See also
Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο
Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Ένα σύμπλεγμα λιμνών ανάμεσα στην πόλη και τη θάλασσα
Οι Αλυκές Λάρνακας αποτελούν ένα σύνθετο παράκτιο υγροτοπικό σύστημα, νότια και νοτιοδυτικά της πόλης, ανατολικά της Δρομολαξιάς και του Μενεού. Περιλαμβάνουν την κύρια Αλυκή, τη Λίμνη Αεροδρομίου, την Ορφανή, τη Σορό και τη λίμνη Σπύρος, μαζί με αλμυρόβαλτους, εποχικά πλημμυρισμένες εκτάσεις και παράκτια ενδιαιτήματα.
Οι λίμνες βρίσκονται κοντά μεταξύ τους, αλλά διαφέρουν ως προς την αλατότητα, τη διάρκεια κατάκλυσης, το βάθος και τις ανθρώπινες επεμβάσεις που έχουν δεχθεί. Η οικολογική αξία του συμπλέγματος προκύπτει σε μεγάλο βαθμό από αυτή τη διαφορετικότητα: τα πουλιά μπορούν να χρησιμοποιούν διαφορετικές λεκάνες ανάλογα με τη στάθμη του νερού και τη διαθέσιμη τροφή.
Τέσσερις ή πέντε λίμνες;
Στις περιγραφές των Αλυκών συναντάμε διαφορετικές απαριθμήσεις. Σε ορισμένες αναφέρονται τέσσερις λίμνες, ενώ σε νεότερες επιστημονικές και περιβαλλοντικές μελέτες διακρίνονται πέντε.
Η Λίμνη Αεροδρομίου είναι αποκομμένο νότιο τμήμα της κύριας Αλυκής, γεγονός που εξηγεί μέρος της διαφοροποίησης. Παράλληλα, κάποιες συνοπτικές τουριστικές παρουσιάσεις δεν συμπεριλαμβάνουν τη λίμνη Σπύρος. Για την αναλυτική παρουσίαση του υγροτοπικού συστήματος είναι χρήσιμο να εξετάζονται χωριστά και οι πέντε ονομασμένες λεκάνες.
Οι τεχνητές δεξαμενές των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων αποτελούν επιπλέον υδάτινα ενδιαιτήματα της περιοχής, αλλά δεν πρέπει να συγχέονται με τις φυσικές λίμνες.
Η κύρια Αλυκή
Η κύρια Αλυκή είναι η μεγαλύτερη και γνωστότερη λίμνη του συμπλέγματος. Βρίσκεται δίπλα στην πόλη και βόρεια του αεροδρομίου και συνδέεται με το χαρακτηριστικό τοπίο του Χαλά Σουλτάν Τεκκέ και τις χειμερινές συγκεντρώσεις φλαμίνγκο.
Η εποχική της μεταμόρφωση, από ρηχή λίμνη σε εκτεταμένη αλατούχα επιφάνεια, αποτελεί ένα από τα γνωρίσματα του τοπίου της Λάρνακας. Περισσότερες πληροφορίες παρουσιάζονται στο ξεχωριστό άρθρο Η Αλυκή Λάρνακας – Larnaca Salt Lake.
Η Λίμνη Αεροδρομίου
Η Λίμνη Αεροδρομίου βρίσκεται στο νότιο άκρο της κύριας Αλυκής, από την οποία διαχωρίστηκε με το τεχνητό ανάχωμα του δρόμου Λάρνακας–Κιτίου. Οι δύο λεκάνες επικοινωνούν μέσω σωληνώσεων κάτω από τον δρόμο.
Η ονομασία της αντανακλά τη γειτνίαση με το διεθνές αεροδρόμιο. Η υδρολογική της σύνδεση με την Ορφανή περιλαμβάνει αγωγούς και κανάλι που διέρχονται από την περιοχή των υποδομών του αεροδρομίου.
