Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Ιερός Ναός Παναγίας Ευαγγελίστριας στον Κάθηκα, επαρχία Πάφου – Panagia Evangelistria Church in Kathikas, Paphos District

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Το χωριό Κάθηκας της επαρχίας Πάφου – Kathikas Village in the Paphos District – Cyprus

Photos George Konstantinou 14/10/2026

Below in English

Κείμενο George Konstantinou.

Η εκκλησία της Παναγίας Ευαγγελίστριας βρίσκεται στο κέντρο του Κάθηκα, στην επαρχία Πάφου, και αποτελεί τον κύριο ναό της κοινότητας. Είναι πετρόκτιστη, καμαροσκέπαστη εκκλησία, συνδεδεμένη με τη θρησκευτική ζωή του χωριού και ιδιαίτερα με το γνωστό έθιμο της Μεγάλης Παρασκευής.

Ο ναός βρίσκεται μέσα στον παραδοσιακό πυρήνα του Κάθηκα, ενός από τα αμπελουργικά χωριά της Λαόνας. Η κεντρική του θέση τον καθιστά χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς για τους κατοίκους και τους επισκέπτες.

Η αφιέρωση και η πανήγυρη

Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και πανηγυρίζει στις 25 Μαρτίου. Η ονομασία «Ευαγγελίστρια» συνδέεται με το χαρμόσυνο μήνυμα του αρχαγγέλου Γαβριήλ προς την Παναγία για τη γέννηση του Χριστού.

Εκκλησιαστικά, ο ναός καταγράφεται από την Ιερά Μητρόπολη Πάφου στους ναούς της Χωρεπισκοπής Αρσινόης.

Η ιστορία και η χρονολόγηση

Η Ιερά Μητρόπολη Πάφου αναφέρει ως έτος ανέγερσης το 1835. Την ίδια χρονολογία δίνει και το Κέντρο Επισκεπτών Ακάμα στον Κάθηκα.

Στην περιφερειακή τουριστική παρουσίαση του ναού αναφέρεται διαφορετική χρονολογία, το 1870, μαζί με την πληροφορία ότι η εκκλησία ανεγέρθηκε πάνω στα κατάλοιπα παλαιότερου ναού αφιερωμένου στον Άγιο Υπάτιο. Οι δύο χρονολογήσεις καταγράφονται στις αντίστοιχες πηγές, χωρίς να διευκρινίζεται αν αφορούν διαφορετικές οικοδομικές φάσεις.

Ο Άγιος Υπάτιος τιμάται ως πολιούχος του Κάθηκα. Στην κοινότητα υπάρχει και νεότερο εκκλησάκι αφιερωμένο στον άγιο, το οποίο εγκαινιάστηκε το 2005.

Η αρχιτεκτονική και ο εσωτερικός διάκοσμος

Η Παναγία Ευαγγελίστρια είναι πετρόκτιστος, καμαροσκέπαστος ναός. Η λιθοδομή και η θολωτή στέγασή του αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά της αρχιτεκτονικής του.

Το Κέντρο Επισκεπτών Ακάμα αναφέρει ότι η εκκλησία ανακαινίστηκε το 2000 και διακοσμήθηκε με τοιχογραφίες. Η Μητρόπολη Πάφου επιβεβαιώνει επίσης ότι στον ναό πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη συντήρηση. Ο σημερινός εσωτερικός διάκοσμος συνδέεται επομένως και με τη νεότερη φροντίδα του κτιρίου.

Το έθιμο της Μεγάλης Παρασκευής

Η Παναγία Ευαγγελίστρια αποτελεί το σημείο κατάληξης της παραδοσιακής αναπαράστασης της μεταφοράς του Τιμίου Σταυρού στον Κάθηκα.

Η πομπή ξεκινά από το εκκλησάκι του Αγίου Ονουφρίου και κατευθύνεται προς τον κεντρικό ναό. Τον ρόλο του Χριστού αναλαμβάνει παραδοσιακά εκπρόσωπος της τοπικής κοινότητας, μεταφέροντας τον σταυρό, ενώ κάτοικοι και επισκέπτες ακολουθούν τη διαδρομή.

Σύμφωνα με δημοσιογραφική καταγραφή, το έθιμο καθιερώθηκε με πρωτοβουλία του τότε ιερέα Παπάσαββα Παπασάββα, ο οποίος είχε παρακολουθήσει ανάλογη αναπαράσταση στα Ιεροσόλυμα στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Έκτοτε αποτελεί ιδιαίτερο στοιχείο της πασχαλινής παράδοσης του χωριού.

Η εκκλησία και η παλαιότερη εκπαίδευση

Η εκκλησιαστική ζωή του Κάθηκα συνδέθηκε και με την εκπαίδευση. Το Κέντρο Επισκεπτών Ακάμα καταγράφει την ίδρυση σχολείου από την εκκλησία το 1877, όπου ιερείς δίδασκαν βασικές γνώσεις γραφής και ανάγνωσης.

Το σχολείο δεχόταν μαθητές και από γειτονικά χωριά, προσφέροντας εκπαιδευτικές δυνατότητες πέρα από τα όρια της ίδιας της κοινότητας.

