All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Photos Geri, 21/9/2014 by George Konstantinou
Below in English
Κείμενο Γιώργος Κωνσταντίνου.
Το Chroantha ornatula στην Κύπρο
Το Chroantha ornatula (Herrich-Schäffer, 1842) είναι φυτοφάγο ετερόπτερο της οικογένειας Pentatomidae και της υποοικογένειας Pentatominae. Είναι το χαρακτηριστικό είδος του γένους Chroantha Stål, 1872 και αποτελεί έντονα μεσογειακό και θερμόφιλο στοιχείο της Παλαιαρκτικής εντομοπανίδας. Η εξάπλωσή του περιλαμβάνει τη Μεσόγειο, τη βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και εκτείνεται ανατολικότερα μέχρι την Κεντρική Ασία. Η Κύπρος περιλαμβάνεται στην ευρωπαϊκή εξάπλωση του είδους.
Περιγραφή
Το Chroantha ornatula είναι σχετικά μεγάλο Pentatomidae, με μήκος σώματος περίπου 10–14 mm. Το σώμα έχει το χαρακτηριστικό πλατύ, ασπιδοειδές σχήμα των shield bugs.
Ο βασικός χρωματισμός παρουσιάζει διακύμανση από πρασινωπό μέχρι καστανό ή καστανομπέζ, ενώ ολόκληρη η άνω επιφάνεια παρουσιάζει πολυάριθμα λεπτά ανοιχτόχρωμα στίγματα. Χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι επίσης οι πράσινες κεραίες.
Στη βάση του μεγάλου τριγωνικού scutellum υπάρχουν τρεις χαρακτηριστικές ανοιχτόχρωμες κηλίδες, ενώ δύο μικρότερες ανοιχτόχρωμες κηλίδες βρίσκονται στο πρόσθιο τμήμα του προνώτου. Το corium φέρει επίσης πολλά ανοιχτόχρωμα στίγματα και η μεμβράνη των πρόσθιων πτερύγων είναι διαφανής.
Ο συνδυασμός αυτών των γνωρισμάτων είναι πολύ χρησιμότερος για την αναγνώριση από το βασικό χρώμα μόνο, επειδή το τελευταίο παρουσιάζει σημαντική παραλλακτικότητα.
Χρωματική παραλλακτικότητα
Τα ενήλικα δεν έχουν πάντοτε ακριβώς τον ίδιο χρωματισμό. Μπορούν να εμφανίζονται περισσότερο πράσινα, γκριζοπράσινα, καστανωπά ή μπεζ.
Η παραλλακτικότητα αυτή πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την αναγνώριση. Τα χαρακτηριστικά ανοιχτόχρωμα σημάδια του προνώτου και του scutellum, η λεπτή στίξη του σώματος και άλλα μορφολογικά γνωρίσματα είναι ασφαλέστερα από την απόχρωση ενός μεμονωμένου ατόμου.
Διατροφή
Το Chroantha ornatula είναι φυτοφάγο και πολυφάγο. Τρέφεται με φυτικούς χυμούς χρησιμοποιώντας τα χαρακτηριστικά νύσσον-μυζητικά στοματικά μόρια των Heteroptera.
Η πολυφαγία του επιτρέπει να χρησιμοποιεί διαφορετικά φυτά ανάλογα με την περιοχή, την εποχή και τη διαθεσιμότητα της βλάστησης.
Φυτά-ξενιστές
Ιδιαίτερα σημαντική φαίνεται να είναι η σχέση του είδους με αλοφυτική βλάστηση.
Η βάση δεδομένων φυτών-ξενιστών των Pentatomoidea του North Dakota State University καταγράφει συγκεκριμένα το Chroantha ornatula πάνω σε Suaeda sp., βασιζόμενη σε δημοσιευμένες εργασίες των Josifov, Linnavuori και Carapezza.
Αυτό είναι σημαντικό οικολογικό στοιχείο, επειδή τα είδη Suaeda είναι χαρακτηριστικά αλόφιλων οικοσυστημάτων, αλμυρών εδαφών και παράκτιων ή εσωτερικών αλμυρών υγροτόπων.
Η βιβλιογραφία από την Κεντρική Ασία έχει επίσης συγκεντρώσει πληροφορίες για τις βιοτοπικές σχέσεις και τα φυτά-ξενιστές του είδους.
Αυγά και αναπαραγωγή
Η βιολογία των ανώριμων σταδίων του Chroantha ornatula έχει μελετηθεί αναλυτικά στην Κεντρική Ασία, τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και σε εργαστηριακές συνθήκες.