Η ιστορία της δείχνει πώς η κατασκευή δρόμων και άλλων έργων μπορεί να διαχωρίσει μια φυσική υδάτινη επιφάνεια, μεταβάλλοντας τον τρόπο επικοινωνίας των επιμέρους τμημάτων της. Η διατήρηση αυτών των συνδέσεων έχει σημασία για τη λειτουργία του συνολικού υγροτόπου.
Η λίμνη Ορφανή
Η Ορφανή, που αποδίδεται στα αγγλικά ως Orphani ή Orfani, βρίσκεται νότια του αεροδρομίου, προς την περιοχή Μενεού. Είναι η μεγάλη λεκάνη που συναντά κανείς πίσω από το αεροδρόμιο, ανάμεσα στις αεροδρομιακές υποδομές και την παράκτια ζώνη.
Σε περιβαλλοντικές περιγραφές αναφέρεται έκταση περίπου 140 εκταρίων, δηλαδή 1,4 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Οι μετρήσεις της υδάτινης επιφάνειας διαφέρουν ανάλογα με την οριοθέτηση και την περίοδο παρατήρησης.
Η Ορφανή βρίσκεται χαμηλότερα από τη στάθμη της θάλασσας. Έχει επηρεαστεί από επιχωματώσεις και έργα του αεροδρομίου, ενώ τεχνητό ανάχωμα διαχωρίζει τμήματά της. Αποτελεί σημαντικό παράδειγμα φυσικού υγροτόπου που εξακολουθεί να λειτουργεί μέσα σε ένα έντονα μετασχηματισμένο τοπίο.
Η λίμνη Σορός
Η Σορός βρίσκεται νοτιότερα, στην περιοχή Μενεού, κοντά στην ακτή. Διαχωρίζεται από τις άλλες λεκάνες με τον δρόμο που συνδέει την κοινότητα με την παραλία Κιτίου. Η έκτασή της αναφέρεται περίπου στα 40 εκτάρια.
Η μικρότερη έκταση δεν μειώνει την οικολογική της σημασία. Οι εποχικά πλημμυρισμένες αλμυρές επιφάνειες και οι λασπώδεις παρυφές αποτελούν μέρος του μωσαϊκού ενδιαιτημάτων των Αλυκών.
Η Σορός έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τη BirdLife Cyprus λόγω ρύπανσης από μολύβδινα σκάγια. Έρευνα που παρουσιάστηκε το 2021 εντόπισε αυξημένες συγκεντρώσεις μολύβδου στα ιζήματα κοντά στη γειτονική κυνηγετική περιοχή. Το εύρημα ανέδειξε την ανάγκη προστασίας και των μικρότερων, λιγότερο γνωστών λιμνών.
Η λίμνη Σπύρος και το Spiro’s Pool
Η λίμνη Σπύρος, γνωστή στην πτηνοπαρατήρηση και ως Spiro’s Pool, βρίσκεται στην παράκτια περιοχή κοντά στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων Λάρνακας. Σε περιβαλλοντικές καταγραφές αναφέρεται έκταση περίπου 20 εκταρίων.
Χωρίζεται από την Ορφανή με φυσικό ανάχωμα και από τη θάλασσα με αμμώδεις σχηματισμούς και αμμοθίνες. Η θέση της συνδέει το εσωτερικό υγροτοπικό τοπίο με την παράκτια ζώνη.
Στην περιοχή εμφανίζονται διαχειμάζοντα και μεταναστευτικά πουλιά. Οι γειτονικές ρηχές λιμνούλες και λασπώδεις επιφάνειες προσφέρουν χώρους τροφοληψίας για παρυδάτια. Η λίμνη Σπύρος είναι διακριτή από τις τεχνητές δεξαμενές των λυμάτων, παρότι οι χώροι βρίσκονται κοντά και συχνά εξετάζονται μαζί στις πτηνοπαρατηρητικές επισκέψεις.
Οι εγκαταστάσεις λυμάτων και το πτηνοπαρατηρητήριο
Οι τεχνητές λίμνες των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων Λάρνακας συμπληρώνουν την ποικιλία των υδάτινων ενδιαιτημάτων της περιοχής. Προσελκύουν πάπιες, βουτηχτάρια, γλάρους, γλαρόνια και άλλα υδρόβια πουλιά.