Μια παλαιότερη καταγραφή λευκοχελίδονων

Στο άρθρο «Τα 5 είδη χελιδονιών της Κύπρου» έχει καταγραφεί παλαιότερη μεγάλη αποικία λευκοχελίδονων (Delichon urbicum) σε καμάρα εκκλησίας στον Κάθηκα. Οι φωλιές ήταν κτισμένες η μία κοντά στην άλλη, περιμετρικά της καμάρας, δημιουργώντας εντυπωσιακό θέαμα όταν τα πουλιά επέστρεφαν για να ταΐσουν τους νεοσσούς.

Η συγκεκριμένη καταγραφή αναφέρεται γενικά στην εκκλησία του χωριού,. Αποτελεί, χαρακτηριστική μαρτυρία της σχέσης των παραδοσιακών κτιρίων του Κάθηκα με την ορνιθοπανίδα.

Θέση και πρόσβαση

Ο ναός βρίσκεται στον κεντρικό πυρήνα του χωριού και προσεγγίζεται μέσω των δρόμων που οδηγούν στο κέντρο του Κάθηκα.

Το χαρτογραφικό σημείο που δημοσιεύεται για τη συγκεκριμένη εκκλησία είναι:

34.912519° Β, 32.425489° Α

Προβολή της Παναγίας Ευαγγελίστριας στον χάρτη

https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=34.912519%2C32.425489

Στοιχεία ναού

Ονομασία: Ιερός Ναός Παναγίας Ευαγγελίστριας.
Τοποθεσία: Κέντρο Κάθηκα, επαρχία Πάφου.
Αφιέρωση: Ευαγγελισμός της Θεοτόκου.
Πανήγυρη: 25 Μαρτίου.
Χρονολόγηση Μητροπόλεως Πάφου: 1835.
Άλλη δημοσιευμένη χρονολόγηση: 1870.
Αρχιτεκτονική: Πετρόκτιστος, καμαροσκέπαστος ναός.
Ανακαίνιση: 2000, σύμφωνα με το Κέντρο Επισκεπτών Ακάμα.
Εκκλησιαστική υπαγωγή: Ιερά Μητρόπολη Πάφου, Χωρεπισκοπή Αρσινόης.
Χαρακτηριστικό έθιμο: Κατάληξη της πομπής της Μεγάλης Παρασκευής.

Πηγές

Panagia Evangelistria Church in Kathikas, Paphos District – Cyprus

Text by George Konstantinou.

Panagia Evangelistria Church stands in the centre of Kathikas, in the Paphos District, and is the community’s principal church. It is a stone-built, barrel-vaulted church associated with the village’s religious life and particularly with its well-known Good Friday custom.

The church stands within the traditional centre of Kathikas, one of the wine-growing villages of the Laona region. Its central position makes it a familiar landmark for residents and visitors.

Dedication and feast day

The church is dedicated to the Annunciation of the Mother of God and celebrates its feast on 25 March. The name “Evangelistria” refers to the joyful message delivered by the Archangel Gabriel to the Virgin Mary concerning the birth of Christ.

The Holy Metropolis of Paphos lists the church among those belonging to the Bishopric of Arsinoe.

History and dating

The Holy Metropolis of Paphos gives 1835 as the year of construction. The Akamas Visitor Centre in Kathikas provides the same date.

The regional tourism presentation of the church gives a different date, 1870, together with the information that it was built over the remains of an earlier church dedicated to Saint Hypatios. Both dates appear in the respective sources, without clarification as to whether they refer to different construction phases.

Saint Hypatios is honoured as the patron saint of Kathikas. A newer chapel dedicated to him also stands in the community and was consecrated in 2005.

Architecture and interior decoration

Panagia Evangelistria is a stone-built church with a barrel-vaulted roof. Its masonry and vaulted covering are fundamental features of its architecture.

The Akamas Visitor Centre records that the church was renovated in 2000 and decorated with wall paintings. The Metropolis of Paphos also confirms that extensive conservation work has taken place. The present interior decoration is therefore associated in part with more recent care of the building.

The Good Friday custom

Panagia Evangelistria is the destination of the traditional reenactment of the carrying of the Holy Cross in Kathikas.

The procession begins at the chapel of Saint Onoufrios and proceeds towards the principal church. A representative of the local community traditionally takes the role of Christ, carrying the cross while residents and visitors follow the route.

According to a published news account, the custom was established through the initiative of the village’s former priest, Papasavvas Papasavva, who had witnessed a similar reenactment in Jerusalem in the early 1960s. It has since become a distinctive element of the village’s Easter traditions.

The church and early education

Church life in Kathikas was also associated with education. The Akamas Visitor Centre records the establishment of a school by the church in 1877, where priests taught basic reading and writing.

The school also accepted pupils from neighbouring villages, providing educational opportunities beyond the boundaries of the community itself.

An earlier record of House Martins

The article “The Five Species of Swallows and Martins of Cyprus” records a formerly large colony of House Martins (Delichon urbicum) nesting on an arch of a church in Kathikas. Their nests were built close together around the arch, creating an impressive sight as the birds returned to feed their young.

That account refers generally to the village church without naming it. It nevertheless provides a characteristic record of the relationship between Kathikas’s traditional buildings and its birdlife.

Location and access

The church stands within the village centre and can be reached using the roads leading into central Kathikas.

The published mapped point for this particular church is:

34.912519° N, 32.425489° E

View Panagia Evangelistria Church on Google Maps