρουμπί, την Ακουρσό και την Ακουρδάλια. Η υπερυψωμένη θέση της προσφέρει, από κατάλληλα σημεία, θέα προς τη δυτική ακτή, τον Ακάμα και την ορεινή ενδοχώρα.

Το γύρω τοπίο χαρακτηρίζεται από αμπελώνες, πλαγιές, κοιλάδες και βαθύτερες χαραδρώσεις. Η εναλλαγή καλλιεργημένων και φυσικών εκτάσεων αποτελεί βασικό γνώρισμα της περιοχής.

Η ονομασία και η παλαιότερη ιστορία

Η προέλευση της ονομασίας δεν είναι οριστικά εξακριβωμένη. Έχει συνδεθεί είτε με παλαιό ιδιοκτήτη είτε με το ρήμα «κάθομαι», λόγω της θέσης του οικισμού.

Σε βενετικό χειρόγραφο αναφέρεται ως Cadica, στο διαμέρισμα Χρυσοχούς. Η παρουσία αυτής της ονομασίας πριν από την οθωμανική κατάκτηση αποδυναμώνει την ερμηνεία που τη συνδέει με Τούρκο ιδιοκτήτη.

Στην περιοχή αναφέρονται αρχαίοι τάφοι και κατάλοιπα ρωμαϊκών δρόμων, μαρτυρίες παλαιότερης ανθρώπινης δραστηριότητας.

Ο πληθυσμός

Οι ιστορικές καταγραφές δείχνουν ανάπτυξη του χωριού κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα και μεταγενέστερη πληθυσμιακή υποχώρηση. Το 2011 καταγράφηκαν 438 κάτοικοι και το 2021 387.

Έτος	Κάτοικοι
1881	353
1891	402
1901	457
1911	514
1921	537
1931	578
1946	822
1960	763
1973	681
1976	656
1982	515
1992	386
2001	333
2011	438
2021	387

Η αμπελουργία και τα οινοποιεία

Η αμπελοκαλλιέργεια αποτελεί βασικό στοιχείο της ταυτότητας του Κάθηκα. Το χωριό περιλαμβάνεται στην επίσημη Διαδρομή Κρασιού Λαόνα–Ακάμας, η οποία συνδέει αμπελουργικούς οικισμούς της βορειοδυτικής Πάφου.

Ιδιαίτερη θέση έχει το Ξυνιστέρι, η γηγενής λευκή ποικιλία σταφυλιού που συνδέεται στενά με την περιοχή. Η ευρύτερη οινική διαδρομή περιλαμβάνει επίσης παραγωγή ερυθρών κρασιών από Μαραθεύτικο.

Στον Κάθηκα λειτουργούν τα οινοποιεία Βασιλικόν και Στέρνα, που συνεχίζουν την τοπική οινοποιητική παράδοση με σύγχρονες εγκαταστάσεις. Η αμπελουργία συνδέεται πλέον και με τον οινοτουρισμό, προσφέροντας ευκαιρίες γνωριμίας με τα κρασιά και το αγροτικό τοπίο.

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική και η γαστρονομία

Στον παλαιό οικισμό διατηρούνται κατοικίες ηλικίας μεγαλύτερης του ενός αιώνα. Η πέτρα, οι αυλές και οι στενοί δρόμοι διαμορφώνουν τον παραδοσιακό χαρακτήρα του χωριού.

Αρκετά κτίρια έχουν αποκατασταθεί και χρησιμοποιούνται ως κατοικίες, καταλύματα ή χώροι εστίασης. Οι ταβέρνες αποτελούν σημαντικό μέρος της σημερινής οικονομικής ζωής, συνδέοντας την τοπική φιλοξενία με την κυπριακή κουζίνα και το κρασί.

Η Παναγία Ευαγγελίστρια και τα εξωκκλήσια

Στο κέντρο βρίσκεται η Παναγία Ευαγγελίστρια, ο κύριος ναός του Κάθηκα, που πανηγυρίζει στις 25 Μαρτίου. Είναι πετρόκτιστη, καμαροσκέπαστη εκκλησία με τοιχογραφικό διάκοσμο.

Η Ιερά Μητρόπολη Πάφου αναφέρει ως έτος ανέγερσης το 1835, ενώ περιφερειακές τουριστικές πηγές δίνουν το 1870. Οι τελευταίες συνδέουν τη θέση της με παλαιότερη εκκλησία του Αγίου Υπατίου. Το Κέντρο Επισκεπτών Ακάμα καταγράφει ανακαίνιση το 2000.