Το πτηνοπαρατηρητήριο έχει θέα προς τις δεξαμενές και επιτρέπει την παρατήρηση με περιορισμένη όχληση. Ανάμεσα στις δύο κύριες δεξαμενές υπάρχει ανάχωμα που χρησιμοποιείται από πουλιά για ανάπαυση, ιδιαίτερα από γλάρους.
Οι φυσικές αλυκές, οι τεχνητές δεξαμενές και οι παραλιακές λιμνούλες προσφέρουν διαφορετικές συνθήκες. Έτσι, σε μικρή απόσταση μπορούν να παρατηρηθούν πουλιά που αναζητούν τροφή σε βαθύτερα νερά και άλλα που προτιμούν τη ρηχή λάσπη.
Αναλυτικότερη παρουσίαση υπάρχει στο άρθρο Πτηνοπαρατηρητήριο στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων Λάρνακας – Bird Hide at Larnaca Sewage Works.
Νερό, αλατότητα και εποχικές αλλαγές
Η βροχόπτωση και η εξάτμιση καθορίζουν μεγάλο μέρος της εποχικής εικόνας των Αλυκών. Οι λεκάνες γεμίζουν σε διαφορετικό βαθμό και δεν διατηρούν όλες νερό για το ίδιο χρονικό διάστημα.
Καθώς το νερό μειώνεται, μεταβάλλονται η αλατότητα, η έκταση της λάσπης και οι συνθήκες για τους υδρόβιους οργανισμούς. Η θερινή ξήρανση αποτελεί φυσικό χαρακτηριστικό των εποχικών αλμυρών λιμνών. Δεν σημαίνει ότι ο πυθμένας παύει να αποτελεί τμήμα ενός ζωντανού οικοσυστήματος.
Έρευνα για το φυτοπλαγκτόν κυπριακών αλμυρών λιμνών επιβεβαιώνει τη βιολογική διαφοροποίηση μεταξύ των λεκανών. Οι λίμνες επομένως χρειάζεται να αντιμετωπίζονται ως αλληλοσυμπληρούμενα ενδιαιτήματα και όχι ως πανομοιότυπες υδάτινες επιφάνειες.
Τα πουλιά και η τροφική αλυσίδα
Η παραγωγικότητα των αλμυρών νερών στηρίζεται σε μικροσκοπικούς οργανισμούς και υδρόβια ασπόνδυλα. Τα μικρά καρκινοειδή αποτελούν σημαντική τροφή για τα φλαμίνγκο, τα οποία φιλτράρουν το νερό και τη λάσπη με το εξειδικευμένο ράμφος τους.
Οι αριθμοί των φλαμίνγκο και η διάρκεια παραμονής τους μεταβάλλονται μεταξύ των ετών, ανάλογα με τις βροχοπτώσεις, τη στάθμη και τις συνθήκες τροφοληψίας. Δεν είναι επομένως δεδομένο ότι κάθε λίμνη θα φιλοξενεί το ίδιο κοπάδι ή τον ίδιο αριθμό πουλιών.
Στο σύμπλεγμα απαντούν επίσης πάπιες, ερωδιοί, γλάροι και παρυδάτια. Σχετικό οπτικό υλικό παρουσιάζεται στο ντοκιμαντέρ για τα φλαμίνγκο στην Αλυκή Λάρνακας.
Προστασία και πιέσεις
Οι Αλυκές Λάρνακας περιλαμβάνονται στο δίκτυο Natura 2000, με κωδικό CY6000002. Η περιοχή Ramsar «Larnaca Salt Lake», αριθμός 1081, καταχωρίστηκε στις 11 Ιουλίου 2001 και καλύπτει 1.107 εκτάρια. Τα όρια Ramsar, Natura 2000 και ευρύτερων επιστημονικών περιοχών μελέτης δεν ταυτίζονται απαραίτητα.