Σε πληθυσμούς του Τουρκμενιστάν καταγράφηκαν δύο γενεές τον χρόνο. Τα αυγά της πρώτης γενεάς μπορούν να εναποτίθενται ήδη από τον Φεβρουάριο, ενώ η πρώτη γενεά εμφανίζεται σε σχετικά μικρούς αριθμούς.
Τα ενήλικα της δεύτερης γενεάς εμφανίζονται από τα τέλη Ιουλίου έως τις αρχές Αυγούστου και αρχίζουν σύντομα το ζευγάρωμα και την ωοτοκία. Θηλυκά με ανεπτυγμένα αυγά έχουν παρατηρηθεί μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου.
Τα συγκεκριμένα χρονικά δεδομένα προέρχονται από την Κεντρική Ασία και δεν πρέπει να μεταφέρονται αυτούσια στην Κύπρο, όπου οι κλιματικές συνθήκες είναι διαφορετικές.
Κύκλος ζωής
Όπως όλα τα Heteroptera, το Chroantha ornatula παρουσιάζει ατελή μεταμόρφωση:
αυγό → διαδοχικά νυμφικά στάδια → ενήλικο
Δεν υπάρχει στάδιο χρυσαλλίδας.
Η ανάπτυξη των νυμφών έχει μελετηθεί ειδικά στο C. ornatula. Καθώς προχωρούν τα διαδοχικά νυμφικά στάδια, το έντομο μεγαλώνει και αναπτύσσονται σταδιακά τα πτερυγικά ελάσματα, μέχρι την τελική έκδυση από την οποία προκύπτει το πλήρως πτερωτό ενήλικο.
Νύμφες
Οι νύμφες διαφέρουν αισθητά από τα ενήλικα και δεν διαθέτουν πλήρως αναπτυγμένες πτέρυγες.
Η επιστημονική εργασία του Isakov (2005) είχε ιδιαίτερη σημασία επειδή παρουσίασε περιγραφή των μέχρι τότε ανεπαρκώς γνωστών ανώριμων σταδίων του είδους, βασισμένη σε παρατηρήσεις και συλλογές που πραγματοποιήθηκαν στο Τουρκμενιστάν μεταξύ 1987 και 2002.
Διαχείμαση
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της βιολογίας του είδους είναι ότι, τουλάχιστον στους πληθυσμούς που μελετήθηκαν στην Κεντρική Ασία, μπορούν να διαχειμάσουν τόσο ενήλικα όσο και νύμφες.
Νύμφες διαφόρων σταδίων παρατηρούνταν από τον Αύγουστο μέχρι το δεύτερο μισό του Οκτωβρίου, όταν άρχιζε η διαχείμασή τους.
Αυτό διαφοροποιεί τη βιολογία του από πολλά άλλα Pentatomidae στα οποία η διαχείμαση πραγματοποιείται κυρίως στο ενήλικο στάδιο.
Αριθμός γενεών
Το Chroantha ornatula έχει καταγραφεί ως διδύναμο είδος, δηλαδή με δύο γενεές τον χρόνο, τόσο σε εξειδικευμένες πηγές Pentatomidae όσο και στη λεπτομερή μελέτη της βιολογίας του στην Κεντρική Ασία.
Η πραγματική φαινολογία στην Κύπρο μπορεί να επηρεάζεται από το ιδιαίτερα θερμό μεσογειακό κλίμα του νησιού.
Εποχική δραστηριότητα
Στην Κρήτη τα ενήλικα έχουν καταγραφεί κατά τους μήνες Μάρτιο, Απρίλιο, Μάιο, Αύγουστο, Οκτώβριο και Νοέμβριο, κάτι που δείχνει δύο εμφανείς περιόδους δραστηριότητας και συμφωνεί με τον διδύναμο κύκλο του είδους.
Η μεγάλη περίοδος δραστηριότητας είναι αναμενόμενη για ένα θερμόφιλο είδος που ζει σε περιοχές με μεσογειακό κλίμα.
Βιότοπος
Το Chroantha ornatula είναι είδος θερμών, ξηρών και συχνά αλατούχων ενδιαιτημάτων.
Η τεκμηριωμένη σχέση του με Suaeda υποδεικνύει ιδιαίτερη σύνδεση με αλοφυτικές φυτοκοινωνίες. Τέτοιες φυτοκοινωνίες αναπτύσσονται σε αλυκές, παράκτιους υγροτόπους, αλατούχα εδάφη και άλλες περιοχές όπου η συγκέντρωση αλάτων περιορίζει πολλά άλλα φυτικά είδη.
Το είδος απαντά επίσης σε άλλα ανοικτά, θερμά μεσογειακά ενδιαιτήματα όπου υπάρχουν κατάλληλα φυτά-ξενιστές.
