See also
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Γέρι, 5 Οκτωβρίου 2014
Η Agrotis bigramma, γνωστή στα αγγλικά ως Great Dart, είναι νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Noctuidae, της υποοικογένειας Noctuinae και της φυλής Agrotini. Συνδέεται με ανοιχτές εκτάσεις και χαμηλή ποώδη βλάστηση. Στην παλαιότερη βιβλιογραφία εμφανίζεται συχνά ως Agrotis crassa. Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης προέρχονται από το Γέρι, στις 5 Οκτωβρίου 2014.
Περιγραφή και αναγνώριση. Το άνοιγμα των φτερών αναφέρεται συνήθως ως 40–48 mm, ενώ ταξινομική μελέτη δίνει ευρύτερο εύρος 36–50 mm. Τα μπροστινά φτερά είναι σχετικά πλατιά, με χρωματισμό από ανοιχτό έως σκούρο καστανό. Το κυκλικό στίγμα είναι συνήθως ανοιχτόχρωμο, κρεμ, ενώ το νεφροειδές και το ροπαλοειδές σκουρότερα. Οι εγκάρσιες γραμμές είναι ευδιάκριτες και οδοντωτές ή κυματοειδείς. Τα πίσω φτερά είναι λευκά. Οι κεραίες των αρσενικών είναι έντονα κτενοειδείς, με την κτένωση να μειώνεται προς την κορυφή· των θηλυκών είναι νηματοειδείς.
Μπορεί να θυμίζει άλλα είδη Agrotis, αλλά ο συνδυασμός των καθαρών εγκάρσιων γραμμών, των στιγματικών σχεδίων και των λευκών πίσω φτερών βοηθά στην αναγνώριση. Για δύσκολα δείγματα χρησιμοποιούνται και τα γνωρίσματα των γεννητικών οργάνων, καθώς το μέγεθος ή το χρώμα από μόνα τους δεν αρκούν.
Εξάπλωση και μετακινήσεις. Είναι είδος με ευρεία παλαιαρκτική εξάπλωση, από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική προς τη Μέση Ανατολή και την Ασία. Η βιβλιογραφία περιλαμβάνει καταγραφές από την περιοχή της Βαλτικής έως την Κίνα, καθώς και από τον Καύκασο, την Τουρκία, το Ιράν και το Αφγανιστάν. Στο Ισραήλ χαρακτηρίζεται ως ποντομεσογειακό είδος των ανοιχτών εκτάσεων.
Στη Βρετανία εμφανίζεται ως πολύ σπάνιος μεταναστευτικός επισκέπτης, ενώ στις Νήσους της Μάγχης καταγράφεται πιο τακτικά. Οι βρετανικές καταγραφές περιλαμβάνουν και παρατηρήσεις μετά το 1997, επομένως η παλαιότερη αναφορά σε εκείνο το έτος ως τελευταία καταγραφή δεν ισχύει πλέον.
Παρουσία στην Κύπρο. Η ανάρτηση τεκμηριώνει φωτογράφιση ενηλίκου στο Γέρι τον Οκτώβριο. Ο Wolfgang Wagner αναφέρει επίσης εύρεση προνυμφών στην Κύπρο στα τέλη Φεβρουαρίου, κάτω από πέτρες, κοντά σε ρίζες αγρωστωδών. Η παρατήρηση αυτή προσθέτει στοιχεία για την παρουσία του προνυμφικού σταδίου στο νησί κατά το τέλος του χειμώνα.
Ενδιαίτημα. Απαντά σε ανοιχτά ή ημιανοιχτά τοπία με χαμηλή βλάστηση και αρκετό ακάλυπτο έδαφος: ξηρά χορτολίβαδα, στεπώδεις εκτάσεις, βραχώδεις λόφους, αμπελώνες, αμμώδη καλλιεργούμενα εδάφη και ακαλλιέργητους χώρους. Για την Κρήτη αναφέρονται επίσης παρυφές δασών και ξέφωτα. Τα ενήλικα προσελκύονται στο φως, σε άνθη και σε σακχαρούχα δολώματα.