Η αστική ανάπτυξη, οι δρόμοι, οι επιχωματώσεις, η ρύπανση και η απώλεια φυσικής βλάστησης ασκούν πιέσεις στο σύστημα. Μελέτη των αλλαγών μεταξύ 1963 και 2015 κατέγραψε σημαντική υποχώρηση της αλοφυτικής βλάστησης στην περιοχή μελέτης.
Η προστασία χρειάζεται να καλύπτει τις λίμνες, τις παρυφές τους και τις μεταξύ τους συνδέσεις. Το θέμα αναπτύσσεται και στο άρθρο Η Αλυκή Λάρνακας τότε και σήμερα – Αναγκαία μέτρα προστασίας.
Υπεύθυνη πτηνοπαρατήρηση
Παρατηρούμε από υφιστάμενους δρόμους, μονοπάτια και κατάλληλα σημεία, χρησιμοποιώντας κιάλια ή τηλεσκόπιο. Δεν πλησιάζουμε κοπάδια για να τα αναγκάσουμε να μετακινηθούν και δεν εισερχόμαστε με όχημα στις εκτάσεις των λιμνών.
Η απογείωση ενός κοπαδιού εξαιτίας της παρουσίας μας αποτελεί ένδειξη όχλησης. Σεβόμαστε τις περιφράξεις και τη σήμανση του αεροδρομίου και των εγκαταστάσεων λυμάτων και δεν εισερχόμαστε σε περιορισμένους χώρους.
Στοιχεία τοποθεσίας και χαρτογραφικές αναφορές
- Περιοχή: Παράκτια ζώνη νότια της Λάρνακας, κοντά στη Δρομολαξιά και στο Μενεού.
- Λεκάνες: Αλυκή, Λίμνη Αεροδρομίου, Ορφανή, Σορός και Σπύρος.
- Ορφανή — σημείο αναφοράς επιστημονικής μελέτης: 34.860969, 33.619213 — Google Maps.
- Σορός — σημείο αναφοράς επιστημονικής μελέτης: 34.845219, 33.613079 — Google Maps.
- Παρατηρητήριο λυμάτων: Σημείο χάρτη που δημοσιεύει η BirdLife Cyprus.
Τα σημεία αναφοράς των λιμνών προσδιορίζουν τις λεκάνες και δεν αποτελούν εισόδους ή προτεινόμενες διαδρομές μέσα στον υγρότοπο.
Πηγές
- Management Implications at a Protected, Peri-Urban, Salt Lake Ecosystem: The Case of Larnaca’s Salt Lakes — Land, 2023: διάκριση των λιμνών, γεωγραφία και υδρολογικές συνδέσεις. mdpi.com
- Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση αναβάθμισης και επέκτασης Σταθμού Επεξεργασίας Λυμάτων Λάρνακας, 2024: προστατευόμενη περιοχή και υγροτοπικό σύστημα. eoal.org.cy
- Phytoplankton Diversity and Blooms in Ephemeral Saline Lakes of Cyprus — Diversity, 2023: χαρακτηριστικά λιμνών, συντεταγμένες και βιολογική διαφοροποίηση. mdpi.com
- Ramsar Sites Information Service — Larnaca Salt Lake: ημερομηνία καταχώρισης, έκταση και οικολογική περιγραφή. Ramsar Sites Information Service
- BirdLife Cyprus — Lake Soros: lead contamination: έρευνα για τον μόλυβδο στη Σορό. BirdLife Cyprus
- Temporary Salt Lakes: Ecosystem Services Shift in a Ramsar Site Over a 50-Year Period — Frontiers, 2021: μεταβολές χρήσεων γης και φυσικής βλάστησης. frontiersin.org
- BirdLife Cyprus — Greater Flamingo: διατροφή και εποχική παρουσία. BirdLife Cyprus
- BirdLife Cyprus — Larnaca Sewage Works and Oroklini Marsh: παρατηρητήριο και σημείο χάρτη. birdlifecyprus.org
- BirdLife Cyprus — Code of good practice: υπεύθυνη παρατήρηση πουλιών. BirdLife Cyprus
Larnaca Salt Lakes: Alyki, Airport Lake, Orphani, Soros and Spiros – Cyprus
Text by George Konstantinou.