Γεωγραφική εξάπλωση
Το Chroantha ornatula είναι είδος της δυτικής Παλαιαρκτικής, με ευρεία ολομεσογειακή εξάπλωση.
Είναι γνωστό από την Ιβηρική Χερσόνησο, βόρεια Αφρική, Κανάριες Νήσους, νότια Γαλλία, Ιταλία, Ελλάδα, Κύπρο, περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, Καύκασο, Εγγύς και Μέση Ανατολή, ενώ η εξάπλωσή του συνεχίζεται ανατολικά μέχρι την Κεντρική Ασία.
Πρόκειται επομένως για είδος με ισχυρή σύνδεση με τις θερμές και ξηρές περιοχές της Μεσογείου και της νοτιοδυτικής Παλαιαρκτικής.
Το Chroantha ornatula στην Κύπρο
Η Κύπρος αποτελεί μέρος της τεκμηριωμένης γεωγραφικής εξάπλωσης του Chroantha ornatula. Ευρωπαϊκές πηγές αναφέρουν την παρουσία του στην Κύπρο μαζί με τη νότια Ιβηρική Χερσόνησο, την Ιταλία και ελληνικά νησιά.
Η παρουσία του στο νησί είναι οικολογικά συμβατή με τις απαιτήσεις του είδους, καθώς στην Κύπρο υπάρχουν εκτεταμένα θερμά μεσογειακά ενδιαιτήματα καθώς και αλοφυτικές φυτοκοινωνίες με Suaeda και άλλα φυτά αλατούχων περιοχών.
Γεωργική σημασία
Παρότι το Chroantha ornatula είναι φυτοφάγο και πολυφάγο, οι πηγές που εξετάστηκαν δεν το τεκμηριώνουν ως σημαντικό γεωργικό εχθρό στην Κύπρο.
Η οικολογική του σημασία συνδέεται περισσότερο με τη φυσική εντομοπανίδα θερμών και αλοφυτικών οικοσυστημάτων παρά με σοβαρές οικονομικές ζημιές σε καλλιέργειες.
Κατάσταση διατήρησης
Δεν υπάρχει τεκμηριωμένη παγκόσμια αξιολόγηση στην IUCN Red List που να επιτρέπει την απόδοση επίσημης κατηγορίας απειλής στο Chroantha ornatula. Επομένως δεν του αποδίδουμε αυθαίρετα κατηγορία IUCN.
Ταξινομική ιστορία
Ο Γερμανός εντομολόγος Gottlieb August Wilhelm Herrich-Schäffer περιέγραψε το είδος το 1842 ως:
Cimex ornatulus Herrich-Schäffer, 1842.
Ο Carl Stål ίδρυσε αργότερα, το 1872, το γένος Chroantha, στο οποίο τοποθετήθηκε το είδος, αποκτώντας τον σημερινό συνδυασμό:
Chroantha ornatula (Herrich-Schäffer, 1842).
Στη συνωνυμία του είδους περιλαμβάνονται:
Cimex notatus Klug, 1845
Pentatoma humerosa Dallas, 1851
Poecilocoris scitulus Jakovlev, 1877
Chroantha hataska Kirkaldy, 1899.
Η συνωνυμία του Poecilocoris scitulus με το Chroantha ornatula επιβεβαιώνεται επίσης από εξέταση του σχετικού τύπου στη συλλογή του Zoological Institute της Αγίας Πετρούπολης.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Hemiptera
Υπόταξη: Heteroptera
Infraorder: Pentatomomorpha
Υπεροικογένεια: Pentatomoidea
Οικογένεια: Pentatomidae
Υποοικογένεια: Pentatominae
Γένος: Chroantha Stål, 1872
Είδος: Chroantha ornatula (Herrich-Schäffer, 1842)
Αρχικός συνδυασμός: Cimex ornatulus Herrich-Schäffer, 1842.
Σημείωση για τη φυλή: Το PESI/Fauna Europaea το κατατάσσει στους Carpocorini, ενώ άλλες πηγές χρησιμοποιούν Nezarini.
Πηγές
Catalogue of Palaearctic Heteroptera – Chroantha ornatula
PESI / Fauna Europaea – Chroantha ornatula
Preimaginal stages of Chroantha ornatula – Isakov, 2005 (FAO AGRIS)
Pentatomidae – Plant Host Records, North Dakota State University
Ornate Shield Bug – Chroantha ornatula (Herrich-Schäffer, 1842) – Cyprus
Text by George Konstantinou.
Chroantha ornatula in Cyprus
Chroantha ornatula (Herrich-Schäffer, 1842), known in English as the Ornate Shield Bug, is a phytophagous true bug belonging to the family Pentatomidae and subfamily Pentatominae. It is a strongly Mediterranean and thermophilous element of the Palaearctic insect fauna, occurring throughout the Mediterranean region and extending through North Africa and the Middle East into Central Asia. Cyprus forms part of its documented distribution.