Κύκλος ζωής. Αναφέρεται μία γενεά τον χρόνο στην Ευρώπη και στο Ισραήλ. Στις ευρωπαϊκές περιοχές τα ενήλικα εμφανίζονται κυρίως το καλοκαίρι και στις αρχές του φθινοπώρου, ενώ νοτιότερα η πτήση μετατοπίζεται συχνά προς τον Σεπτέμβριο–Νοέμβριο. Στο Ισραήλ τεκμηριώνεται περίοδος Σεπτεμβρίου–Δεκεμβρίου, με κορύφωση τον Οκτώβριο.
Οι προνύμφες αναπτύσσονται τον χειμώνα. Η θερινή διάπαυση προηγείται της νύμφωσης, επιτρέποντας τη διαδοχή χειμερινής προνυμφικής ανάπτυξης και φθινοπωρινής εμφάνισης των ενηλίκων. Στο Ισραήλ αναφέρεται νύμφωση τον Σεπτέμβριο. Σε παρατηρήσεις από την κεντρική Ευρώπη, οι προνύμφες έχουν βρεθεί βαθιά μέσα σε αμμώδες έδαφος, ενώ στην Κύπρο καταγράφηκαν κάτω από πέτρες.
Φυτά ξενιστές και διατροφή. Η προνύμφη είναι πολυφάγα και τρέφεται με ρίζες, χαμηλά στελέχη και άλλα φυτικά μέρη κοντά στο έδαφος. Κύρια ομάδα ξενιστών είναι τα αγρωστώδη της οικογένειας Poaceae, μαζί με διάφορα χαμηλά ποώδη φυτά. Για την Κρήτη αναφέρονται επίσης είδη Verbascum της οικογένειας Scrophulariaceae, με κατανάλωση των χαμηλότερων φύλλων. Η αναφορά αφορά το γένος και δεν προσδιορίζει συγκεκριμένο κυπριακό είδος Verbascum.
Στη μελέτη των Noctuinae του Ισραήλ αναφέρεται επιτυχής εκτροφή προνυμφών με φύλλα τεύτλων. Πρόκειται για τροφή εκτροφής και όχι για απόδειξη ότι τα τεύτλα αποτελούν φυσικό ξενιστή στην Κύπρο. Αντίστοιχα, η εύρεση προνύμφης δίπλα σε ρίζες ενός φυτού δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι τρεφόταν με το συγκεκριμένο φυτό.
Κατάσταση διατήρησης. Στον Ευρωπαϊκό Κόκκινο Κατάλογο Νυχτοπεταλούδων του 2026 κατατάσσεται στην κατηγορία Μειωμένου Ενδιαφέροντος — Least Concern (LC), τόσο για την Ευρώπη όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 κρατών. Η περιφερειακή αυτή αξιολόγηση δεν συνεπάγεται ότι το είδος είναι εξίσου κοινό σε κάθε χώρα ή τοποθεσία.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Lepidoptera
Υπεροικογένεια: Noctuoidea
Οικογένεια: Noctuidae
Υποοικογένεια: Noctuinae
Φυλή: Agrotini
Γένος: Agrotis
Είδος: Agrotis bigramma (Esper, 1790)
Αρχικός συνδυασμός: Phalaena (Noctua) bigramma Esper, 1790
Σημαντικό συνώνυμο: Agrotis crassa (Hübner, [1803])
Πηγές
Biodiversity of Cyprus — αρχική ανάρτηση.
Lepiforum — ονοματολογία και ταξινομία.
Wagner — οικολογία και κυπριακές προνύμφες.
Feizpoor, Shirvani & Rashki, 2014 — ταξινομική μελέτη.
Kravchenko et al., 2006 — κύκλος ζωής στο Ισραήλ.
Butterflies of Crete — ενδιαίτημα και ξενιστές.
Phrygana — καταγραφές στην Κρήτη.
UKMoths — μέγεθος και μεταναστευτική παρουσία.
Hantsmoths — βρετανικές καταγραφές και διατροφή.
Ευρωπαϊκός Κόκκινος Κατάλογος Νυχτοπεταλούδων, 2026.