A lake complex between the city and the sea
The Larnaca Salt Lakes form a complex coastal wetland system south and southwest of the city, east of Dromolaxia and Meneou. They include the main Alyki lake, Airport Lake, Orphani, Soros and Spiros, together with saltmarshes, seasonally flooded land and coastal habitats.
Although close together, the lakes differ in salinity, flooding duration, depth and the human interventions they have experienced. Much of the complex’s ecological value comes from this variety: birds can use different basins according to water levels and available food.
Four lakes or five?
Descriptions of the salt lakes use different counts. Some refer to four lakes, while more recent scientific and environmental studies distinguish five.
Airport Lake is a separated southern section of the main Alyki lake, explaining part of this variation. Some brief tourism accounts also omit Spiros. For a detailed description of the wetland system, it is useful to examine all five named basins separately.
The artificial lagoons of the wastewater treatment works provide additional aquatic habitats, but should not be confused with the natural lakes.
The main Alyki lake
Alyki is the largest and best-known lake in the complex. It lies beside the city, north of the airport, and is associated with the landscape of Hala Sultan Tekke and winter gatherings of flamingos.
Its seasonal transformation from a shallow lake into an extensive salt-covered surface is a characteristic feature of Larnaca’s landscape. Further information appears in the separate article Η Αλυκή Λάρνακας – Larnaca Salt Lake.
Airport Lake
Airport Lake occupies the southern end of the main Alyki basin, from which it was separated by the artificial embankment carrying the Larnaca–Kiti road. Pipes beneath the road connect the two basins.
Its name reflects its proximity to the international airport. Its hydrological connection with Orphani includes pipes and a channel passing through the airport infrastructure area.
Its history illustrates how roads and other construction can divide a natural water body and change the connections between its sections. Maintaining these connections matters for the functioning of the wetland as a whole.
Lake Orphani
Orphani, also written Orfani, lies south of the airport towards Meneou. It is the large basin behind the airport, between airport infrastructure and the coastal zone.
Environmental descriptions give an area of approximately 140 hectares, or 1.4 square kilometres. Measurements of water-covered area differ according to the boundaries used and the observation period.
Orphani lies below sea level. It has been affected by infilling and airport construction, while an artificial embankment divides parts of the basin. It is an important example of a natural wetland continuing to function within a substantially modified landscape.
Lake Soros
Soros lies farther south, near the coast in the Meneou area. The road connecting the community with Kiti beach separates it from the other basins. Its area is commonly given as approximately 40 hectares.
Its smaller size does not diminish its ecological importance. Seasonally flooded saline surfaces and muddy margins contribute to the habitat mosaic of the salt lakes.
Soros has received particular attention from BirdLife Cyprus because of contamination from lead shot. Research presented in 2021 found elevated lead concentrations in sediments close to the neighbouring hunting area. The findings highlighted the need to protect the smaller, less familiar lakes as well.
Lake Spiros and Spiro’s Pool
Lake Spiros, also known in birdwatching as Spiro’s Pool, lies in the coastal area near Larnaca’s wastewater treatment works. Environmental accounts give its area as approximately 20 hectares.
A natural embankment separates it from Orphani, while sandy formations and dunes separate it from the sea. Its position links the inland wetland landscape with the coast.
Wintering and migrating birds occur in the area. Nearby shallow pools and muddy surfaces provide feeding opportunities for waders. Spiros is distinct from the artificial sewage lagoons, although the sites are close together and are frequently visited during the same birdwatching outing.
The wastewater treatment lagoons and bird hide
The artificial lagoons of Larnaca Sewage Works add to the diversity of aquatic habitats in the area. They attract ducks, grebes, gulls, terns and other waterbirds.
The bird hide overlooks the lagoons and enables observation with reduced disturbance. A causeway between the two main lagoons provides a resting place for birds, particularly gulls.