Description
Adults measure approximately 10–14 mm in length. The general colour varies from greenish to brown or beige-brown and the dorsal surface bears numerous small pale markings. The antennae are characteristically green.
Three conspicuous pale spots occur at the base of the scutellum, while two smaller pale spots occur on the anterior part of the pronotum. The corium is finely pale-spotted and the wing membrane is transparent.
Because coloration varies considerably, identification should rely on the combination of structural characters and markings rather than overall colour alone.
Feeding and Host Plants
Chroantha ornatula is phytophagous and polyphagous, feeding on plant fluids through its piercing-sucking mouthparts.
A particularly important ecological association exists with halophytic vegetation. Published host records specifically document Chroantha ornatula on Suaeda spp.
This association is significant because Suaeda species are characteristic components of saline soils, salt marshes and other halophytic habitats.
Life Cycle
Like other Heteroptera, Chroantha ornatula undergoes incomplete metamorphosis:
egg → successive nymphal instars → adult
There is no pupal stage.
The immature stages have been studied in detail in Turkmenistan from observations made between 1987 and 2002, both under natural conditions and in laboratory cages.
Generations and Reproduction
The species has been documented as bivoltine, producing two generations annually.
In Central Asian populations, eggs of the first generation were laid from February. Adults of the second generation appeared from late July to early August and soon began mating and ovipositing. Females containing developed eggs were observed until late September.
These dates relate specifically to Central Asian populations and should not automatically be applied to Cyprus.
Nymphs and Overwintering
An especially interesting feature of the species is that both adults and nymphs have been documented overwintering.
Nymphs of different instars were observed from August until the second half of October, when overwintering began.
Seasonal Activity
Mediterranean observations from Crete record adults during March, April, May, August, October and November, consistent with a long activity season and two annual generations.
Habitat
Chroantha ornatula favours warm, dry and often saline habitats.
Its documented association with Suaeda links it particularly with halophytic plant communities, including salt marshes, saline ground and other environments where salt-tolerant vegetation develops.
It can also inhabit other warm, open Mediterranean environments supporting suitable host plants.
Distribution
Chroantha ornatula is a western Palaearctic species with a broad Holomediterranean distribution.
Its range includes the Iberian Peninsula, North Africa, Canary Islands, southern France, Italy, Greece, Cyprus, the Black Sea region, Caucasus, Near and Middle East, extending eastwards into Central Asia.
Chroantha ornatula in Cyprus
Cyprus is included within the documented distribution of Chroantha ornatula. European distributional sources record it from Cyprus together with the southern Iberian Peninsula, Italy and Greek islands.
Its occurrence on the island is ecologically consistent with the presence of extensive warm Mediterranean habitats and halophytic plant communities.
Agricultural Importance
Although phytophagous and polyphagous, the sources examined do not document Chroantha ornatula as a major agricultural pest in Cyprus.
Its importance is primarily as a natural component of Mediterranean and halophytic insect communities.
Conservation Status
No documented global IUCN Red List assessment assigning Chroantha ornatula a formal threat category was found. An IUCN category should therefore not be assigned without an official assessment.
Taxonomic History
Gottlieb August Wilhelm Herrich-Schäffer described the species in 1842 under the original combination:
Cimex ornatulus Herrich-Schäffer, 1842.
Carl Stål established the genus Chroantha in 1872, resulting in the present combination:
Chroantha ornatula (Herrich-Schäffer, 1842).
Synonyms include Cimex notatus Klug, 1845, Pentatoma humerosa Dallas, 1851, Poecilocoris scitulus Jakovlev, 1877 and Chroantha hataska Kirkaldy, 1899.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Class: Insecta
Order: Hemiptera
Suborder: Heteroptera
Infraorder: Pentatomomorpha
Superfamily: Pentatomoidea
Family: Pentatomidae
Subfamily: Pentatominae
Genus: Chroantha Stål, 1872
Species: Chroantha ornatula (Herrich-Schäffer, 1842)
Original combination: Cimex ornatulus Herrich-Schäffer, 1842.
Tribal placement: PESI/Fauna Europaea places the species in Carpocorini, whereas other sources use Nezarini.
Sources
Catalogue of Palaearctic Heteroptera – Chroantha ornatula
PESI / Fauna Europaea – Chroantha ornatula
FAO AGRIS – Preimaginal stages of Chroantha ornatula, Isakov 2005
North Dakota State University – Pentatomoidea host-plant records
Mediterranean Pentatomidae – Chroantha ornatula