Ο Άγιος Υπάτιος, πολιούχος του χωριού, τιμάται στις 31 Μαρτίου. Το νεότερο εκκλησάκι του εγκαινιάστηκε το 2005. Στην περιοχή αναφέρονται επίσης εξωκκλήσια του Αγίου Ονουφρίου, της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Γεωργίου, καθώς και ερείπια εκκλησιών του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Αρκαδίου.

Η Μεγάλη Παρασκευή

Χαρακτηριστικό έθιμο του Κάθηκα είναι η αναπαράσταση της μεταφοράς του Τιμίου Σταυρού. Η παράδοση άρχισε το 1964, με πρωτοβουλία του ιερέα Σάββα Παπασάββα, ύστερα από επίσκεψή του στα Ιεροσόλυμα.

Η πομπή ξεκινά από το εκκλησάκι του Αγίου Ονουφρίου και καταλήγει στην Παναγία Ευαγγελίστρια. Εκπρόσωπος της τοπικής αρχής μεταφέρει τον σταυρό, ενώ κάτοικοι συμμετέχουν στην αναπαράσταση και επισκέπτες ακολουθούν τη διαδρομή.

Η εκπαίδευση

Το 1877 ιδρύθηκε εκκλησιαστικό κοινοτικό σχολείο. Μαθητές προέρχονταν και από την Ακουρσό, την Ακουρδάλια, τις Αρόδες και τη Μηλιού.

Σημαντικός δάσκαλος υπήρξε ο Χατζηχαράλαμπος Χατζηγιάννη Κούτσακος, με πολυετή υπηρεσία. Η λειτουργία του σχολείου δείχνει τον ευρύτερο εκπαιδευτικό ρόλο του Κάθηκα στη Λαόνα.

Φύση και μονοπάτια

Στα φυσικά αξιοθέατα της περιοχής περιλαμβάνονται τα μονοπάτια Αγίασμα και Μούντικο, καθώς και το φαράγγι των Κορονιών. Οι διαδρομές επιτρέπουν τη γνωριμία με τις καλλιέργειες και το ανάγλυφο γύρω από το χωριό.

Η σχέση του οικισμού με τα πουλιά αποτυπώνεται και στην παλαιότερη καταγραφή αποικίας λευκοχελίδονων σε καμάρα εκκλησίας του Κάθηκα, στο άρθρο «Τα 5 είδη χελιδονιών της Κύπρου».

Το Κέντρο Επισκεπτών Ακάμα

Στον Κάθηκα λειτουργεί από το 2023 το Περιφερειακό Κέντρο Πληροφόρησης Πτηνοπανίδας και Χλωρίδας Ακάμα, στην οδό Χαράλαμπου Καλαϊτζή 20.

Με εκθέματα και ψηφιακά μέσα παρουσιάζει τα πουλιά, τη χλωρίδα και τους φυσικούς οικοτόπους της χερσονήσου. Αποτελεί χώρο περιβαλλοντικής ενημέρωσης και εκπαίδευσης, συμπληρώνοντας την επίσκεψη στο χωριό με γνωριμία με τη βιοποικιλότητα της ευρύτερης περιοχής.

Θέση στον χάρτη

Το Αρχείο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής της Κύπρου δίνει για τον οικισμό το χαρτογραφικό σημείο:

34.913000° Β, 32.425305° Α

Προβολή του Κάθηκα στο Google Maps

https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=34.913000%2C32.425305

Στοιχεία χωριού

Ονομασία: Κάθηκας.
Ιστορική γραφή: Cadica.
Επαρχία: Πάφου.
Γεωγραφική περιοχή: Λαόνα.
Διοικητική υπαγωγή: Δημοτικό διαμέρισμα Δήμου Ακάμα.
Υψόμετρο: Περίπου 650 μέτρα.
Πληθυσμός 2021: 387 κάτοικοι.
Κύριος ναός: Παναγία Ευαγγελίστρια.
Πολιούχος: Άγιος Υπάτιος.
Παραδοσιακή δραστηριότητα: Αμπελουργία και οινοποιία.
Φυσικά αξιοθέατα: Αγίασμα, Μούντικο, φαράγγι Κορονιών.
Περιβαλλοντική ενημέρωση: Κέντρο Πληροφόρησης Πτηνοπανίδας και Χλωρίδας Ακάμα.

Πηγές

Kathikas Village in the Paphos District – Cyprus

Text by George Konstantinou.

Kathikas is one of the traditional wine-growing villages of the Laona region in the Paphos District. It combines stone houses, churches, vineyards and nature trails, maintaining a strong connection with rural life and the winemaking traditions of western Cyprus.