The natural salt lakes, artificial lagoons and coastal pools offer different conditions. Within a small area, visitors can therefore encounter birds feeding in deeper water and others favouring shallow mud.
A more detailed account appears in Bird Hide at Larnaca Sewage Works.
Water, salinity and seasonal changes
Rainfall and evaporation determine much of the salt lakes’ seasonal appearance. The basins fill to different extents and do not all retain water for the same length of time.
As water recedes, salinity, exposed mud and conditions for aquatic organisms change. Summer drying is a natural feature of seasonal saline lakes. It does not mean that their beds cease to belong to a living ecosystem.
Research into the phytoplankton of Cypriot saline lakes confirms biological differences between basins. The lakes should therefore be regarded as complementary habitats rather than identical water bodies.
Birds and the food web
The productivity of saline waters depends on microscopic organisms and aquatic invertebrates. Small crustaceans provide important food for flamingos, which filter water and mud through their specialised bills.
Flamingo numbers and the duration of their stay vary between years according to rainfall, water levels and feeding conditions. Each lake cannot therefore be expected to support the same flock or number of birds.
Ducks, herons, gulls and waders also occur within the complex. Related footage is presented in the documentary about flamingos at Larnaca Salt Lake.
Protection and pressures
The Larnaca Salt Lakes belong to the Natura 2000 network under site code CY6000002. Ramsar Site 1081, “Larnaca Salt Lake”, was designated on 11 July 2001 and covers 1,107 hectares. The boundaries of the Ramsar site, Natura 2000 site and wider scientific study areas are not necessarily identical.
Urban development, roads, infilling, pollution and the loss of natural vegetation exert pressure on the system. A study examining changes between 1963 and 2015 documented a substantial reduction in halophytic vegetation within its study area.
Protection must encompass the lakes, their margins and their connections. These issues are also discussed in Larnaca Salt Lake Then and Now – Necessary Protection Measures.
Responsible birdwatching
Observe from existing roads, paths and suitable viewpoints, using binoculars or a telescope. Do not approach flocks to force them to move, and do not drive onto lake surfaces.
A flock taking flight because of our presence indicates disturbance. Respect airport and wastewater works fencing and signs, and do not enter restricted areas.
Location information and map references
- Area: Coastal zone south of Larnaca, near Dromolaxia and Meneou.
- Basins: Alyki, Airport Lake, Orphani, Soros and Spiros.
- Orphani — scientific study reference point: 34.860969, 33.619213 — Google Maps.
- Soros — scientific study reference point: 34.845219, 33.613079 — Google Maps.
- Sewage works bird hide: Map location published by BirdLife Cyprus.
The lake reference points identify the basins and are not entrances or recommended routes through the wetland.
Sources
- Management Implications at a Protected, Peri-Urban, Salt Lake Ecosystem: The Case of Larnaca’s Salt Lakes — Land, 2023: lake classification, geography and hydrological connections. mdpi.com
- Larnaca Wastewater Treatment Plant expansion — Special Ecological Assessment, 2024: protected area and wetland system. eoal.org.cy
- Phytoplankton Diversity and Blooms in Ephemeral Saline Lakes of Cyprus — Diversity, 2023: lake characteristics, coordinates and biological differences. mdpi.com
- Ramsar Sites Information Service — Larnaca Salt Lake: designation, area and ecology. Ramsar Sites Information Service
- BirdLife Cyprus — Lake Soros: lead contamination. BirdLife Cyprus
- Temporary Salt Lakes: Ecosystem Services Shift in a Ramsar Site Over a 50-Year Period — Frontiers, 2021: land-use and vegetation changes. frontiersin.org
- BirdLife Cyprus — Greater Flamingo: feeding and seasonal occurrence. BirdLife Cyprus
- BirdLife Cyprus — Larnaca Sewage Works and Oroklini Marsh: bird hide and map reference. birdlifecyprus.org
- BirdLife Cyprus — Code of good practice.
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
%20-%20%CE%91%CE%BD%CF%84%CE%AF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%BF.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)