Great Dart – Agrotis bigramma (Esper, 1790) – Cyprus
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – GERI, 5 October 2014
Agrotis bigramma, known as the Great Dart, belongs to the family Noctuidae, subfamily Noctuinae and tribe Agrotini. It is associated with open habitats and low herbaceous vegetation. In older literature it frequently appears as Agrotis crassa. The photographs accompanying this post were taken at Geri on 5 October 2014.
Description and identification. The wingspan is commonly given as 40–48 mm, although a taxonomic study reports a broader range of 36–50 mm. The forewings are relatively broad, ranging from light to dark brown. The orbicular stigma is usually pale cream, while the reniform and claviform stigmata are darker. The transverse lines are distinct and toothed or scalloped. The hindwings are white. Male antennae are strongly pectinate, becoming less so towards the tip; female antennae are threadlike.
It can resemble other Agrotis species, but the combination of clear transverse lines, stigma patterns and white hindwings assists identification. Genitalic characters are also used for difficult specimens, since size or colour alone is insufficient.
Distribution and movements. This species has a broad Palaearctic distribution, extending from Europe and North Africa towards the Middle East and Asia. Published records include the Baltic region eastwards to China, as well as the Caucasus, Turkey, Iran and Afghanistan. In Israel it is described as a Ponto-Mediterranean species of open habitats.
In Britain it occurs as a very rare migrant, whereas it is recorded more regularly in the Channel Islands. British records include observations after 1997, so the older statement identifying that year as the latest record is no longer valid.
Occurrence in Cyprus. This post documents an adult photographed at Geri in October. Wolfgang Wagner also reports finding caterpillars in Cyprus in late February, beneath stones near grass roots. This observation provides additional information about the presence of the larval stage on the island towards the end of winter.
Habitat. It inhabits open or semi-open landscapes with low vegetation and substantial areas of exposed soil: dry grassland, steppe-like habitats, rocky hills, vineyards, sandy agricultural land and wasteland. Woodland margins and clearings are also reported for Crete. Adults are attracted to light, flowers and sugar bait.
Life cycle. One generation annually is reported for Europe and Israel. In European regions, adults occur principally in summer and early autumn, while farther south flight often shifts towards September–November. In Israel, the documented flight period is September–December, peaking in October.
Caterpillars develop during winter. Summer diapause precedes pupation, allowing winter larval development to be followed by autumn adult emergence. Pupation in September is reported for Israel. In central European observations, caterpillars have been found deeply buried in sandy soil, whereas in Cyprus they were recorded beneath stones.
Host plants and feeding. The caterpillar is polyphagous, feeding on roots, lower stems and other plant parts close to the ground. Grasses in the family Poaceae constitute a principal host group, together with various low-growing herbaceous plants. For Crete, Verbascum species in the family Scrophulariaceae are also reported, with feeding on the lowest leaves. This report concerns the genus and does not identify a particular Cypriot Verbascum species.
The study of Israel’s Noctuinae reports successful rearing of caterpillars on beet leaves. This is rearing food, rather than evidence that beet is a natural host in Cyprus. Likewise, finding a caterpillar beside a plant’s roots does not by itself establish that it was feeding on that plant.
Conservation status. The 2026 European Red List of Moths classifies the species as Least Concern (LC) for both Europe and the European Union of 27 member states. This regional assessment does not imply that the species is equally common in every country or locality.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Class: Insecta
Order: Lepidoptera
Superfamily: Noctuoidea
Family: Noctuidae
Subfamily: Noctuinae
Tribe: Agrotini
Genus: Agrotis
Species: Agrotis bigramma (Esper, 1790)
Original combination: Phalaena (Noctua) bigramma Esper, 1790
Important synonym: Agrotis crassa (Hübner, [1803])
Sources
Biodiversity of Cyprus — original post.
Lepiforum — nomenclature and taxonomy.
Wagner — ecology and Cypriot caterpillars.
Feizpoor, Shirvani & Rashki, 2014 — taxonomic study.
Kravchenko et al., 2006 — life cycle in Israel.
Butterflies of Crete — habitat and hosts.
Phrygana — records from Crete.
UKMoths — size and migrant occurrence.
Hantsmoths — British records and feeding.
European Red List of Moths, 2026.