The old village centre, tavernas and wineries attract visitors, while its location provides access both to coastal Paphos and to the Akamas region.

Geographical location and landscape

Kathikas lies approximately 23 kilometres north of Paphos town, on the Laona Plateau. The settlement extends at an elevation of approximately 650 metres, with variations between individual locations.

Roads connect the area with Pegeia, Arodes, Stroumbi, Akoursos and Akourdaleia. From suitable viewpoints, its elevated position offers views towards the western coast, Akamas and the mountainous interior.

The surrounding landscape comprises vineyards, slopes, valleys and deeper ravines. The combination of cultivated land and natural areas is a defining feature of the locality.

Name and early history

The origin of the name remains uncertain. It has been associated either with a former owner or with the Greek verb meaning “to sit”, in reference to the settlement’s position.

A Venetian manuscript records it as Cadica, within the Chrysochou district. The existence of this name before the Ottoman conquest weakens the interpretation linking it to a Turkish owner.

Ancient tombs and remains of Roman roads have been reported in the area, providing evidence of earlier human activity.

Population

Historical records show growth during the early decades of the twentieth century, followed by population decline. The village had 438 inhabitants in 2011 and 387 in 2021.

Year	Inhabitants
1881	353
1891	402
1901	457
1911	514
1921	537
1931	578
1946	822
1960	763
1973	681
1976	656
1982	515
1992	386
2001	333
2011	438
2021	387

Viticulture and wineries

Vine cultivation is central to the identity of Kathikas. The village is included in the official Laona–Akamas Wine Route, which connects wine-growing settlements in northwestern Paphos.

Xynisteri, the indigenous white grape variety closely associated with the area, holds a prominent position. The wider wine route also includes red wines produced from Maratheftiko.

Kathikas is home to Vasilikon and Sterna wineries, which continue the local winemaking tradition using modern facilities. Viticulture is now also associated with wine tourism, providing opportunities to discover the wines and agricultural landscape.

Traditional architecture and gastronomy

The old settlement retains houses more than a century old. Stone construction, courtyards and narrow streets shape the village’s traditional character.

Several buildings have been restored for use as homes, accommodation or dining establishments. Tavernas form an important part of the present economy, connecting local hospitality with Cypriot cuisine and wine.

Panagia Evangelistria and the chapels

Panagia Evangelistria, the principal church of Kathikas, stands in the centre and celebrates its feast on 25 March. It is a stone-built, barrel-vaulted church with wall paintings.

The Holy Metropolis of Paphos gives 1835 as its construction date, while regional tourism sources give 1870. The latter associate its location with an earlier church of Saint Hypatios. The Akamas Visitor Centre records a renovation in 2000.

Saint Hypatios, the village’s patron saint, is commemorated on 31 March. His newer chapel was consecrated in 2005. Other recorded chapels in the area are dedicated to Saint Onoufrios, Saint Marina and Saint George, while ruined churches are associated with Saint Nicholas and Saint Arkadios.

Good Friday

A distinctive Kathikas custom is the reenactment of the carrying of the Holy Cross. The tradition began in 1964, through the initiative of the priest Savvas Papasavva following a visit to Jerusalem.

The procession starts at the chapel of Saint Onoufrios and ends at Panagia Evangelistria. A representative of the local authority carries the cross, while villagers participate in the reenactment and visitors follow the route.

Education

A church-supported community school was established in 1877. Pupils also came from Akoursos, Akourdaleia, Arodes and Miliou.

An important teacher was Hatzicharalambos Hatzigianni Koutsakos, who served for many years. The school demonstrates the wider educational role of Kathikas within Laona.

Nature and walking trails

Natural attractions include the Agiasma and Moundiko trails, together with Koronion Gorge. These routes provide opportunities to explore the farmland and terrain surrounding the village.

The settlement’s relationship with birds is also reflected in an earlier account of a House Martin colony nesting on a church arch in Kathikas, published in “The Five Species of Swallows and Martins of Cyprus”.

The Akamas Visitor Centre

The Regional Information Centre of Avifauna and Flora of Akamas has operated in Kathikas since 2023, at 20 Charalampou Kalaitzi Street.

Through exhibits and digital media, it presents the peninsula’s birds, flora and natural habitats. It provides environmental information and education, complementing a village visit with an introduction to the biodiversity of the wider region.

Map location

The Archive of Traditional Architecture of Cyprus gives the following mapped reference point for the settlement:

34.913000° N, 32.425305° E

View Kathikas on Google Maps